Trang nhà > Giáo dục > Đào tạo > Kỷ yếu Humboldt 200 năm: Từ cội nguồn đại học đến tinh thần đại học hiện (...)

Kỷ yếu Humboldt 200 năm: Từ cội nguồn đại học đến tinh thần đại học hiện đại

Thứ Tư 23, Tháng Ba 2011

Kỷ yếu Humboldt 200 năm được hoàn tất ra mắt độc giả ngày 23.3.2011. Hơn 40 tác giả trong và ngoài nước đã tham gia viết bài, trong đó có một số học giả nước ngoài.

Đại học là cội nguồn của sức mạnh quốc gia, là tiến bộ của xã hội, nếu ai biết sử dụng nó đúng chỗ. Điều đó đã được thế giới chứng minh hùng hồn ít nhất 200 năm qua, từ khi đại học Berlin (Humboldt) ra đời để nhận lãnh sứ mệnh lớn lao của nó: xây dựng lại giang sơn đã đổ nát, “lấy sức mạnh tinh thần để bù đắp những mất mát vật chất” cho quốc gia. Kỷ yếu Humboldt sẽ truyền được “chút lửa và hơi ấm” cho bạn đọc, và có đóng góp nhỏ gì trong công cuộc chấn hưng giáo dục đại học nước nhà.

Chủ trì biên soạn Kỷ yếu, tiến sĩ Nguyễn Xuân Xanh cho rằng, kỷ yếu được thực hiện trong tinh thần xây dựng, không trong tinh thần “đối kháng”, hay loại bỏ nhau, tuy không loại trừ phê phán. Và mọi ý kiến đều là ý kiến cá nhân. Ông nói: “Phép biện chứng cần hai vế: chính đề và phản đề. Chỉ có một vế thì đồng nghĩa với “độc thoại". Một bàn tay làm sao vỗ được nên tiếng? Có lẽ trừ các thiền sư Nhật Bản. Việt Nam đã đối kháng quá nhiều trong lịch sử cận đại, chỉ đem lại mất mát thêm thôi. Chúng ta cần có thái độ bao dung hơn, biết chấp nhận những ý kiến khác biệt, kể cả ý kiến phê phán. Người Việt thường “bị nổi tiếng” là dễ chia rẽ, trong khi đối thoại với người phương Tây sao rất dễ dàng. Họ tôn trọng, thành thực, lắng nghe và giữ hoà khí hết sức văn minh và rất tự nhiên. Những người Việt Nam ở cương vị càng cao, càng nên biểu lộ thái độ hoà hợp và trọng thị hơn, càng nên bắt cầu nối đối thoại hơn. Điều đó mới nói lên sự xứng đáng hơn của cương vị và trách nhiệm. Tri thức của cả dân tộc hãy còn quá nhỏ bé so với cái biển tri thức của nhân loại, của các dân tộc đã đi trước hằng thế kỷ. Cho nên xin đừng xé rách và loại bỏ nhau, mà hãy lắng nghe nhau trong niềm mong muốn học hỏi, xây dựng và tôn trọng nhau. Hãy để Humboldt nói với chúng ta: “Chân lý là cái mãi mãi phải đi tìm…”.

Bà Bùi Trân Phượng, một trong những diễn giả của buổi trao đổi “Bàn về tinh thần đại học” vào ngày 22.3.2011 tại trường đại học KHXH&NV TP.HCM chia sẻ: “Chúng tôi vừa mới tổng kết cuộc thi “Tôi mong đợi gì ở Đại học Việt Nam” trên trang web 200 năm ĐH Humboldt, thật bất ngờ có những bài viết của các em sinh viên năm thứ nhất rất hay và cả các ý kiến rất giản dị góp cho giáo dục Việt Nam từ các phụ huynh. Tôi cho rằng việc xây dựng Đại học ở Việt Nam cần bắt đầu bằng sự nỗ lực từ bên dưới. Từ những nhân viên các trường cho đến học sinh, sinh viên, phụ huynh chứ không chỉ là các giảng viên. Cách đây 3 năm, một nhà báo hỏi tôi về câu chuyện giáo dục đại học, tôi nói điều đầu tiên tôi lo lắng chính là người Việt mình tự đánh mất thói quen học cho tử tế. Nghĩa là học cái gì cũng có ngọn ngành, có đầu đuôi, hiểu biết gì cũng nên hiểu cho tới nơi tới chốn. Nhân dịp ra mắt cuốn sách kỷ yếu Humboldt, tôi đã nói với anh Xuân Xanh, tôi tin là cội nguồn thật sự của đại học hiện đại chính là từ đây và chúng ta cũng nên phổ biến cho mọi người biết lịch sử cũng như lý thuyết về đại học là gì, vì đó là nền tảng cho tư duy đại học hiện đại mà hiện nay hàng triệu sinh viên chúng ta đang cần”.

Nhà nghiên cứu triết học Bùi Văn Nam Sơn đã đóng góp vào Kỷ yếu bài viết: “Lý tưởng giáo dục Humboldt: mô hình hay huyền thoại?” và đó cũng là đề tài sẽ được ông trình bày tại hội thảo.

Theo ông, lý tưởng giáo dục Humboldt dựa trên các cột trụ: sự tự trị của đại học trước các thế lực chính trị, kinh tế, xã hội, quyền tự do trong nghiên cứu và giảng dạy, hệ thống giáo dục phù hợp với đặc điểm của các lứa tuổi, yêu cầu giáo dục văn hoá tổng quát để xây dựng con người cá nhân tự chủ, và sau cùng, là việc học tập suốt đời. Các lý tưởng ấy quả đã trở thành hiện thực trong các quốc gia tiên tiến suốt hai thế kỷ nay. Nhưng phải chăng mô hình ấy đang lâm vào khủng hoảng và chỉ còn là những lời hứa hẹn đầu môi chót lưỡi như một “huyền thoại” trước sức ép của cao trào thương mại hoá và công cụ hoá giáo dục, cũng như trước sự phê phán của các trào lưu hậu - hiện đại? Khảo sát cuộc tranh luận chung quanh di sản Humboldt, ông đi đến nhận xét bất ngờ rằng: chính bối cảnh toàn cầu hoá và xã hội tri thức ngày nay đang chứng tỏ sức sống và tính thời sự của lý tưởng giáo dục Humboldt,tất nhiên, với những điều chỉnh cần thiết. Ông kết luận: “Trước mọi sự xô bồ và khắc nghiệt của cuộc sống, nhà trường càng cần phải là cái đối ứng, thậm chí, cái đối cực để nuôi dưỡng lý tưởng,không để lý tưởng bị sa đoạ và suy kiệt. Hãy để cho tuổi trẻ học được cách làm chủ bản thân mình và không bao giờ chịu làm nô lệ,kể cả làm nô lệ cho nghề nghiệp và cơm áo’”.

Theo Ngân Hà (SGTT)

Tên sách: Đại học Humboldt 200 năm (1810-2010): Kinh nghiệm thế giới và Việt Nam

Chủ biên: Ngô Bảo Châu, Pierre Darriulat, Cao Huy Thuần, Hoàng Tuỵ, Nguyễn Xuân Xanh, Phạm Xuân Yêm

Khổ sách: 16x24 cm. Số trang: 820. Giá bìa: 165.000 VND

Phát hành: Tháng 3.2011. Sách được bán tại: Nhà xuất bản Tri thức, 53 Nguyễn Du, Hà Nội; hoặc đặt mua qua email: sales@nxbtrithuc.com.vn