Trang nhà > Nghệ thuật > Điện ảnh > Kỳ 1: Giăng giăng cành nhánh

Kỳ 1: Giăng giăng cành nhánh

Thứ Tư 28, Tháng Bảy 2010

Những mốc lớn

Ra đời năm 1939 — theo quyết định của bộ Giáo dục và mỹ thuật Pháp, nhằm cạnh tranh với liên hoan phim (LHP) Venise bị phát xít khống chế – LHP Cannes dự kiến khai mạc ngày 1.9.1939 đã phải huỷ bỏ do chiến tranh bùng nổ. Năm 1946, trên cơ sở đề án tiền chiến, nhưng trong những điều kiện khó khăn hậu chiến, thành phố Cannes (do đảng Cộng sản Pháp giữ đa số) tiến hành LHP quốc tế đầu tiên tại Pháp. Sau hai năm ngưng trệ vì thoả thuận Pháp — Ý tổ chức luân phiên Cannes và Venise, kể từ 1951, Cannes diễn ra thường niên.

Năm 1968, cùng với cuộc đấu tranh đòi cải cách của nước Pháp, giới làm phim, được dẫn đầu bởi nhóm “Đợt sóng mới”, xuống đường phản kháng chế độ kiểm duyệt phim và các định chế bảo thủ. Do nhiều đạo diễn rút phim khỏi cuộc thi nên Cannes phải giải tán. Cuộc chơi tráng lệ bên lề hiện thực kết thúc, bắt đầu một Cannes với ý thức xã hội cao hơn. Năm 1972, sau nhiều năm để các nước tự chọn phim thi và gây sức ép ngoại giao lên ban giám khảo (BGK), Cannes giành lại quyền tự do chọn tác phẩm. Xác lập được tính chất độc lập của LHP là bước ngoặt quan trọng nhất trong lịch sử Cannes. Và, để tìm ra 140 tác phẩm tham dự các chương trình, bình quân mỗi ngày các ban tuyển chọn phải xem hơn… mười phim!

Chương trình và giải thưởng

Bên cạnh chương trình chính thức do LHP quản lý, Cannes còn có các chương trình song hành (parallèle) do các tổ chức độc lập cai quản.

Bốn chương trình chính thức:

— Chương trình Thi (Compétition) dành cho phim dài và phim ngắn sản xuất dưới một năm, chưa phát hành ngoài nước và giới thiệu ở LHP khác. Các giải thưởng do BGK trao tặng gồm: Cành cọ vàng cho phim xuất sắc nhất; Grand prix cho phim mang tính tìm tòi nhất; giải BGK cho phim độc đáo; bốn giải cá nhân cho đạo diễn, biên kịch, diễn viên nam, nữ xuất sắc nhất.

— Chương trình Một cách nhìn (Un certain regard) lập năm 1978 có BGK riêng, giới thiệu các tác giả ít tiếng tăm. Mùi đu đủ xanh của Trần Anh Hùng được tuyển trong chương trình này năm 1993.

— Giải Camera vàng lập năm 1978, BGK riêng, chuyên đi săn phim đầu tay xuất sắc trong chương trình chính thức lẫn song hành. Mùi đu đủ xanh đã đoạt giải này.

— Chương trình quỹ Cinéfondation lập năm 1998 với BGK riêng, nhằm giới thiệu phim ngắn của sinh viên điện ảnh. Năm 2000, phim Cuốc xe đêm của Bùi Thạc Chuyên đã nhận giải ba. Cinéfondation còn giúp đỡ các dự án phim đầu tay. Trong khuôn khổ này, đề án Bi, đừng sợ! của Phan Đăng Di đã tìm được tài trợ bổ sung năm 2008.

Ngoài ra, Cannes còn có chương trình Hors compétition (thường) dành cho các phim “ăn khách”. Riêng đối với người yêu điện ảnh, Cannes có ba chương trình độc đáo: Cinéma de toujours, vinh danh tác giả, tác phẩm lịch sử điện ảnh thế giới; Leçon de cinéma, giới thiệu kinh nghiệm làm phim; Cannes classics, giới thiệu những bản phim được khôi phục.

Hai chương trình song hành:

— Tuần phê bình phim (Semaine de la critique — SC) do hội Các nhà phê bình điện ảnh Pháp lập năm 1962, giới thiệu các phim đầu tay hoặc thứ hai. Ngoài chương trình thi gồm bảy phim dài và bảy phim ngắn, còn có chương trình Séances spéciales với ba phim dài và ba phim ngắn. Bên cạnh Grand prix cho đạo diễn, còn có ba giải khác: giải SACD (hội Quản lý tác quyền điện ảnh và sân khấu) dành cho đạo diễn; giải ACID-CCAS (hội Phát hành điện ảnh độc lập và quỹ Xã hội nhân viên ngành điện và gas); giải Phê bình trẻ. Phim Bi, đừng sợ! đã đoạt cả hai giải SACD và ACID-CCAS 2010. Như đã nói, trong các giải chính thức của Cannes có giải Caméra d’or chuyên lùng sục phim đầu tay xuất sắc trong tất cả chương trình, nên Bi, đừng sợ! đã có cơ hội tranh giải này.

— Hai tuần của các đạo diễn (Quinzaine des réalisateurs - QR) do hội Các nhà làm phim lập năm 1968, với mục tiêu phát hiện các tác giả trẻ, vinh danh các tác giả đóng góp cho điện ảnh. Chương trình không tổ chức thi, song nhiều đối tác cũng trao giải, như SACD, ACA (hiệp hội Quốc tế các rạp chiếu bóng nghệ thuật — thể nghiệm), LEC (tổ chức của các nhà phát hành và chiếu bóng châu Âu). Theo cách này, rất nhiều BGK khác cũng đến Cannes phát giải, như giải Hiệp hội các nhà báo điện ảnh quốc tế, giải hội đồng giám khảo nhà thờ toàn thế giới, giải Thanh niên, giải bộ Giáo dục Pháp, giải Vulcain cho nghệ sĩ kỹ thuật…

Chỉ là chương trình song hành, nhưng SC và QR là hai cánh cổng quan trọng đi vào Cannes, bởi chúng được lập ra để phát hiện những tài năng mà chương trình chính thức không, hoặc chưa chú ý. Trên thực tế, nhiều đạo diễn tham dự SC hoặc QR về sau đã đoạt giải chính thức. Là phim dài Việt Nam đầu tiên lọt qua cánh cổng SC, Bi, đừng sợ! đã đưa điện ảnh Việt Nam đến gần Cannes nhất.

Việt Linh (SGTT)


Xem online : Kỳ 2: Khách và thảm đỏ