Trang nhà > Văn chương > Tạp bút > Nhật ký Xã hội 2005 (2)

Nhật ký Xã hội 2005 (2)

Thứ Sáu 15, Tháng Giêng 2010

Tâm lý hưởng lạc

29-3

Cảm tưởng của một Việt Kiều là bà Thái Kim Lan vốn người Huế sống lâu nay ở Đức ( TT&VH 29-3 ):
“Mỗi khi bước chân ra đường, nhìn thấy thanh niên đông chật trong các quán cà phê ở khắp ba miền, ngay cả Huế nữa, tôi rất buồn. Hình như họ không có đủ tri thức để kiểm soát hành vi sống của mình, họ biến mình thành người nhàn rỗi ( VTN gạch dưới ). Đây là một vấn đề lớn của xã hội mà nguyên do là do chúng ta chưa tạo ra được một nền tảng xã hội thích ứng cho việc giáo dục con người một cách toàn diện.”

Quả có thế thật. Nhiều người chúng ta đang sống lờ đờ qua ngày, thế nào cũng xong. Không ai đọc sách, rỗi chỉ tán chuyện. Cơ quan hành chính mà 9 giờ còn có người chưa bắt đầu làm việc, nhưng độ 11 giờ đã chuẩn bị cơm nước buổi trưa rồi, cần tiếp ai họ khó chịu ra mặt.

Báo chí đang nói đến chuyện dùng xe công đi lễ chùa và chỉ nhấn mạnh tới khía cạnh dùng xe công ; nhưng tôi tưởng còn phải lưu ý: một số làm việc đó ngay trong giờ công. Nghĩa là họ bỏ bễ bao việc.

30-3

Nhàn rỗi đi đôi với việc thèm muốn hưởng thụ. Một người Nhật kể với tôi rằng cô rất lấy làm lạ khi thấy có những người VN sang Nhật mua những cái chảo rán hàng trăm đô ; chính người Nhật thông thường cũng không dám sài sang như vậy. Hoặc một nhà buôn Nhật cũng ngạc nhiên vì dân thành phố ở VN tiến rất nhanh trong việc tiêu thụ những thiết bị trong phòng toa-lét: miễn có đồ mới, ngoài ra họ không cần mặc cả.

Lại nhớ ai đó nói rằng bây giờ nhiều người chỉ lo tiêu tiền. Bữa ăn sáng mà không hết một triệu là không yên tâm.

Còn hôm nay, báo Tuổi trẻ có phóng sự kể về những ngóc ngách ăn chơi sau 0 giờ, ở đó, tuy chai bia đã lên tới 50.000 đồng, song vào uống bia chỉ có những ông Tây, chứ khách ta thì cứ rượu tây tiền triệu mà trị. Cũng ở đó, trai gái nốc rượu bằng chai, nhảy như phồng lửa.

1-4

Trong lịch sử Việt nam, Nguyễn Công Trứ nổi tiếng như một con người hành động, nhưng cũng nổi tiếng vì hưởng lạc. Một nhà nghiên cứu là Phạm Thế Ngũ cắt nghĩa rất hay: là bởi ông luôn luôn tìm ra lý do, khiến cho lý trí ông khi thì tha thứ khi thì đồng loã. Sáng suốt mấy cũng không ngăn chặn nổi.
Hình như nhiều người chúng ta bây giờ cũng vậy, chỉ sợ không “ tranh thủ “ hưởng đi thì không bao giờ được hưởng.

3-4

Nhắc tới chuyện hưởng thụ còn mấy câu thơ của Văn Cao viết năm 1945 mà tôi hay nhớ: “Một nửa kêu than ma đói sa trường – Còn một nửa lang thang tìm khoái lạc.” Cái trớ trêu của hưởng lạc ở nước mình là nó diễn ra khi còn rất nhiều người sống dưới mức nghèo khổ và trong một hoàn cảnh bao chuyện làm ăn thất bát với lại đâm xe, đổ tàu, cùng là dịch bệnh đủ loại. Bản tin thời tiết chiều nay cho biết, có tỉnh ở miền nam hơn ba trăm héc ta tôm chết vì khô nóng.

