Quick browsing

Home > Khoa học > Sinh-Hoá > Đa dạng sinh học và bảo tồn thiên nhiên ở Việt Nam

Đa dạng sinh học và bảo tồn thiên nhiên ở Việt Nam

Monday 6 December 2010

Việt Nam được quốc tế công nhận là một trong những quốc gia có tính đa dạng sinh học cao nhất thế giới, với nhiều kiểu rừng, đầm lầy, sông suối, rạn san hô... tạo nên môi trường sống cho khoảng 10% tổng số loài chim và thú hoang dã của Trái đất.

Việt Nam được Quỹ Bảo tồn động vật hoang dã (WWF) công nhận có 3 trong hơn 200 vùng sinh thái toàn cầu, được Tổ chức bảo tồn chim quốc tế (Birdlife) công nhận là một trong 5 vùng chim đặc hữu và được Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên thế giới (IUCN) công nhận có 6 trung tâm đa dạng về thực vật.

Việt Nam còn là một trong 8 "trung tâm giống gốc" của nhiều loại cây trồng, vật nuôi, trong đó có hàng chục giống gia súc và gia cầm. Đặc biệt các nguồn lúa và khoai, những loài được coi là có nguồn gốc từ Việt Nam, đang là cơ sở cho việc cải tiến các giống lúa và cây lương thực trên thế giới.

Vọc Vá tại khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà, Đà Nẵng

Hệ sinh thái của Việt Nam rất phong phú, bao gồm 11.458 loài động vật, hơn 21.000 loài thực vật và khoảng 3.000 loài vi sinh vật, trong đó có rất nhiều loài được sử dụng để cung cấp vật liệu di truyền.

Trong 30 năm qua, nhiều loài động thực vật được bổ sung vào danh sách các loài của Việt Nam như 5 loài thú mới là sao la, mang lớn, mang Trường Sơn, chà vá chân xám và thỏ vằn Trường Sơn; 3 loài chim mới là khướu vằn đầu đen, khướu Ngọc Linh và khướu Kon Ka Kinh; khoảng 420 loài cá biển và 7 loài thú biển. Nhiều loài mới khác thuộc các lớp bò sát, lưỡng cư và động vật không xương sống cũng đã được mô tả.

Về thực vật, tính từ năm 1993 đến năm 2002, các nhà khoa học đã ghi nhận thêm 2 họ, 19 chi và trên 70 loài mới. Tỷ lệ phát hiện loài mới đặc biệt cao ở họ Lan.

Để bảo vệ và duy trì hệ sinh thái này, trong những năm qua, Việt Nam đã tăng cường đầu tư cho các chương trình, dự án bảo tồn sinh học. Theo báo cáo môi trường Việt Nam 2005, tổng kinh phí đầu tư cho bảo tồn đa dạng sinh học năm 2005 đạt xấp xỉ 51,8 triệu USD, gấp 10 lần so với một thập kỷ trước.

Một số Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên

Vườn quốc gia Bạch Mã

Toạ độ 16°05′ tới 16°15′ vĩ Bắc và 107°43′ tới 107°53′ kinh Đông, cách thành phố Huế 40 km. Đỉnh Bạch Mã với độ cao 1.450 m so với mực nước biển là đỉnh núi cao nhất của vườn.

Được thành lập theo quyết định số 214-CT ngày 15-7-1991 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Việt Nam, vườn có diện tích 22.030 ha, chủ yếu nằm trên 2 huyện Phú Lộc và Nam Đông thuộc tỉnh Thừa Thiên-Huế. Tháng 1-2008, Chính phủ quyết định mở rộng diện tích lên thành 37.480 ha.

Vườn có tính đa dạng sinh học cao. Thực vật ở đây gồm 2147 loài, trong đó có một số loài hiếm và có giá trị như hoàng đàn giả, trầm hương. Động vật đã ghi nhận được 1.493 loài, đặc biệt có một số loài thú mới được phát hiện ở Việt Nam như sao la.

Vườn quốc gia Côn Đảo

Vườn quốc gia Côn Đảo (8°41′30″N 106°38′00″E) bao gồm 14 đảo lớn nhỏ được rừng nhiệt đới che phủ và các rặng san hô bao bọc. Vườn được thành lập năm 1984 và trở thành vườn quốc gia năm 1993 với diện tích gần 20.000ha vùng bảo vệ cùng 20.500 ha vùng đệm (trên cả đất liền và biển).

Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử

Yên Tử là một dải núi tương đối cao với hệ thống những khu rừng nguyên sinh tự nhiên cực kỳ đa dạng sinh học, được nhà nước công nhận là khu bảo tồn thiên nhiên từ năm 1986. Nhiều người biết đến ngọn núi Yên Tử cao 1064 mét và những ngôi chùa linh thiêng trầm mặc. Nhưng ít ai biết đến những cung đường hoang sơ hiểm trở vắt mình bên sườn Tây Yên Tử, nơi dân du lịch “bụi” luôn tìm đến để khám phá thiên nhiên kỳ thú với những cây quý hiếm như Tùng la hán, Kim giao, Lát hoa, Lim xanh, Trám trắng… Khu rừng cũng là nơi sinh tồn của nhiều loại động vật như Gấu, Khỉ, Chồn, Cầy.

