Home > Gia đình > Sức khỏe > Bệnh ung thư

Cancer

Bệnh ung thư

Friday 6 April 2007

Ung thư là bệnh lý ác tính của tế bào, khi bị kích thích của các tác nhân sinh ung thư, tế bào thường sinh ra một cách vô hạn độ, vô tổ chức, không tuân theo các cơ chế kiểm soát về phát triển của cơ thể.

Ða số bệnh ung thư hình thành các khối u. Khác với các khối u lành tính chỉ phát triển tại chỗ thường rất chậm, có vỏ bọc xung quanh, các khối u ác tính (ung thư) xâm lấn vào các tố chức lành xung quanh giống như hình ’’con cua’’ với các "càng cua" bám vào các tố chức lành trong cơ thề hoặc giống như rễ cây lan trong đất. Các tế bào của khối u ác tính có khả năng di căn tới các hạch bạch huyết hoặc các tạng ở xa hình thành các khối u mới và cuối cùng dẫn tới tử vong. Ung thư là bệnh có biểu hiện mạn tính, có quá trình phát sinh và phát triển lâu dài qua từng giai đoạn. Trừ một số nhỏ ung thư ở trẻ em có thể do đột biến gien từ lúc bào thai, còn phần lớn các ung thư đều có giai đoạn tiềm tàng lâu dài, có khi hàng chục năm không có dấu hiệu gì trước khi phát hiện thấy dưới dạng các khối u. Lúc này khối u sẽ phát triển nhanh và mới có các triệu chứng của bệnh. Triệu chứng đau thường chỉ xuất hiện khi bệnh ở giai đoạn cuối. Ung thư không phải là một bệnh giống nhau, người ta biết được có đến hơn 200 loại ung thư khác nhau trên cơ thể người. Những loại ung thư này tuy có những đặc điểm giống nhau về bản chất nhưng chúng có nhiều điểm khác nhau như sau :

Khác nhau về nguyên nhân

Theo các nghiên cứu dịch tễ học của R.Doll và Petro, trên 80% tác nhân sinh ung thư là bắt nguồn từ môi trường sống. Trong đó hai tác nhân lớn nhất là: 35% do chế độ uống gây nhiều loại ung thư đường tiêu hóa và khoảng 30% ung thư do thuốc lá (gây ung thư phổi, ung thư đường hô hấp trên ...)

Các tác nhân khác bao gồm nhiều loại như:
- Tia phóng xạ có thể gây ung thư máu, ung thư tuyến giáp.
- Bức xạ tử ngoại có thể gây ung thư da.
- Virus Epstein -Barr gây ung thư vòm họng, u lim-phô ác tính ; virus viêm gan B (HBV), viêm gan C (HCV) dẫn đến gây ung thư gan...
- Nhiều loại hóa chất được sử dụng trong công nghiệp, trong thực phẩm, trong chiến tranh, các chất thải ra môi trường nước và không khí là tác nhân của nhiều loại ung thư khác nhau...

Khác nhau về tiến triển của bệnh

Bệnh ung thư thường xuất phát từ hai loại tổ chức chính của cơ thể :
- Từ các tế bào biểu mô của các tạng, các cơ quan (ung thư biểu mô)
- Từ các tế bào của tổ chức liên kết của cơ thể (các sarcoma). Ung thư của cơ quan tạo huyết (máu, hạch limphô) là một dạng đặc biệt của ung thư tổ chức liên kết (Hematosarcoma).

Mỗi loại ung thư có dạng tiến triển khác nhau. Trong từng loại, mỗi bệnh ung thu ở mỗi cá thể khác nhau có xu hướng tiến triển cũng rất khác nhau. Có loại ung thư tiến triển rất nhanh (ung thư máu, hạch, ung thư hắc tố, các ung thư liên kết...)

Có nhiều loại ung thư tiến triển chậm
- Ung thư da tế bào đáy, ung thư giáp trạng, ung thư cổ tử cung ...
- Loại ung thư biểu mô thường di căn theo đường bạch mạch tới các hạch khu vực.
- Loại ung thư liên kết (xương, phần mềm) thường di căn theo đường máu tới các tạng ở xa (vào gan, phổi, xương).Thông thường bệnh càng ở giai đoạn muộn càng hay có di căn ra hạch khu vực và di căn xa nhưng đôi khi có di căn rất sớm thậm chí từ lúc chưa phát hiện thăm u nguyên phát. Tốc độ phát triển của bệnh cũng tùy thuộc vào từng giai đoạn của bệnh. Ở những giai đoạn sớm (in situ, giai đoạn 1) thường tiến triển lâu dài, chậm chạp nhưng khi ở các giai đoạn muộn (giai đoạn 3, 4) tiến triển thường rất nhanh và gây tử vong. Ung thư ở người càng trẻ thường tiến triển nhanh hơn ở người già.

Khác nhau về phương pháp điều trị

Trong y văn có nói đến một tỷ lệ rất nhỏ (1/10.000) ung thư tự khỏi. Có thế ở những cơ thể cá biệt có hệ thống miễn dịch tự điều chỉnh, tiêu diệt được các tế bào ung thư sau khi đã phát sinh. Nhưng trên căn bản nếu không điều trị thì chắc chắn bệnh nhân sẽ sớm dẫn đến tử vong. Càng điều trị ở giai đoạn sớm của bệnh càng có nhiều cơ may khỏi bệnh. Ở những giai đoạn muộn hơn cũng cần điều trị để có thể tạm thời ổn định hoặc kéo dài thời gian sống hoặc làm giảm các triệu chứng của bệnh.

Mỗi loại ung thư, mỗi giai đoạn có những phương pháp điều trị khác nhau.