Những bao khoai tây lủng củng

4 — 4

Cụm cảng Sài Gòn — theo như một phóng sự đưa trên TV hôm 3-4 –, thực ra gồm nhiều cảng nhỏ, nếu tôi nghe không lầm thì đâu đến mấy chục cái. Nhưng toàn thứ cảng chỉ đón được tàu vài chục ngàn tấn. Và thế là xảy ra tình trạng vừa thiếu vừa thừa. Trong hoàn cảnh thế giới người ta xài toàn tàu lớn thì số cảng như thế không thừa sao được? Song lại vẫn là thiếu vì các loại tàu từ tám trăm ngàn tấn trở lên, chở hàng vào VN, thường phải đổ hàng qua cảng lớn của mấy nước bên cạnh, rồi “tăng bo” qua ta sau. Dự đoán ngành vận tải còn là thất thu, xuất nhập khẩu càng phát triển thì thất thu càng nặng.

6-4-05

Câu chuyện về các cụm cảng còn có một khía cạnh nữa: Trong cảnh ế hàng, các cảng tí xíu phải hạ giá để mời khách hàng chiếu cố, và giữa các cảng có sự tranh khách rồi lườm nguýt nhau đến khổ. Lại nhớ một nhận xét của Marx về người nông dân sản xuất nhỏ lẻ: Họ giống như những củ khoai tây cùng nằm trong một bao tải ; đúng là họ giống nhau thật nhưng giữa họ lại chẳng có liên hệ gì với nhau hết. Mạnh ai nấy sống. Đôi khi người này tưởng rằng người kia là nguyên nhân của mọi bất hạnh của mình. Và chen cạnh nhau, phá hại nhau, làm cho nhau bầm dập đau đớn mới thôi.

Có vẻ như cái nếp sống rời rạc này đang chi phối cả xã hội và nó tác oai tác quái hàng ngày. Nhiều con đường, anh giao thông vừa làm xong anh điện ra đào lên để đặt đường điện, anh nước san lấp để đặt ống nước. Hàng hoá lúc thiếu thì mua tranh bán cướp và vừa cảm thấy thừa là đua nhau bán phá giá. Mỗi bộ mỗi ngành một luật lệ riêng, người dân vào đâu lại phải lựa đấy.

9 — 4

Đọc báo nào cũng thấy nói chuyện hàng giả: trứng gà giả ; văn bằng giả ; đường dây khắc dấu giả làm hồ sơ cho sinh viên vào đại học ; vé sổ số được làm giả để trúng thưởng. 47 tấn trái cây được nhập lậu vào TP Hồ Chí Minh để sau đó dán nhã mác giả là hoa quả của phương Tây để lừa những anh thừa tiền và thích xài của lạ.

Cắt nghĩa hiện tượng khán giả Hà Nội ít đến sân vận động, một tờ báo mấy tuần trước cho biết người ta không chỉ buồn vì các cầu thủ VN đá kém mà còn vì cảm thấy họ chơi không thực, các trận đấu mất đi tính thành thực đáng lẽ phải có ( ý nói có sự bán độ móc ngoặc gì đó )

Một bài báo trong mục điện ảnh của tờ Thể thao văn hoá thì mang tựa đề: Phim Việt Nam: “Nói dối “ đã thành …” bệnh “

10 -4

Nhiều chợ ở Hà Nội xây xong, không có người đến mua bán. Trong khi đó, các chợ xanh chợ cóc vẫn mọc lên hàng ngày ở chính những chỗ không được phép có chợ. Tức là ở đây, trong trường hợp này, cái sắp đặt tổ chức đang thua cái tuỳ tiện tự phát.

Tiêu tiền cũng là việc phải…học

11-4

Có hai chuyện liên quan đến các tượng đài. Cung văn hoá và hữu nghị ở trung tâm mới được đặt một bức tượng.Người ta nhắc lại câu ca Trời xanh mây trắng nắng vàng — Công nông binh trí sắp hàng tiến lên để bảo rằng nó thuộc về một tư duy nghệ thuật cổ lỗ, công thức. Vậy mà tiền chi cho bức tượng là bạc tỉ. Cũng như tượng Điện Biên mới khánh thành nhân dịp 7-5 năm ngoái, nay đã hỏng và mới được cấp thêm 4 tỉ để sửa chữa. Thế thì các nhà thầu chỉ mong có tượng hỏng ! – ai đó mỉa mai. Một người khác đặt câu hỏi: hình như chúng ta không làm nghệ thuật mà chỉ cần tiêu tiền.

