Xem lẹ

Trang nhà > Khoa học > Không gian > Hằng Nga Nhật bay lên Cung Trăng

Hằng Nga Nhật bay lên Cung Trăng

Thứ Bảy 24, Tháng Mười Một 2007

Sự tích nữ thần Mặt Trăng Kaguya của Nhật Bản

Trong truyền thuyết cổ đại Nhật Bản cũng có một Nữ thần Mặt Trăng, tương tự như Hằng Nga của Việt Nam, tiếng Nhật đọc Kaguya, âm Hán-Nhật là Huy Dạ Cơ (nàng Huy Dạ). Chuyện như sau: ngày xửa ngày xưa có một ông lão lên rừng chặt tre, thấy có một cây tre phát ra ánh sáng kỳ diệu. Chặt và chẻ ống tre sáng ấy ra, thấy bên trong có một hài nhi dài ba gang tay, ông lão bèn mang nó về nuôi. Con bé lớn như thổi, ba năm sau đã trở thành một thiếu nữ yêu kiều cực kỳ xinh đẹp. Đặc biệt, từ người cô gái luôn phát ra một thứ ánh sáng tươi mát làm căn nhà ông lão đêm đêm sáng rực, do đó người ta đặt tên cô là Huy Dạ Cơ (Cơ: nàng; Huy Dạ: đêm rực sáng). Vô số chàng trai khắp nơi nô nức kéo đến xin cưới nàng; ngay cả Thiên hoàng Nhật Bản cũng đến dạm hỏi nàng làm Hoàng hậu, nhưng Huy Dạ Cơ đều từ chối tất cả. Ba năm sau, vào đêm 15 tháng Tám Âm lịch, có thiên thần từ trên trời bay xuống, mang cho Huy Dạ Cơ một bộ áo lông vũ dài thướt tha. Nàng mặc áo vào rồi bay vút lên Cung Trăng, mãi mãi ở trên ấy và đêm đêm tỏa ánh sáng vàng rực rỡ trùm lên khắp Trái Đất. Đó là câu chuyện Người chặt tre (the Tale of the Bamboo Cutter) của Nhật Bản.

Kaguya đã bay lên Cung Trăng

Ngày 14/9/2007, vệ tinh Mặt Trăng có tên Kaguya đã được phóng thành công từ Trung tâm Vũ trụ Tanegashima, một đảo nhỏ cách Tokyo chừng 1000 km về phía Nam.

GIF - 16 kb
Vệ tinh Nhật Kaguya

Đây là bước thứ nhất trong Chương trình thám hiểm Mặt Trăng của Nhật Bản, do Công ty Công nghiệp nặng Mitsubishi và Cơ quan Thăm dò Vũ trụ Nhật Bản (Japan Aerospace Exploration Agency , tức JAXA) kết hợp thực hiện. Tên lửa kiểu H-IIA F13 do công ty Mitsubishi chế tạo phát hỏa lúc 8 giờ 31 phút (giờ Hà Nội); sau 45 phút và 34 giây, vệ tinh Kaguya đã thành công tách khỏi tên lửa vận tải và bay vào quỹ đạo vòng quanh Trái Đất. Nó bay hai vòng để tăng tốc rồi sau đó vượt quãng đường hơn 340 nghìn km bay thẳng lên Mặt Trăng. Tổng cộng thời gian bay tới đích mất 5 ngày.

Như vậy Nhật Bản đã dẫn đầu thế giới trong cao trào thứ hai thám hiểm Mặt Trăng (cao trào thứ nhất: thập niên 50-70 thế kỷ XX). Huy Dạ Cơ của đất nước Mặt Trời Mọc đã cất cánh trước Hằng Nga-1 của Trung Quốc (TQ); vốn định phóng vào tháng 4 năm nay, chưa rõ tại sao lại hoãn đến dịp đại hội XVII đảng Cộng sản TQ (khai mạc ngày 15/10/2007).