Vườn quốc gia Pù Mát

Pù Mát cách TP Vinh chừng 140km, có diện tích hơn 91.000ha. Nằm trên sườn đông dãy Trường Sơn, Pù Mát thuộc địa phận ba huyện trung du và miền núi Anh Sơn, Con Cuông và Tương Dương. Nơi đây hội tụ đủ tính chất và hệ sinh thái của một khu rừng nhiệt đới năm tầng với đồi, rừng, sông, suối, các trảng cỏ rộng lớn và những dãy núi đá vôi khổng lồ chạy dài dọc theo sông Giăng. Gần như liền kề và song song với Pù Mát là sông Lam. Vườn có nhiều loại gỗ quí như lim xanh, táu mật, gội nếp, chò chỉ, giổi, gồ, vàng tâm. Tại đây có gần 1.000 loại thực vật, 64 loài thú, 137 loài chim, 25 loài bò sát, 15 loài lưỡng cư trong đó có các loài thú lớn như: voi, gấu, báo, nai, bò tót, sơn dương, có nhiều loài được đưa vào Sách đỏ, đặc biệt là sao la. Nơi đây, còn để lại một số dấu vết của quá trình chuyển từ vượn thành người cách nay khoảng 20 vạn năm cùng các di tích vào cuối thời đại đồ đá cũ như văn hoá Sơn Vi, văn hoá Hoà Bình.

Khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long

Năm 1960, con đê 30km đắp bên tả ngạn sông Đáy biến Vân Long thành một vùng đất ngập 3500ha, nơi chim di trú dừng chân và hơn 40 voọc mông trắng (trước đó, chỉ được biết đến ở VQG Cúc Phương) cùng nhiều loài động, thực vật được ghi trong sách đỏ Việt Nam như cà cuống thuộc họ chân bơi, tuế lá rộng, mã tiền, lát hoa, gấu ngựa, báo gấm, kỳ đà hoa... sinh sống. Mới được công nhận đầu năm 2002 nhưng người ta đã ví Khu BTTN Vân Long là Hạ Long cạn. Nếu đến đây vào mùa khô, từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau, các bạn sẽ có cơ hội quan sát các loài chim nước.

Khu bảo tồn thiên nhiên Sông Thanh

Khu bảo tồn Sông Thanh thuộc Quảng Nam (giáp biên giới Lào) có diện tích gồm 93.249ha vùng lõm và 108.398ha vùng đệm. Nơi đây có 831 loài thực vật bậc cao, trong đó có 23 loài hữu dụng, 38 loài có tên trong Sách Đỏ Việt Nam. Hệ động vật gồm 53 loài thú, 183 loài chim, 44 loài bò sát, 21 loài lưỡng cư, 25 loài cá... Kết quả khảo sát cũng cho thấy sự hiện diện của nhiều loài thú lớn và hiếm như hổ, báo, voi, voọc cá chân nâu, voọc cá chân xám...

Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu - Phước Bửu

Khu bảo tồn Bình Châu-Phước Bửu thuộc huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu. Đây là khu rừng nguyên sinh ven biển duy nhất còn lại tương đối nguyên vẹn của Việt Nam với diện tích 11.293ha. Thảm thực vật nguyên sinh gồm 113 họ, 408 chi, 661 loài, trong đó có nhiều loài rất quý hiếm. Động vật có 70 họ, 29 bộ, 178 loài, trong đó 96 loài chim, 33 loài bò sát…

Vườn Quốc gia U Minh Thượng

Xếp hạng độc đáo và quí hiếm trên thế giới, được công nhận là vườn quốc gia vào tháng 1-2002, với diện tích 8.053 hécta nằm trong địa giới của tỉnh Kiên Giang, thuộc vùng bán đảo Cà Mau. Toạ độ địa lý từ 9°31’ đến 9°39’ vĩ Bắc và từ 105°03’ đến 105°07’ kinh Đông, U Minh Thượng là nơi sinh sống của một số động vật hoang dã vùng rừng ngập như sóc mun (Callosciurus finlaysoni), cầy vòi đốm (Paradoxurus hermaphroditus), Viverra zibetha, Viverra megaspila và trút Java (Manis javanica).

Vườn quốc gia U Minh Hạ

Là khu vực có hệ động thực vật đặc trưng vùng đất ngập nước trên lớp than bùn do xác thực vật tích tụ lâu năm tạo thành tại tỉnh Cà Mau. Thực vật đặc hữu ở đây là các loài: tràm, móp, trảng năn, sậy... Động vật đặc trưng là: rái cá lông mũi, tê tê, nai, khỉ đuôi dài, lợn rừng, rùa, rắn, trăn, các loại cá nước ngọt, chim, côn trùng... Ngày 26-5-2009, cùng với Cù Lao Chàm - Quảng Nam, vườn quốc gia Mũi Cà Mau và U Minh Hạ được UNESCO đưa vào danh sách các khu dự trữ sinh quyển của thế giới.

Vườn quốc gia Tràm Chim

Vườn quốc gia Tràm Chim (thành lập theo Quyết định số 253/1998/QĐ-TTg) nằm trong vùng Đồng Tháp Mười, thuộc huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp. Toạ độ địa lý 10°40′ – 10°47′ vĩ Bắc, 105°26′ - 105°36′ kinh Đông. Diện tích 7.588 ha, với số dân trong vùng là 30.000 người. Là một khu đất ngập nước, được xếp trong hệ thống rừng đặc dụng của Việt Nam, nơi đây có nhiều loài chim quý, đặc biệt là sếu đầu đỏ có tên trong sách đỏ.

Vườn quốc gia Yok Đôn

Toạ độ từ 12°45′ đến 13°10′ vĩ bắc và từ 107°29′30″ đến 107°48′30″ kinh đông. Được mở rộng với diện tích 115.545 ha. Vườn nằm trên một vùng tương đối bằng phẳng, với hai ngọn núi nhỏ ở phía nam của sông Serepôk. Yok Đôn là vườn quốc gia duy nhất ở Việt Nam bảo tồn loại rừng khộp.

(Theo VE/CSV)