12 -4

Hàng trăm tỉ đã được tiêu phí, đó là con số liên quan đến sự thất bại của chương trình trồng cà phê ở nhiều tỉnh Bắc bộ từ Thanh Hoá cho đến Tuyên Quang Lạng Sơn. Nhìn trên tivi, cảnh nông dân chặt nốt mấy hàng cây oặt oẹo mà xót xa. Nghe nói nhiều tỉnh chậm triển khai chương trình này hoá ra mừng. Vì đỡ mang tiền đổ xuống sông xuống bể.

Lại nhớ những chuyện mấy chục năm trước: sau Cải cách, nhiều gia đình nông dân được chia quả thực, ruộng đất có mà nhà cửa cũng có. Nhưng bên cạnh một số người biết làm ăn, cũng có người cấy hái cẩu thả mùa màng thất bát rồi lại để ruộng hoang hoá ; còn cái sân gạch đang nguyên vẹn sau khi chia năm xẻ bẩy thì mỗi người phá một kiểu, chẳng còn thể thống gì.
Hoá ra kiếm tiền là khó, tiêu tiền lại khó hơn. Làm cho những của cải trong tay mình sinh lợi là chuyện thiên nan vạn nan, mà nếu không biết tiêu thì đồng tiền nó còn tác oai tác quái làm hỏng con người nữa kia. Như nhà có đám con đói, vay được ít gạo, không biết nấu, cơm thiu cơm hỏng ăn vào ốm thêm, rồi anh em tranh giành nhau, đánh nhau thêm tội.

15-4

Hà Nội đang có một dự án mà trọng tâm là dạy cho người dân những kỹ năng cơ bản để đi bộ trên đường. Thì ra cái việc tưởng ai cũng biết này, nhiều người lại đang biết sai biết nhầm, mà cứ yên chí rằng mình đúng. Thả nào mà dự án phải do cơ quan hợp tác với nước ngoài của Nhật Bản phối hợp với Sở giao thông công chính tổ chức và đang thí nghiệm đưa kiến thức đến một số tổ dân phố để phổ biến.

Tương tự, không phải cứ đẻ ở nông thôn là đã biết làm ruộng, có chút dấn vốn là biết buôn, có thuốc là biết dùng… Cái gì ta cũng phải học lại.

16-4

Một trong những tin đáng chú ý được in trên Nông thôn ngày nay trong tuần là tin: Việc dạy nghề cho nông dân đang trong tình trạng tuỳ nghi, trên cấp tiền cho tỉnh, tỉnh chia cho huyện xã, trên dưới làm ào ào, cùng lo phát tán cho hết kinh phí 30 tỉ, còn kết quả lôm côm chẳng đâu vào đâu.
Lại cũng là chuyện tiêu tiền không dễ.

Tương tự như… quấn lốp xe

18-4

Lâu lắm đồng bằng sông Hồng mới có một mùa xuân lê thê như mùa xuân năm nay. Đến giữa tháng tư dương lịch không khí vẫn còn se lạnh. Những đợt mưa phùn rỉ rắc kéo dài. Nhưng xét trên phạm vi cả nước thì hanh khô lại quá nặng. Từ mấy tháng nay, tối tối xem TV, đến mục bản tin thời tiết, bắt đầu quen với những lời cảnh báo, cũng như các loại màu trên bản đồ, đánh dấu mức nguy hiểm rừng có thể cháy. Tức cũng chưa bao giờ mọi người dân –kể cả dân thành phố — thấy đời sống mình kề cận với rừng như thế.

Nhưng mà cảnh báo thế nào thì rồi cũng chẳng thoát. Tây Bắc có cháy, Tây Nguyên có cháy, cháy ở rừng chàm Nam Bộ, cháy ở rừng đầu nguồn miền Trung … Đã buồn vì rừng bị cháy lại càng buồn vì những chậm trễ trong việc dẹp các đám cháy. Ngao ngán nhất là một lần xem TV thấy cái cảnh cháy ở Kong – tum, mấy ông bảo vệ chỉ có cành cây bẻ vội để xông vào với lửa. Thế thì còn kiềm với chế gì nữa !

20-4

Không bùng phát mạnh mẽ như cháy rừng nhưng lại âm ỉ kéo dài,đó là việc giá cả leo thang. Đến gói xôi bát phở ăn sáng giá cũng tăng, chứ đừng nói những thứ to lớn hơn. Mà cách kiềm chế giá cả xem ra cũng chẳng khác gì bẻ cây dập lửa. Theo bài ghi in trên báo Tiếng nói Việt Nam 29-3, tại một hội thảo, một nhà nghiên cứu tài chính khái quát đại khái chúng ta chỉ biết giải quyết ở tầm vi mô, như khi cái chăn rách đi vá từng lỗ thủng một, đến đâu hay đến đấy, chứ chưa tính được xa hơn. Rồi chỉ toàn thấy những cam kết duy ý chí, những quyết định hành chính, chứ các công cụ vĩ mô quan trọng thì hoạt động rất kém.