Kaguya dài rộng cao 2,1 × 2,1 × 4,8 m, tổng trọng lượng gần 3 tấn, gồm một vệ tinh mẹ (Main Orbiter) và hai vệ tinh con; khi bay tới gần Mặt Trăng, Kaguya sẽ được hãm lại rất khéo léo để chuyển sang bay vòng quanh Mặt Trăng theo quỹ đạo ban đầu hình e-lip 120 × 13.000 km (điểm gần Mặt Trăng nhất là 100 km, xa nhất 13.000 km), với góc nghiêng 95 độ. Trung tâm Điều khiển từ Trái Đất sẽ điều khiển quá trình hãm một cách cực kỳ chính xác đúng thời điểm và đúng liều lượng lực hãm, vì nếu không thì vệ tinh sẽ lao xuống Mặt Trăng như một thiên thạch và tan xác – đây là công việc khó khăn nhất trong chuyến bay. Sau đó 2 vệ tinh con tách khỏi vệ tinh mẹ, mỗi cái bay theo một quỹ đạo riêng. Vệ tinh mẹ hình khối vuông chữ nhật, có 4 an-ten mỗi cái dài 15 m, sẽ bay theo quỹ đạo tròn cách bề mặt Mặt Trăng 100 km, qua hai cực Bắc và Nam. Một vệ tinh con có tên Rstar (“Ngôi sao chuyển tiếp”) bay theo quỹ đạo e-lip 100 × 2400 km, chuyên trách bảo đảm thông tin liên lạc giữa hai vệ tinh còn lại với Trái Đất. Một vệ tinh con nữa là Vstar bay theo quỹ đạo 100 × 800 km, chuyên trách đo trường trọng lực của Mặt Trăng. Hai vệ tinh con hình lục trụ, mỗi cái nặng 50 kg. Trên vệ tinh mẹ có đặt 15 thiết bị khoa học tinh vi hàng đầu (chính xác gấp 10-100 lần các thiết bị trước đây). Ba “mẹ con” vệ tinh sẽ hoạt động trong một năm.

Sứ mệnh của Kaguya là đo đạc toàn bộ Mặt Trăng với độ chính xác chưa từng thấy, gồm việc phân tích thành phần hóa học và sự phân bố các khoáng sản, cùng đặc trưng bề mặt Mặt Trăng; các số liệu khảo sát sẽ dùng để nghiên cứu nguồn gốc và quá trình tiến hóa của thiên thể này. Trước đây Mỹ đã 6 lần đưa người lên Mặt Trăng, nhưng hồi ấy do chỉ lo chạy đua với Liên Xô về mặt đưa người lên đó nên còn nhiều vấn đề chưa khảo sát kỹ. Kaguya sẽ bổ khuyết các thiếu sót ấy; đây là dự án tốn kém 55 tỷ Yên (480 triệu USD), lớn thứ hai sau chương trình Apollo và lớn hơn chương trình nghiên cứu Mặt Trăng của Liên Xô cũ. Nếu Kaguya thành công thì sẽ là một thắng lợi lớn của KHKT Nhật Bản. NASA đánh giá cao dự án Kaguya và hy vọng sẽ được Nhật chia xẻ các kết quả thăm dò Mặt Trăng.

Mặc dù năm 1972 mới phóng được vệ tinh Trái Đất (sau TQ 3 năm), nhưng Nhật tiến rất nhanh; có lẽ là nhờ các ưu thế về công nghệ tên lửa, máy đo chính xác và robot. Năm 1990, Nhật thực hiện thành công chuyến bay lên Mặt Trăng có tên MUSES-A (sau đổi tên là HITEN); trở thành nước thứ ba sau Liên Xô và Mỹ phóng được vệ tinh Mặt Trăng, dẫn đầu châu Á về công nghệ vũ trụ. HITEN đưa vệ tinh Hagomoro vào quỹ đạo bay quanh Mặt Trăng; Hagomoro nặng 12 kg, thực tế không quan sát được gì của Mặt Trăng mà chủ yếu chỉ để thăm dò công nghệ đưa vệ tinh vào quỹ đạo. Năm 1991, JAXA bắt đầu tiến hành chương trình Lunar-A, dự định năm 1995 phóng tàu hạ cánh xuống Mặt Trăng; nhưng do chưa giải quyết tốt vấn đề hạ cánh nên đầu năm nay đã thông báo hủy bỏ chương trình tốn kém 20 tỷ Yên này. Dự án Kaguya bắt đầu năm 1999 cũng bị chậm mất 4 năm so với dự kiến; chủ yếu do Chính phủ thay đổi quan điểm nghiên cứu vũ trụ, và do khó khăn về kinh phí. Vệ tinh Kaguya nặng 3 tấn, so với Hagomoro 12 kg, đủ thấy công nghệ tên lửa của Nhật có tiến bộ rất lớn.

Chương trình dài hạn thám hiểm Mặt Trăng của Nhật Bản cho thấy: thời gian 2005-2015 hoàn tất việc thăm dò Mặt Trăng, thời gian 2015-2025 bắt đầu xây dựng căn cứ (base camp) có người ở trên đó. Đầu năm nay, họ bắt đầu chế tạo robot thăm dò Mặt Trăng, 7 năm sau sẽ đưa lên Mặt Trăng hoạt động. Năm 2002, họ đã chế tạo được robot “Chuột đồng”, có thể khoan lỗ sâu 11 m trên Mặt Trăng để lấy mẫu đất đá.

