Home > Sáng tạo > Khám phá > Con người + chíp = người máy ?

Con người + chíp = người máy ?

Thursday 20 December 2007

Một triết gia lớn ở châu Âu đã nhận xét rằng chúng ta đang sống trong một thế giới công nghệ phát triển ngày càng nhanh, trong đó không còn có giới hạn cho những tiến bộ kỹ thuật, khoa học và kinh tế. Một trong những nỗ lực đó nhằm sáp nhập công nghệ hiện đại vào thân thể con người, để mong bành trướng trí tuệ và các năng lực của con người vượt khỏi mọi giới hạn.

Nhiều nhà quan sát tin rằng năm 2005 sẽ là năm mà các xu hướng mang tính toàn cầu đã xuất hiện trong buổi giao thời thế kỷ vừa qua sẽ bộc lộ rõ hơn và tác động lớn hơn đến toàn bộ thế giới. Một trong những dự báo về năm nay là: số điện thoại di động sẽ đạt tới một số lượng bằng khoảng 1/3 dân số toàn cầu và sự phổ biến Internet sẽ được gia tốc rất nhanh nhờ ứng dụng kỹ thuật băng rộng (broadband)… Công nghệ thông tin sẽ thay đổi cách làm việc và lối sống của con người hơn bao giờ hết. Ai dám nói chắc rằng những sự thay đổi ấy đi đến đâu? Tuy nhiên, một xu hướng chắc chắn là việc theo đuổi các dự án chế tạo người máy có trí thông minh nhân tạo đã khiến nhiều người nảy ra ý tưởng "chíp hóa" con người. Cuộc "hôn phối" giữa công nghệ và ý thức/thân thể rõ ràng là nhằm thực hiện một mơ ước ngàn xưa, thuộc vào loại bản năng gốc của con người xã hội: ước mơ tự nâng cấp mình thành hoàn hảo và toàn năng.

Lời quảng cáo về một vài công nghệ mới phô trương rằng: "Công nghệ của chúng tôi mang tính nhân văn". Đó dĩ nhiên là một lời quảng cáo, song đó cũng là một khẩu hiệu biểu trưng cho thời đại: tất cả các sản phẩm hàng hóa đều tìm cách có được một số nét văn hóa tinh thần và những phẩm chất gọi là thân thiện với con người. Qua hai cuộc Cách mạng công nghiệp vào thế kỷ 19 và 20, máy móc nói chung vẫn nằm trong phạm trù công cụ cổ điển: chúng là những công cụ/phương tiện để trợ giúp con người ta thực hiện các ý định lao động sản xuất, dịch chuyển, tính toán, thiết kế… Nhưng từ khi tự động hóa và điều khiển học thâm nhập vào công nghệ thì máy móc bước vào kỷ nguyên hiện đại: chúng bắt đầu trở thành những phần kéo dài thêm của cơ thể con người với những phẩm chất như dễ mang theo, dễ điều khiển hay có thể điều khiển từ xa. Về mặt hình thức, chúng cũng dần trở nên sạch hơn, màu sắc đặc thù và được tạo dáng gợi cảm hơn.

Sự xuất hiện những người máy công nghiệp vào những năm 1970 đã là những phác thảo đầu tiên mang tính khả thi trên con đường thực hiện giấc mơ hợp nhất con người và máy móc. Và, những điều kiện vật chất cho ý tưởng về một trí thông minh nhân tạo đã nối nhau xuất hiện với công nghệ máy tính, công nghệ sinh học và công nghệ thông tin. Với những máy tính xách tay, điện thoại di động, các loại thẻ thông minh cho đến loại vòng điện tử đeo vào cổ tay tù nhân (để cho thụ án ngoài nhà tù), công nghệ ngày nay gần gũi với con người thực thể hơn bao giờ hết, thực sự trở nên những phần kéo dài của cơ thể người.

Sự xuất hiện cực kỳ ấn tượng của những "siêu nhân" trong phim Hollywood không chỉ thuần túy là tưởng tượng và kỹ xảo mua vui. Nhà nghiên cứu người Mỹ Ray Kurzweil, người được coi như "ông tổ của bộ não nhân tạo" cho rằng, con người, với tính chất là một loài, vẫn có những ảo tưởng về mục tiêu của tiến hóa; nhân loại sinh học đã đi đến đỉnh cao của tiến hóa và sắp tới đây sẽ là kỷ nguyên hợp nhất con người với công nghệ và một khi điều này xảy ra, khả năng trí tuệ và sáng tạo của con người sẽ tăng theo cấp số nhân.