21-4

Hồi chiến tranh phương tiện đi lại chủ yếu là xe đạp, mà săm lốp rất khó kiếm. Khi lốp xe quá hỏng, nhiều người phải dùng tới lối dùng những sợi dây cao – su quấn chung quanh lốp ; xe
đi trên đường phẳng mà giật như trên đường mấp mô, cố nhiên là tốc độ rất chậm. Nhưng thôi thì có những chiếc lốp đã hết thời kỳ sử dụng còn hơn không, quấn vào mà đi, người ta tự nhủ.
Sau khi bảo việc kiềm chế giá cả như vá lỗ thủng, ông tiến sĩ tài chính nói ở trên còn ví cái cách ta xử lý nền kinh tế hiện nay với kiểu “ quấn lốp xe “ mà bây giờ chỉ những người tuổi từ 60 trở lên may ra mới nhớ.

23-4

Tiếp tục câu chuyện cháy rừng. Một xã của huyện Tương Dương Nghệ An có rừng bị cháy. Xã mãi mới biết, và tổ chức cứu hộ quá chậm. Huyện thì chỉ lo tin loang ra mang tiếng, dặn kỹ là đừng làm to chuyện. Bốn ngày mới dập tắt. 130 héc –ta rừng bị mất đứt. Cụ già có lỗi ngồi hối hận. Đám thanh niên thì chỉ bàn nhau có đôi rắn chạy ra đường, chắc đã thành những cặp thịt chín vàng, giúp cho đám bợm rượu thêm khoái khẩu khi đánh chén.

Văn hoá ngày hội

26-4

Chung quanh Bờ Hồ thấy dựng lên nhiều quán nhỏ. Vậy là sắp đến ngày Hội du lịch của thành phố. So với hồi trước thì những quán này được dựng tạo công phu hơn. Mừng cho sự phát triển của đầu óc kinh doanh của người Hà Nội, nhưng tôi vẫn hơi buồn: Không có cách nào làm khác ư? Thế thì còn gì là Hồ Gươm nữa, dù là chỉ trong mấy ngày?!

Chính báo chí gần đây viết về du lịch cũng bật mí: các tua du lịch có nghề thường khuyên khách nước ngoài không đi vào những ngày Hội.Vì đó là thời gian lộn xộn không xem được gì. Sự dự đoán của họ không thừa.

Nghe nói là đi du lịch Trung quốc kỳ này cũng chán. Họ cho khách dừng lại ở chỗ mua bán nhiều hơn là các danh lam thắng cảnh.

28-4

Trên báo Phong Hoá số ra 14-9-34, Thạch Lam kể lại cuộc diễn thuyết của cô Nguyễn Thị Kiêm về Thơ mới ở Hội Khai trí tiến đức với một nhận xét tổng quát “ người ta đến như một cuộc vui chơi “ “ không ai nghe rõ được cái gì “. Thậm chí, cô Kiêm ( diễn giả ) muốn nghe lời mình cũng không được. Vì “ đám đông quá ồn, bắt nguồn từ một óc xếp đặt quá thiếu thốn “. Và Thạch Lam, người nổi tiếng có một tình yêu sâu xa với sự yên lặng, nhận xét khái quát: “Mà nói cho đúng nữa, người mình không bao giờ có biết cách xếp đặt một buổi hội họp cho được hoàn toàn. Hễ đâu đông người là hỗn độn ồn ào rầm cả lên. “

Lại nhớ hồi có Hội nghị thượng đỉnh các nước nói tiếng Pháp, tổng thống Pháp trong lời trò chuyện với nhân dân thủ đô không quên ngỏ lời xin lỗi là đã khiến cho một thành phố nổi tiếng là yên tĩnh như Hà Nội bị ồn mất ít ngày. Chung quanh sự yên lặng, người ta là khách mà trân trọng quá, còn mình là chủ lại không thấy quý.

Chả lẽ cứ hội hè, thì nhất thiết phải ồn ĩ, như đã xây dựng thì nhất thiết phải bụi bậm, độ ô nhiễm lên tới năm mười lần mức được phép?

