Xem lẹ

Trang nhà > Lịch sử­ > Trung đại > Mả ngụy khổng lồ giữa lòng Sài Gòn

Mả ngụy khổng lồ giữa lòng Sài Gòn

Thứ Bảy 5, Tháng Tư 2014

"Chiều giông Mả ngụy cũng giông. Hồn lên lớp lớp bềnh bồng như mây. Sống thời gươm bén cầm tay. Chết thời một sợi lông mày cũng buông. Thương thay Mả ngụy mưa tuôn..." Mấy câu thơ đứt quãng như khóc cho gần 2000 sinh linh bị Minh Mạng ra lệnh chém chết ngay rồi chôn tập thể…

Ngày nay, Mả ngụy được xác định nằm ở quanh ngã sáu Công trường Dân chủ, thuộc quận 3 và Q.10, TP.HCM.

Đất của oan hồn

Mả ngụy hay còn gọi là Mả Biền Tru (Biền Tru: chém ngay, không cần xét xử) vốn nằm trong một vùng đất khá rộng lớn gọi là Đồng tập trận của Sài Gòn ngày xưa. Nơi đây tháng 9-1835, máu đã nhuốm đỏ pháp trường, tử khí bốc lên từ hàng ngàn xác người hơn chục ngày sau vẫn chưa tan. Tương truyền rằm sau đấy, dân trong vùng cúng cô hồn liên tục đến hết tháng vẫn bị người âm hiện về kêu khóc…

Mả ngụy gắn liền với sự kiện “diệt giặc Lê Văn Khôi” dưới thời vua Minh Mạng. Khôi vốn là người dũng mãnh vô song, tay không đánh cọp, khiến dân chúng khắp nơi nể phục. Thời còn trẻ, Khôi có tên là Nguyễn Hựu đã từng dấy binh làm loạn, bị quan quân đuổi đánh mới chạy về Thanh Hóa. Tại đây Hựu gặp Lê Văn Duyệt, mến tài, bèn đầu thú. Thấy Hựu tài sức hơn người, Duyệt tin dùng, nhận làm con nuôi, đổi tên là Lê Văn Khôi và cất nhắc lên làm Phó vệ úy.

Năm 1832, khi Tổng trấn Gia Định thành Lê Văn Duyệt vừa mới mất, quan bố chánh Bạch Xuân Nguyên vốn có hiềm khích với ông Duyệt, liền lập mưu hại gia đình ông. Nguyên lấy cớ phụng mật chỉ của vua mà bắt bớ và tra khảo cả nhà Lê Văn Duyệt. Lê Văn Khôi quá uất ức, liền tính chuyện cướp ngục và mưu phản triều đình Huế.

Khôi cướp ngục thành công, liền xông vào dinh giết chết Bạch Xuân Nguyên. Quan cùng Nguyên xử vụ án Lê Văn Duyệt là Nguyễn Văn Quế đem quân đến cứu cũng bị giết chết.

JPEG - 86.6 kb
Thành Bát Quái bên sông Sài Gòn do Le Brun vẽ năm 1795

Sài Gòn bấy giờ có thành Bát quái, còn gọi là thành Phiên An, năm 1830 đã được Lê Văn Duyệt cho sửa lại [1]. Giả Tiến Chiêm, Phó lãnh binh Phiên An, đem hơn 400 lính chống lại nhưng cũng thua Lê Văn Khôi và 27 người lính theo ông.

Lê Văn Khôi cho mở cửa tù, thả hết phạm nhân, phát khí giới cho họ, thu phục về phe mình. Khôi tự xưng là Đại nguyên soái, phong quan tước cho thủ hạ, lập triều đình riêng. Chiếm được Phiên An, Khôi sai Thái Công Triều đem quân đi chiếm các tỉnh thành khác. Chỉ trong vòng chưa đầy 1 tháng, Nam Kỳ lục tỉnh đã nằm trong tay Lê Văn Khôi.

Minh Mạng cử hàng vạn quân quan theo đường thủy, đường bộ ồ ạt vào Nam chiếm lại hết các tỉnh thành, vây đánh Sài Gòn. Lê Văn Khôi thất thế, cố thủ tại Phiên An. Triều đình vây thành ròng rã hai năm vẫn không vào được.

Xử lăng trì cậu bé 7 tuổi

Năm 1834, Lê Văn Khôi chết vì bệnh phù thủng, hưởng dương 37 tuổi. Con trai mới 7 tuổi của ông là Lê Văn Câu được cử lên thay. Lúc bấy giờ Phiên An hết sức nguy ngập, thành bị bao vây, dịch tả hoành hành, thủ lĩnh quá nhỏ, … Tuy vậy, mãi đến tháng 9-1835, triều đình mới phá được thành.