Kaguya vốn có tên khoa học là SELENE (viết tắt từ tiếng Anh Selenological and Engineering Explorer), trùng tên với nữ thần Mặt Trăng Selene trong thần thoại Hy Lạp – một cô gái xinh đẹp đầu đội mũ vành trăng, ngồi xe bạc do hai con thiên mã trắng kéo xe chạy trên bầu trời đêm, để lại một vệt sáng xanh lạnh. Khi JAXA tổ chức hoạt động mời dân chúng Nhật Bản “Gửi thư lên Cung Trăng”, đa số mọi người không đồng ý lấy tên nước ngoài, mà đề nghị đặt tên nàng Huy Dạ Cơ (tức Kaguya) cho vệ tinh Mặt Trăng của nước mình, do đó vệ tinh này có thêm biệt danh Kaguya.

Cơn sốt Mặt Trăng

Một ngày sau khi Kaguya phóng lên trời, đài truyền hình quốc tế Trung Quốc (TQ) tổ chức chương trình “Tiêu điểm hôm nay”với chủ đề “Cơn sốt Mặt Trăng” và phụ đề “Sao Hỏa – tương lai của Trái Đất”, bàn về Kaguya. Ngày 17/9, Tân Kinh Báo (TQ) đưa tin ông Tôn Lai Yến, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công nghiệp-Khoa học quốc phòng TQ nói với mạng Chính phủ TQ là vệ tinh Hằng Nga-1 của TQ đã được đưa vào bãi phóng Tây Sương, dự kiến trước cuối năm nay sẽ phóng lên Mặt Trăng. TQ sẽ mời các nhà khoa học toàn thế giới cùng nghiên cứu các số liệu quan trắc được. Dự án Hằng Nga-1 về đại thể có các mục tiêu khoa học tương tự như dự án Kaguya. Vừa qua Cơ quan Không gian TQ (CNSA) có cử phái đoàn sang Nhật Bản tham quan tại chỗ việc phóng vệ tinh Kaguya.

Ông Yoshisada Takizawa, Giám đốc Dự án SELENE (tức Kaguya) nói việc phóng vệ tinh Nữ thần Mặt Trăng Kaguya sẽ mở ra một kỷ nguyên mới trong việc thám hiểm Mặt Trăng thế kỷ XXI, sẽ đóng góp vào việc tìm hiểu nguồn gốc và quá trình tiến hóa của thiên thể này, là hai bí ẩn hiện loài người còn chưa giải thích được. Trước đây Apollo tuy đã đưa được người lên Mặt Trăng, nhưng chưa chú ý nghiên cứu hai vấn đề đó. Từ thập niên 90, các vệ tinh nhỏ như Clementine và Lunar Prospector của Mỹ và SMART-1 của ESA (châu Âu) tuy đã bay vòng quanh Mặt Trăng, nhưng các kết quả quan trắc thu được rất hạn chế, do các máy đo chưa hoàn thiện và do quỹ đạo chưa tốt. SELENE sử dụng 15 loại thiết bị tối tân nhất, hiệu quả nhất, chẳng hạn các phổ kế tia X (XRS) và tia Gamma (GRS)… chắc chắn sẽ cho kết quả quan trắc chính xác, đầy đủ chưa từng có. Camera truyền hình độ phân giải cao (HDTV) lắp trên vệ tinh mẹ sẽ cung cấp cho loài người một đoạn phim tả cảnh tuyệt đẹp khi Trái Đất mọc lên từ chân trời trên Mặt Trăng.

Theo chương trình thám hiểm vũ trụ của các nước đã công bố, năm nay có Nhật Bản và TQ phóng vệ tinh Mặt Trăng, sang năm có Mỹ và Ấn Độ. Tiếp đó có Nga và một số nước khác. Dự án Kaguya nếu thành công chắc chắn sẽ thúc đẩy hoạt động thăm dò vũ trụ trên khắp thế giới, với sự tham gia của nhiều nước như Đức, Anh, Ukraina. Nếu dự án Apollo trước đây đã là một cú hích dẫn đến sự ra đời của vô số ngành công nghệ cao khiến cho tiềm lực KHKT của Mỹ nhảy vọt một bước quan trọng, thì cơn sốt Mặt Trăng lần này chắc chắn sẽ đẩy mạnh đà tăng tiến của KHKT toàn thế giới.

Nguyên Hải