1-5

Năm nay ít mưa, nước sông Hồng xuống đến mức thấp nhất với nhiều năm. Đã sang hè mà mỗi lần qua sông, tôi để ý vẫn thấy mép nước dầy lên một lớp rác mỏng bao gồm túi ny lông và đủ loại rác rưởi mọi người vứt từ hồi Tết, nay chưa tiêu hết.

Sau những ngày Hội, cái đáng sợ nhất là rác.Và rác ở ta thì bền lắm, nhiều khi chỉ đổi màu, hoặc từ chỗ này chạy sang chỗ khác.

VTV1 hôm nay đưa tin ở London, để cảnh báo về ô nhiễm môi trường, người ta vừa dựng nên một bức tượng làm từ các loại rác thải điện tử. Hai mắt là hai cái ti-vi hỏng. Bụng làm bằng mấy cái máy giặt …

Còn ở mình giá làm một bức tượng tương tự, tôi nghĩ vật liệu nên dùng chắc chắn là túi ny lông. Nó vừa nhiều vừa đủ loại đa dạng, và nhất là khả năng làm hỏng đất thì … vô địch.

Mưa to gió lớn

4-5

Mưa lớn ở Hà Nội. Nhiều phố đường ngập tới bánh xe. Báo chí lại đầy các loại ảnh phố lụt trong đó có ảnh người xe đạp vác xe, với lại cảnh những người chữa xe máy túc trực bên đường. Giá sấy khô bu-di cho một xe máy đâu từ 5.000 đến 10.000.

Thời tiết bây giờ lạ lắm. Lại nhớ có lần đọc một bài viết về môi trường, người ta tổng kết kết nay là lúc có nhiều hiện tượng kỳ dị xuất hiện. Xưa mưa đá chỉ có ở trung du và miền núi, nay thì cả đồng bằng cũng thấy có mưa đá. Mưa ẩm rất thích hợp cho sâu bệnh. Bảo Lộc một thị xã ở Lâm Đồng bị sâu róm tấn công, sâu đầy trong các vườn cây, sâu có mặt hai bên lề đường,sâu lan đến cả trường học nhà máy. Người dân suốt ngày lo gãi ; chắc phải một hai tuần mới hết.

5-5

Riêng trận mưa chiều 3-5, Hà Nội đã có 31 cây bị đổ, có cây ngả xuống đè bẹp dí cả một tắc xi đang đỗ ven đường, may mà người không ai việc gì. Xưa người ta hay bảo là cây xà cừ rễ ăn nông không hợp với khi hậu Xứ ta. Sau hỏi ra mới biết căn bản là khi đánh cây từ vườn ươm ra, công nhân nhà mình không chịu đào sâu, nên rễ bị cắt ngang, thành ra xà cừ bị mang tiếng vậy, chứ ở bên châu Phi, nó có sao đâu.

( Tháng tư tháng năm là mùa xà cừ thay lá. Tôi nhớ hồi nhỏ, ở Thuỵ Khuê thường dạy sớm từ ba bốn giờ theo người lớn ra mấy con đường lớn như đường Hùng Vương, Cột Cờ … quét lá về lấy cái đun. Lá xà cừ lửa chắc đậm, đun rất thích. )

7-5

Báo chí đưa tin số tiền chi cho dự án thoát nước Hà Nội mấy năm nay lên tới 200 triệu đô – la lấy từ nguồn vốn vay nước ngoài và thực hiện trong tám năm. 200 triệu đô đây tương đương với 3.000 tỉ tiền mình,ấy vậy mà có thể nước ngập vẫn hoàn nước ngập. ( Theo báo chí nước ngoài, công quỹ mà Mỹ chi cho I-rắc, bị lạc đâu mất 100 triệu đô, người ta đã phải lập uỷ ban điều tra ).