Quan quân cho đào một chiếc hố khổng lồ ở Đồng tập trận. Trong thành, già, trẻ, gái, trai, kể cả con nít còn nằm nôi, … đều bị chém ngay không xét xử, khiến tử khí bao trùm đất Sài Gòn đến cả tháng chưa tan. 1831 xác người bị vứt xuống hố chôn tập thể, lấy đá đổ đống thành gò làm bia, đề: “nơi bọn nghịch tặc bị giết để tỏ quốc pháp”. Từ đó Đồng tập trận còn mang tên là Mả ngụy.

Riêng 6 người coi là đầu đảng bị đem ra Huế xử lăng trì. Trong đó có Lê Văn Câu mới vừa tròn 7 tuổi và một linh mục người Pháp tên Marchand, thường gọi là cố Du. Theo quốc pháp, Lê Văn Câu và 5 người khác đều bị chặt hết tay chân, rồi cho xẻo từng miếng thịt, đau đớn đến chết mới thôi.

Dân chúng còn đồn rằng, triều đình cho khai quật mộ Lê Văn Khôi, đem xương tứ chi quăng cho chó gặm, còn thủ cấp thì băm nhuyễn rải ngoài biển khơi. Tuy nhiên, không có sử gia nào chép lại điều này. Năm 1836, triều đình cho đập thành Bát quái, xây một thành mới nhỏ hơn, gọi là thành Gia Định [2].

Dân Sài Gòn thời ấy mỗi khi cúng cô hồn thường làm bánh màu xanh đỏ dành cho “tiểu đầu lĩnh” Lê Văn Câu và trẻ em bị chết oan bởi sự kiện trên. Một số nhà theo đạo công giáo còn lén mua xì gà và rượu sâm-banh để cúng cố Du – Marchand.

Sách sử còn chép lại, Mả ngụy thời ấy, không ai dám bén mảng, dần trở thành một vùng rừng cây rậm rạp rộng lớn giữa trung tâm đất Sài Gòn. Cũng chính nơi đây, “hoàng đế tự phong” Phan Xích Long và 56 người thuộc “Hội kín chống Pháp” đã bị xử bắn, sau cuộc khởi nghĩa thất bại diễn ra vào tháng 2-1916.

JPEG - 69.7 kb
Mả ngụy do một người Pháp chụp hồi cuối TK 19

Theo học giả Vương Hồng Sển trong cuốn “Sài Gòn năm xưa”, có thể hình dung Mả ngụy bắt đầu ở khoảng khu vực Ngã sáu Công trường Dân chủ trải dài theo đại lộ 3 tháng 2, đường Điện Biên Phủ và khu vực Ngã Bảy (nơi có đường Lý Thái Tổ chạy qua) cho đến tận khu Trường đua Phú Thọ.

Chứng kiến biết bao cái chết, trở thành nghĩa địa tự phát lớn nhất Sài Gòn nhưng nay Mả ngụy đã trở thành một phần của quận 3, quận 10 sầm uất vào bậc nhất. Mỗi rằm tháng 7, các cụ thủ từ rải rác khắp Sài Gòn vẫn không quên khấn các vong hồn Mả ngụy về nhận chút lòng của người dương gian.

Tuy đã hơn 170 năm trôi qua kể từ vụ xử tử kinh hoàng, nơi đây vẫn còn ngân nga mấy câu thơ xót xa “Chiều giông Mả ngụy cũng giông. Hồn lên lớp lớp bềnh bồng như mây...”

HBN, MTG


[1ĐT: Năm 1790, Nguyễn Ánh chọn đô ở Sài Gòn, đặt tên là Gia Định kinh; rồi nhờ Olivier de Puymanel (Ông Tín) và Le Brun, đều là sĩ quan công binh Pháp vẽ họa đồ; huy động 30.000 dân phu xây thành kiểu Vauban mang hình Bát Quái. Tường thành cao 15 thước (4,8m), toàn bằng đá ong Biên Hòa kiểu "lục lăng".

[2ĐT: Thành Gia Định còn gọi là Phụng Thành, cũng xây theo kiến trúc Vauban, xung quanh có hào nước. Tường cao 20m, dài 475m, làm bằng gạch và đất đá. Ngày 8-3-1859 bị người Pháp phá hủy để rút đi sau khi họ chiếm được thành từ 18-2-1859.