Quick browsing

Home > Khoa học > Sinh-Hoá > Công nghệ biến đổi gen có an toàn ?

Công nghệ biến đổi gen có an toàn ?

Friday 1 January 2010

Trái Kiwi có nguồn gốc từ một loại cây hoang không ăn được, nhờ công nghệ biến gen mà nay đã thành đặc sản khoái khẩu của nhiều người. Ảnh: Khang P.

Câu chuyện thực phẩm biến gen đã và đang được bàn cãi ồn ào trên các diễn đàn báo chí nước ngoài và cũng đã lan vào Việt Nam. Có người bắt đầu đặt câu hỏi có nên ăn những trái dưa hấu không hột, hay những trái xoài được trồng theo kiểu thay đổi gen. Tìm câu trả lời cho những vấn đề này không dễ.

Lương thực là một yếu tố quan trọng nhất cho sự tồn tại của con người, cho nên những thay đổi về phương cách sản xuất thực phẩm thường xảy ra một cách chậm chạp và thường gặp nhiều phản đối. Đề hiểu phản đối này, có lẽ phải nhìn nhận rằng con người và mùa vụ gắn bó với nhau một cách chặt chẽ. Và nếu chúng ta hiểu được nền nông nghiệp trong quá khứ thì chúng ta cũng có thể đối phó với những mối quan tâm hiện nay về những tham vọng khoa học kỹ thuật trong sản xuất lương thực.

Có thể kiểm soát sự nguy hiểm

Nông dân đã từng chào đón những công nghệ sinh học mới, bởi vì nó chẳng những đem lại hiệu quả và năng suất cao mà còn bảo vệ mùa màng, làm giảm sự phụ thuộc vào hoá chất. Theo thống kê, công nghệ sinh học đang được ứng dụng trên khoảng 110 triệu mẫu trồng trọt trong 12 quốc gia trên thế giới. Thực phẩm sản xuất từ các nông sản dùng công nghệ sinh học có thể lên đến con số hàng vạn trên toàn cầu. Và trong khi chưa có bằng chứng nào cho thấy những thực phẩm này có hại cho sức khoẻ hay đến môi trường, thì nhiều cuộc tranh luận nóng xung quanh vấn đề an toàn và giá trị của những sản phẩm này đã và đang xảy ra. Trong tình trạng thiếu thông tin chính xác, người tiêu thụ chưa nắm vững các cơ chế sinh học thì sự lo ngại của công chúng trước các thực phẩm biến gen là một điều có thể hiểu được.

Ngoài ra, giới làm khoa học cũng chưa diễn đạt rõ ràng về tác dụng của công nghệ sinh học hay trả lời những quan tâm của công chúng về thực phẩm biến gen. Công nghệ sinh học sẽ không thể nào ứng dụng được vào môi trường nông nghiệp nếu như xã hội và công chúng chưa chấp nhận những giá trị của nó.

Hai thập niên trước đây, nhiều nhà khoa học nông nghiệp nhận thấy công nghệ DNA là một phương tiện quan trọng để làm tăng năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, đồng thời duy trì sự phát triển lâu dài. Theo sau đó là những thành công trong thay đổi gen và chuyển gen trong thực vật làm cho việc ứng dụng công nghệ DNA vào nông nghiệp không còn là một giấc mơ mà hoàn toàn có thể tiến hành được. Kể từ đó, cộng đồng khoa học bắt đầu hỗ trợ phát triển công nghệ sinh học. Dựa vào kiến thức và kinh nghiệm làm tăng sản lượng, các thành quả nghiên cứu được… giới khoa học tự tin đi đến một kết luận rằng thực phẩm biến gen không gây ra một nguy hiểm mới cho người tiêu thụ, và nếu có tiềm năng nguy hiểm thì giới khoa học có thể tiên đoán được và khống chế kịp thời.

Cây quả cũng luôn tiến hoá

Nhiều câu hỏi đang được đặt ra: việc các nhà khoa học thay đổi các cơ chế sinh học trong các sinh thực vật có phải là một việc làm phi đạo đức hay không? Làm xáo trộn nguồn cung cấp thực phẩm thiên nhiên có phải là một hành động đúng với đạo đức môi sinh? Thực phẩm biến gen có nguy hiểm? Những gen trong thực vật có thể truyền sang con người không?... Thay vì đánh giá một cách đơn giản để trả lời những câu hỏi này, chúng ta cần đưa lên cán cân những tiềm năng về lợi ích và tác hại mà những thay đổi đó có thể đem đến cho xã hội và môi trường.

“Công nghệ sinh học sẽ không thể nào ứng dụng được vào môi trường nông nghiệp nếu như xã hội và công chúng chưa chấp nhận những giá trị của nó”

Cây quả cũng tiến hoá, hay nói cho đúng hơn là chúng cũng thay đổi nhanh chóng với sự can thiệp của con người. Mỗi cây quả mà chúng ta có ngày nay có liên hệ với những giống cây hoang trong thiên nhiên từ thời tiền sử, và “tổ tiên” của chúng vẫn hiện diện trong nhiều nơi hoang dã trên thế giới. Những con người đầu tiên chắc chắn đã thử qua hàng triệu cây cỏ trước khi chấp nhận và thuần hoá khoảng vài ngàn cây cỏ mà chúng ta dùng ngày nay. Nhiều thay đổi lớn về đặc tính cây quả chắc chắn đã xảy ra, kể cả xác định tốc độ phát triển, tránh những loại hạt giống dễ vỡ, làm cho trái cây chín nhanh hơn, giảm độ đắng, giảm độc chất, kể cả làm cho hoa quả lớn hơn, trái cây không còn hạt. Những cải tiến này làm cho hoa quả càng ngày càng hoàn thiện hơn và dần xoá bỏ những dấu vết của loại cây hoang.