8-5

Nhân ngày kỷ niệm 30-4, một tờ báo đăng ý kiến của các nhà hinh tế, dự đoán 30 năm nữa, chúng ta sẽ thành một quốc gia phát triển, sẽ có đội nghũ doanh nghiệp lớn mạnh, ngang tầm nước ngoài. Nghe mà mừng và muốn tin lắm, nhưng chỉ cần nghĩ đến những tin tức dội đến hàng ngày, lại thấy e ngại. Đuổi kịp Thái Lan bây giờ đã là không tưởng, chứ nói chi đến các nước công nghiệp khác. Vì ý chí thì dân ta luôn luôn có thừa, nhưng còn phải xét thực lực ra sao nữa chứ. Đám văn nghệ sĩ bọn tôi đã có nhiều kinh nghiệm về phỏng đoán tương lai. Ví dụ năm 1970, Xuân Quỳnh có bài viết một bài thơ khá hay trong đó có cái ý dự đoán đến năm 2000, đất nước sẽ giàu có sạch đẹp, đến con ruồi cũng không còn, trẻ con chỉ biết đến con ruồi trong sách báo. Thật là ảo tưởng ! Sau bài thơ Viết cho ba mươi năm sau ấy, tự tác giả phải đổi tên và mang một cái tên khác hẳn: Những năm ấy …

Bắt đầu biết sợ

10-5

Ngay ở Nam Bộ, nhiều gia đình ở các thành phố và thị xã chuyển sang ăn gạo Thái gạo Đài Loan, đơn giản là vì so với gạo nội, vừa rẻ hơn vừa ngon hơn. Chín trong mười giống lúa ở đồng bằng Sông Hồng là giống của nước ngoài. Một số bệnh viện đang có phong trào đưa thuốc nội trở lại với bệnh nhân… Hàng ngày có bao nhiêu tin mới nghe thấy bình thường, song nghĩ kỹ cứ thấy rờn rợn như vậy. Theo thuật ngữ của khoa môi trường, nó là những sự cố trường diễn, khi xảy ra chỉ âm ỉ không đáng để ý, nhưng hiệu quả thật khôn lường.

Còn đây là tin về nuôi tôm. Một anh bạn khoe vui: bữa ăn chiều qua của gia đình có thêm cả một đĩa tôm loại to, loại tôm lâu nay chỉ được ăn trong các bữa tiệc. Con trai anh giải thích hình như tôm xuất không được, đang bán với giá rẻ. Cân tôm cũng chỉ bốn chục ngàn, bằng cân thịt. Không biết tình hình đã thành phổ biến chưa, nhưng cái chuyện dân nuôi tôm đang lao đao thì là cái chắc. Qua rồi cái thời làm ăn ào ào. Sự cảnh báo từ nhiều năm trước về các bãi tha ma tôm bắt đầu ứng nghiệm.

12-5

Lâu nay giới bóng đá chỉ nổi tiếng với những chuyện đá bậy với lại móc ngoặc, dàn xếp tỉ số, — không ngờ gần đây lại nổi lên với chuyện khủng hoảng tổ chức. Tức là đại hội của ngành sắp tới nơi rồi, mà mời mãi không ai nhận làm chủ tịch cho. Chẳng là xưa nay nhiều người vẫn sẵn sàng nhảy ra làm những công việc mà họ chẳng hiểu gì cả ( như là trong ngành của tôi, Hội văn nghệ ở các tỉnh chẳng hạn ). Nay bóng đá thời thị trường chua xương quá, làm ăn sát phạt, chẳng ai muốn giơ đầu chịu báng. Thế chẳng phải: ăn cỗ đi trước lội nước đi sau là gì? Dẫu sao, việc có nhiều người từ chối cũng chứng tỏ là các đương sự bắt đầu có suy nghĩ nghiêm chỉnh về công việc.

13-5

Cùng lúc thấy nhiều người gặp nhau ở đề nghị: Quốc hội nên thận trọng khi thông qua Luật giáo dục. Thì ra những mặc dầu tình hình đã quá bê bối, nhưng biện pháp giải quyết cho chuẩn xác thì chưa có. Ràng buộc nhau vào những điều luật không hợp lý có khi lại gây ra những thất thiệt mới. Nếu chưa chuẩn bị kỹ thì đừng làm.

Cũng lại là một tiếng “ không “ cần thiết.

15-5

Việc gì cũng vậy, cái mà ở ta bao nhiêu lâu nay mọi người sợ nhất, đó là mang tiếng phân vân, dao động, sợ hãi không dám hành động, với lại nhút nhát bàn lùi ( có lẽ thực tế chiến tranh nhiều năm đã đẻ ra kiểu tâm lý “ chỉ biết tiến lên “ đó ). Nay trong nhiều lĩnh vực, người ta bắt đầu biết sợ. Xã hội bao giờ cũng vận động theo những quy luật nội tại. Mà đó lại là cái thứ ta ít kinh nghiệm. Nên phải bàn và nhất là phải lo học hỏi. Biết làm thì cái sự dám làm mới mang lại hiệu quả. Không phải cứ liều là được.

