Quick browsing

Home > Gia đình > Sức khỏe > Gánh nặng do bệnh ung thư mỗi năm một tăng

Gánh nặng do bệnh ung thư mỗi năm một tăng

Tuesday 30 November 2010

Hoàng đế Nội kinh, sách y lý Đông phương cổ năm ngàn năm trước dặn dò phải tránh hư tà tặc phong. Đời nay hư tà nặng hơn, tặc phong gấp bội. Vài mươi năm nay khoa học làm rõ: nhiều hư tà tặc phòng gây bệnh ung thư. Cần tránh hư tà, chận tặc phong.

Lần đầu tiên IARC (cơ quan Quốc tế nghiên cứu ung thư) tính được gánh nặng ung thư toàn cầu của năm 2002 (GLOBOCAN 2002): 10,9 triệu ca mới, 6,7 triệu ca tử vong. Vào năm 2010, gánh nặng được cập nhật cho năm 2008. Gánh trĩu nặng thêm. Toàn hành tinh có 12,7 triệu người mới mắc và 7,6 triệu người chết. Các ung thư thường gặp vẫn là phổi, vú và đại – trực tràng. Ung thư phổi, bao tử và gan gây tử vong nhiều nhất.

Cũng có gánh nặng riêng của nước ta. Năm 2008 số người mới mắc là 116.000, số tử vong là 82.000. Cứ 100.000 người dân, thì có 138,7 người mới mắc (xuất độ ASR = 138,7/100.000), có 101 người chết. Các loại ung thư thường gặp là gan chiếm 23%, phổi 21%, bao tử 15%, đại trực tràng 7%, vú 6,1%, cổ tử cung 4,6%…

Phụ nữ gánh nhẹ hơn giới mày râu. Đàn ông mới mắc 154,4/100.000 còn đàn bà là 127,7, tử vong đàn ông cao hơn nhiều, 122,6 so với 85,0. Cũng hiểu được thôi, nam giới mắc các bệnh ung thư liên hệ đặc biệt với thú vui tao nhã nơi trà đình tửu quán uống rượu hút thuốc cao lương mỹ vị. Ở đâu cũng vậy: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore. Có ngoại lệ là Ấn Độ xuất độ nam 92,9/100.000 thấp hơn nữ 105,5, nhưng tử vong nam vẫn cao, do ung thư cổ tử cung và vú ở phụ nữ vượt trội nhưng là các loại trị tốt.

Thật đáng lo

Ba loại thường gặp thật khó trị: cứ 100.000 dân thì có 29,3 người mắc ung thư gan, 25,7 ung thư vướng phổi và 18,9 dính ung thư bao tử. Ông trời sao thật trớ trêu. Không phải đâu, người làm người chịu.

Ung thư gan trĩu nặng. Hiện có cơn dịch nhiễm virút viêm gan HBV và HCV ở nước ta. Rõ ràng nhiễm virút viêm gan dẫn đến ung thư gan. Đây là gánh nặng cho các nước đang phát triển, loại này gây tử vong hàng thứ ba toàn cầu, thường gặp ở nam giới. Việt Nam có nguy cơ cao lắm, 42,3 nam và 18,5 nữ mới mắc tính trên 100.000 dân. Còn cao hơn nguy cơ ở Trung Quốc 37,4 (nam) và 13,7 (nữ). Thói quen nhậu bí tỉ cặp kè nhiễm aflatoxin trong thức ăn nhiễm mốc giúp cho virút tấn công gan như vào thành không nhà trống.

Ung thư phổi hoành hành. Xấp xỉ ung thư gan, không chỉ ở đàn ông mà cả phụ nữ. Chắc ai cũng hiểu vì sao. Tác hại của khói thuốc lá thật rõ. Đàn ông đã đành bụng làm dạ chịu, phụ nữ nước ta ít hút thuốc, lại quen hít khói ké. Năm 2008, có 37,6 ca trên 100.000 đàn ông và 16,4 trên 100.000 phụ nữ. Nhìn sang láng giềng, ung thư phổi là loại thường gặp nhất ở đàn ông Trung Quốc (45,9) và thứ nhì ở phụ nữ (21,3). Loại thường gặp nhất trên toàn cầu, ung thư phổi gây tử vong số một.

Ung thư bao tử vẫn đe doạ chúng ta. Cùng chia sẽ nguy cơ cao ở Hàn Quốc (41,4/100.000), Nhật Bản (31,1) và Trung Quốc (29,9). Mối liên hệ với nhiễm khuẩn H. Pylori và thức ăn muối mặn đã được xác định, thêm khói thuốc lá liên thủ khiến nguy cơ vượt trội ở đàn ông.