Một số thực phẩm đến với chúng ta trong thời gian gần đây cũng được du nhập hay thuần hoá, chứ chẳng phải nguyên thuỷ. Cây lý gai nguyên là một loại cây hoang không ăn được mọc ở Trung Quốc. Nhưng qua quá trình thuần hoá và gây giống, nó đã trở thành một món ăn ngon miệng, được đặt tên mới là “cây kiwi” ở Tân Tây Lan. Cây dâu là một sản phẩm của một sự lai giống hoàn toàn tình cờ giữa hai loài cây hoang từ Virginia ở Mỹ và giống dâu Chile trồng ở Pháp vào thế kỷ 18. Hạt cải dầu từng được trồng ở Ấn Độ qua nhiều thế kỷ, gần đây được gây giống để loại bỏ những thành phần độc hại (axit erucic) và xoá mùi để cho ra cây canola dùng để làm dầu ăn. Triticale, một loại cây hoàn toàn mới, được tạo ra bằng cách phối hợp cây lúa mì và lúa mạch đen vào khoảng hai ba thập niên trước. Ngày nay, cây này được trồng trên hơn ba triệu hecta trên thế giới. Kể ra như thế để thấy con người luôn luôn tìm cách làm cho đất trở nên màu mỡ, và luôn luôn cải tiến thực vật.

Người sản xuất được lợi hơn

Song song với sự gia tăng dân số, trong thế kỷ qua, kỹ thuật cũng phát triển một cách nhanh chóng để đảm bảo đủ thực phẩm nuôi thêm con người trên hành tinh. Khởi đầu từ nghiên cứu của Mendel trong gây giống đậu Hà Lan, kiến thức về di truyền học đã giúp phát triển vụ mùa với năng suất cao. Sản lượng thực phẩm tăng khắp nơi trên thế giới trong vài thập niên qua, kể cả ở châu Phi. Số lượng thực phẩm tiêu thụ trên đầu người cũng tăng một cách đều đặn ở mọi nơi, ngoại trừ vùng Sahara. Ở Mỹ và Canada, nơi mà phát triển và ứng dụng khoa học được xem là chuyên sâu, một người nông dân ngày nay có thể sản xuất đủ sản lượng để nuôi 150 người. Đối với những sản phẩm dính dáng nhiều đến thành quả của công nghệ sinh học như bắp, lúa mì, gạo… năng suất tăng gấp ba, thậm chí năm lần so với trước đây. Sự gia tăng như thế không chỉ là thành quả của khoa học và công nghệ di truyền mà còn là thành quả của phát triển thuỷ lợi, cải tiến đất trồng, cơ khí hoá, kiềm chế sâu bọ cũng như bệnh tật. Để phát triển nhiều giống mới, các nhà khoa học phải dùng nhiều công cụ và phương pháp. Lai giống giúp chúng ta đồng hoá những đặc tính tốt từ nhiều giống khác nhau và tạo thành những giống mới có nhiều ưu điểm hơn.

Nếu kinh nghiệm trong quá khứ là bài học, thì chúng ta không có lý do gì để lo ngại về thực phẩm biến gen cả. Trong tình hình dân số thế giới gia tăng nhanh chóng, việc con người đi tìm công nghệ mới, kể cả ứng dụng công nghệ gen, để gia tăng sản xuất là một phát triển và tiến bộ bình thường của xã hội mà chúng ta có thể chấp nhận và nên hân hoan chào đón.

GS Nguyễn Văn Tuấn

Nhiều người đang ăn thực phẩm biến gen mà không biết

Sản phẩm thương mại biến đổi gen đầu tiên được trồng là cà chua có tên FlavrSavr, giúp trái chín mà không mềm. FlavrSavr được cục Quản lý thuốc và thực phẩm Mỹ (FDA) phê chuẩn khi đưa ra thị trường năm 1994 mà không cần dán nhãn đặc biệt. Những động vật biến gen bắt đầu xuất hiện kể từ năm 2006 khi một con heo biến đổi gen nhằm tạo ra chất axit béo omega-3 ra đời. Hiện thế giới có hơn 40 loại biến gen như cà chua, đậu tương, bông, ngô, đu đủ Hawaii, mía, cây cải, gạo... và nhiều người đang dùng thực phẩm biến gen mà không hay biết. Theo ước tính khoảng 75% thực phẩm chế biến tại Mỹ có chứa ít nhất một thành phần từ sản phẩm biến gen. Tháng 1.2000, một thoả thuận thương mại quốc tế về dán nhãn thực phẩm biến gen được thiết lập, với sự tham gia ký kết của hơn 130 nước.

Kim Dung (SGTT)


View online : Thách thức khi lựa chọn trồng cây biến đổi gen