+ Ðiều trị phẫu thuật

Thường áp dụng cho ung thư ở các giai đoạn sớm, chưa có di căn.

+ Ðiều trị tia xạ

Thường áp dụng cho những ung thư ở giai đoạn tương đối muộn hơn, thường phối hợp với phẫu thuật làm thu nhỏ bớt khối u để dễ mổ (Tia xạ trước mổ) hoặc diệt nốt những tế bào u tại chỗ và hạch khu vực mà khi mổ nghi ngờ không lấy hết được (Tia xạ sau mổ, trong lúc mổ ...), hoặc áp dụng tia xạ cho những ung thư ở các vị trí không thể mổ được.

+ Ðiều trị hóa chất

Trước đây thường áp dụng cho những loại ung thư có tính chất toàn thân hoặc ở giai đoạn muộn, có di căn xa, nhưng ngày nay cả một số ung thu ở giai đoạn sớm trên lâm sàng nhưng tính chất ác tính cao, dễ cho di căn hoặc nghi có vi di căn (như ung thu vú, ung thư tinh hoàn, ung thư buồng trứng, ung thư rau ...) người ta cũng sử dụng điều trị hóa chất để phòng ngừa và nâng cao hiệu quả điều trị.

+ Ðiều trị miễn dịch

Là một trong các phương pháp điều trị toàn thân, còn đang được nghiên cứu và có nhiều hy vọng. Có nhiều thử nghiệm đã áp dụng như điều trị kích thích miễn dịch, không đặc hiệu, điều trị bằng Interferon các lymphokin và gần đây là các nghiên cứu dùng kháng thể đơn dòng đã điều trị một số bệnh ung thư có kết quả tốt Trong điêu trị ung thu người thày thuộc sẽ càn cứ vào tùng loại bệnh, từng giai đoạn, từng tính chất của tê bào u, từng cá thề mà áp dụng một hay nhiêu phương pháp theo nhưng thể thức trong các phác đồ điều trị cụ thể.

Khác nhau về tiên lượng bệnh

Tiên lượng bệnh phụ thuộc rất nhiều yếu tố trên từng bệnh nhân, những yếu tố chính là:
- Giai đoạn bệnh: càng sớm tiên lượng càng tốt và ngược lại.
- Loại bệnh : Có ung thư tiên lượng tốt hơn là những ung thư ở bề mặt (dễ phát hiện, dễ điều trị) như ung thư da, ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư giáp trạng, ung thư khoang miệng, ung thư đại trực tràng ... Có những ung thu ở các tạng quan trọng hoặc khó phát hiện sớm, khó điêu trị, tiên lượng thường xấu như ung thư phổi, gan, não, tụy, xương ...
- Tính chất ác tính của tế bào ung thư : cùng 1 loại ung thư, cùng giai đoạn lâm sàng nhưng độ ác tính càng cao tiên lượng càng xấu.
- Thể trạng người bệnh: ở người già ung thư thường tiến triển chậm hơn nhưng thể trạng yếu nên khó thực hiện được phác đồ điều trị một cách triệt để, nhưng càng già yếu tiên lượng càng xấu.

Có thể phòng ngừa được nhiều loại ung thư

Như trên đã đề cập đến, tác nhân sinh ung thư chủ yếu là từ bên ngoài môi trường (trên 80%), tác nhân nội sinh rất ít (chỉ khoảng 10%). Vì vậy, phòng bệnh ung thư có hiệu quả khi ngăn chặn các tác nhân do môi trường tác động vào đời sống con người : ngưng hút thuốc lá, chế độ dinh dưỡng vệ sinh an toàn hợp lý, chống lạm dụng các hóa chất công nghiệp, chống ô nhiễm môi trường, phòng bệnh nghề nghiệp ... sẽ làm giảm tỉ lệ mắc ung thư. Một số loại ung thư có liên quan đến virusđã được áp dụng vacxin phòng bệnh như vacxin phòng viêm gan B, đang nghiên cứu vacxin phòng Epstein -Barr gây ung thư vòm họng và u lim-phô ... Ngoài ra các biện pháp điều trị tổn thương tiền ung thư, các biện pháp sàng lọc phát hiện sớm một số ung thư hay nhài (vú, cố tử cung, khoang miệng, đại trục tràng ...) là thiết thực làm giảm tỉ lệ mắc bệnh, giảm ti lệ tử vong do ung thư.

Ung thư là bệnh có thể điều trị khỏi khi ở giai đoạn sớm ?

Trước đây có quan niệm sai lầm cho rằngmắc ung thư là vô phương cứu chừa, không được ’’dùng dao kéo’’ để điều trị ung thư...

Có thể những quan niệm này bắt nguồn từ chỗ hầu hết bệnh nhân ung thư khi được phát hiện đều đã ở giai đoạn muộn và một số can thiệp phẫu thuật sai kĩ thuật hoặc khi không có chỉ định (ung thư vú giai đoạn viêm cấp ung thư đã lan tràn ...)

Trên thực tế nhiều người bệnh ung thư đã được cứu sống bằng các phương pháp điều trị khoa học, nhất là khi được phát hiện ở các giai đoạn còn sớm. Hiện nay ở các nước tiên tiến tính trung bình cứ 2 người bị ung thư thì có 1 người được chữa khỏi (50%). Với những tiến bộ của khoa học kĩ thuật và cải tiến các phương pháp điều trị, đặc biệt là áp dụng các biện pháp sàng lọc phát hiện sớm, đến năm 2010 người ta hy vọng có thể chữa khỏi tới 3/4 số người bệnh ung thư.

Như vậy vấn đề chính không phải không có cách điều trị mà là điều trị ở thời điểm nào. Kết quả điều trị hoàn toàn tùy thuộc vào sự hiểu biết của người dân và điều kiện y tế.