Ung thư đại trực tràng là loại có thể trị tốt. Xuất độ là 9,2/100.000. Thử so với các nước châu Á khác (Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore) xuất độ đến 30 – 40/100.000, phù hợp gia tăng nguy cơ của các nước công nghiệp do nếp sống phương Tây: chế độ ăn nhiều chất béo, ít rau quả, hút thuốc, ngồi một chỗ, ít vận động và béo phì do fast food.

Nỗi băn khoăn của phụ nữ

Các bà thường than thở: phụ nữ khổ lắm. Ý ám chỉ nỗi lo ung thư vú và cổ tử cung. Đúng là ung thư nào cũng đáng sợ. Nhưng chị em đâu biết rằng các bệnh này của phụ nữ không đe doạ bằng các loại khác. Ở nước ta ung thư vú còn nhường ung thư gan và ung thư phổi. Số mới mắc là 15,6/100.000 phụ nữ. Ở các nước giàu như Tây Âu và Bắc Mỹ nguy cơ cao lắm: 89/100.000. Phụ nữ Trung Quốc có nguy cơ cao hơn (21,6), Hàn Quốc (38,9), Nhật Bản (42,7). Sát bên ta, Singapore lại vượt trội 59,9. Phải chăng do nếp sống phương Tây: độc thân, có con đầu lòng trễ, không cho con bú mẹ, chế độ ăn béo, thiếu vận động… Ung thư cổ tử cung xuống hạng rồi, chỉ còn 11,4/100.000. Thật đáng mừng. Vài chục năm trước, đây là ung thư thường gặp nhất của phụ nữ ở TP.HCM. Đã nhẹ hơn nửa gánh rồi. Thật hay nhờ chương trình rà tìm gồm khám phụ khoa định kỳ với xét nghiệm Pap. Mới đây lại biết rõ các virút HPV 16-18 cùng vài týp khác gây ung thư. Đã có vắcxin.

Hư tà tặc phong đời nay

Ngày nay con người biết nhiều nguyên nhân gây bệnh nhờ nắm được gánh nặng ung thư toàn cầu. Khoảng 80% do những gì con người ăn uống, hít thở, cọ xát hoặc phơi trải. Rõ là nước ta cũng trên một chuyến tàu. Khói thuốc lá. Thuốc lá ra đòn sát thủ êm ái mà hết sức tàn độc. Khói thuốc lá chứa hơn 60 chất sinh ung, gây 15 loại ung thư, đâu chỉ hại người nuốt khói mà cả những người hít khói. Bệnh nhiễm. Virút, vi khuẩn và ký sinh trùng gây 20% ung thư của loài người. Các virút âm thầm mai phục, nay lần mai lữa, bệnh trổ ra thì trở tay không kịp. Viêm gan do virút HBV và HCV lâu ngày dẫn đến ung thư. Các virút HPV gây ra nhiều ung thư, đặc biệt là cổ tử cung. Vi khuẩn H.Pylori có thể gây ung thư bao tử. Nếp sống không lành: bệnh theo miệng mà vào, ăn uống không lành kèm thêm thiếu vận động, béo phì tăng nguy cơ ung thư bao tử, ruột già, vú...

Đừng để bệnh nhập vào

Có người nói “Phòng ngừa bệnh ung thư! Nói giỡn sao? Điều trị còn chưa được mà tính tới chuyện ngừa bệnh” thì chắc còn ngủ mơ. Đã biết nhiều thứ gây bệnh thì sao không phòng được. Năm 2010, WHO ước tính có thể phòng ngừa khoảng 40% số người mới mắc bệnh ung thư trên toàn cầu. Đừng để bệnh nhập vào.

Sống lành: tránh xa khói thuốc lá. Tránh uống rượu quá đà. Phòng tránh bệnh nhiễm (may quá đã có vắcxin ngừa HBC, HPV; thử được H. Pylori). Tập thể dục đều, ăn đúng ăn lành, giữ cân vừa phải. Ăn tốt: tránh thức ăn muối mặn làm dưa, thức ăn béo quá, cháy quá, các thức ăn nhanh (fast food). Tránh sa đà làng nướng. Nên: ăn nhiều rau đậu trái tươi.

GS.BS Nguyễn Chấn Hùng (SGTT)