Nhưng, như một tác giả lừng danh đã nói, con người là một con vật văn hóa và, như một trò chơi, văn hóa là những gì có quy tắc. Ở đây, quy tắc của nó là tình cảm và xúc cảm. Nếu sự hợp nhất máy móc với con người đi đến chỗ thủ tiêu xúc cảm thì sự hợp nhất ấy không thể xảy ra.

Ray Kurzweil có một cuốn sách nổi tiếng, Kỷ nguyên của Máy Thông Minh (The Age of Spiritual Machine) xuất bản lần đầu năm 1999, đã gây chấn động trong giới nghiên cứu. Năm 1976, Ray đã phát minh ra máy đọc chữ cho người khiếm thị, năm 1984, ông phát minh ra bàn phím đầu tiên cho nhạc điện tử, năm 1987, ông thiết kế chương trình đầu tiên về việc nhận biết qua giọng nói. Năm 1990, Ray đã dự đoán sự ra đời của Internet, sự ra đời hàng loạt các "vũ khí thông minh" và sự nổi lên của máy tính có thể giành chức vô địch thế giới về cờ vua. Dự đoán mới nhất là về việc thực tế ảo sẽ chi phối nền văn minh nhân loại. Theo ông thì đến những năm 2030 hoặc 2040, môi trường thực sẽ bị cạnh tranh mạnh mẽ bởi các môi trường ảo. Môi trường ảo sẽ tạo điều kiện cho ta gặp gỡ những thực thể phi sinh học, có thể có hình dạng người trong thực tế ảo và thậm chí, nhờ công nghệ nano (công nghệ chế tạo các sản phẩm siêu nhỏ cỡ phần triệu milimet) ta còn có thể gặp họ trong thực tế thật.

Và điều ấy sẽ diễn ra như thế nào? – Theo Ray, chờ đến năm 2030, chúng ta có khả năng đưa hàng tỷ nanorobot vào não người để truyền thông vô tuyến đến hàng tỷ điểm khác nhau trong não. Đó là cơ sở cho phép kết trí thông minh sinh học của công nghệ. Từ đó sẽ dẫn đến chỗ có những thực thể phi sinh học mang bản sao bộ não người, trong khi có những con người mang trong não hàng tỷ hay hàng nghìn tỷ nanorobot cho phép họ có trí thông minh lớn hơn và có khả năng tồn tại trong thực tế ảo. Đến khi ấy, chúng ta sẽ không thể phân biệt người với máy được nữa.

Thực tế đã có những tiên phong thực nghiệm việc cấy dị vật kỹ thuật vào người. Nhà báo Pháp Marc Millianvoye đã kể về một thanh niên, chủ một cửa hiệu xăm mình, mơ ước tái tạo cho mình một bộ xương bằng thép và đã khởi đầu bằng cách cấy vào dưới da, giữa cơ ngực, 5 viên bi bằng hợp kim teflon. Trước đó, anh đã cải tạo hàm răng bằng hợp kim crôm-coban. Anh khẳng định rằng việc cấy kim loại dưới da đã giúp anh "tỉnh ngộ" thoát khỏi thói quen dùng ma túy.

Cái thực tại người–máy và thực tế ảo sẽ ra sao? Tuy nhiên, rào cản văn hóa là vô cùng to lớn. Con người là thể xác và tinh thần "cả hai trong một". Làm thế nào để phá bỏ sự toàn vẹn của thân thể, đảo lộn những nhịp điệu tinh tế của tình trạng cân bằng động giữa thể xác và tinh thần, mà lại không hủy hoại ngay chính con người ấy? Trong khi, từ bao đời nay, đa số người ta phải vật lộn ghê gớm chưa chắc đã đạt được sự hài hòa tinh thần – thể xác vốn có.

(Nguyễn Chí Hoan tổng hợp)

Xem thêm: Có thể trường sinh bất lão?