Đi tìm những lối thoát

16-5

Đương tự nhiên có động rồ ai đó mới mở miệng cầu xin trời lụt ! Thế mà người dân phường Khuê Mỹ quận Ngũ Hành Sơn Đà Nẵng đang bảo nhau cầu lụt như vậy, lý do chỉ bởi hàng ngày, cuộc sống của họ bị hàng ngàn hàng vạn con ruồi bao vây, ruồi len vào mọi chỗ, đâu cũng vướng ruồi, ruồi không cho người ta ăn không cho người ta uống. Sở dĩ ruồi như ong vỡ tổ tràn vào mọi nhà vì cánh đồng gần đấy dùng phân chim cút bón rau sạch, và người dân nghĩ rằng không còn cách nào thoát khỏi ruồi trừ phi bây giờ xảy ra một trận lụt, trôi hết phân chim cút trên cánh đồng rau sạch gần đấy.

18-5

Mùa hè năm ngoái 2004, có dịp nghỉ ở Sầm Sơn, tôi đã được nghe một cậu xích lô giải thích về tình trạng đường xá ngổn ngang ổ gà khấp khểnh: “Có gì lạ hả bác, ban ngày giao thông vừa đổ cát sỏi ra đường, thì đêm dân họ ra họ hót về xây nhà xây sân, đâu mà còn vật liệu làm đường “. Và đây, một vài tin khác mới xảy ra hôm nay. Đó là việc một cây cầu mới xây ở Hải Phòng bị bà con mình tháo nậy cả ốc
vít, bù loong. Hoặc đó là tình cảnh mấy huyện miền núi Cao Bằng dân xông vào các mỏ thiếc măng gan khai thác theo lối thổ phỉ bán cho mấy xí nghiệp khai thác khoáng sản đang ngắc ngoải, sau đó một số được xuất lậu qua biên giới. Vài cái lều như lều vịt được dựng lên. Rồi từng bao tải con con được buộc sau xe đạp và chuyền tay từ xe nọ sang xe kia.Trên nền núi non trùng điệp, con người sao mà bé nhỏ thảm hại !

20-5

Không cần cường điệu làm gì, từ ý nghĩ ngồ ngộ là mong có một trận lụt cho đến những việc ăn cắp ăn cướp lặt vặt nhưng liều lĩnh và rõ ràng là mang tính chất thách thức cả pháp luật như vừa nói trên, chẳng qua là những phản ứng tự phát của người dân. Đói ăn vụng túng làm càn, các cụ xưa nay đã mặc nhiên công nhận. Thế nhưng tôi vẫn cảm thấy hình như nay là lúc ở nhiều người, mọi ràng buộc kiềm chế không còn, “ như trâu đứt mũi “, rồi còn đi xa đến đâu ai mà biết được.

21-5

Bên phương Tây, từ lâu, các nhà triết học đã nói rằng khi con người cảm thấy Chúa đã chết thì người ta sẽ rơi vào hư vô và cảm thấy mình có quyền làm bất cứ việc gì.

Gần gụi hơn là quan niệm xử thế của phương Đông. Trong một cuốn sách ghi lại những câu châm ngôn nổi tiếng của các nhà nho (Nho gia châm ngôn lục), tôi mới nhặt được một câu đại ý muốn đánh giá một người không chỉ căn cứ vào việc xem lúc giàu có, người đó thường bố thí cho những người khác thế nào mà còn xem “ lúc cùng khốn người đó thường từ chối không làm những việc gì “.

Chuyện tưởng như đâu đâu, nhưng xem ra đến lúc áp dụng ngay cho dân mình …cũng được.

Vi phạm chuẩn mực

31-5

Hiện tượng vi phạm chuẩn mực tràn lan xuất hiện. Trong sản xuất. Trong giao thông. Trong giáo dục. Trong thi tuyển nhân viên. Trong hạch toán công trình. Trong cấp phép bằng lái xe. Và đây nữa cả trong việc làm đẹp cho con người. Tháng trước có tin một người chết vì đi mỹ viện sau khi đã nộp tiền triệu cho chủ cửa hàng. ở thành phố Hà Nội, thanh tra y tế cho biết đâu chỉ có 10 trung tâm thẩm mỹ đạt tiêu chuẩn, còn thì toàn lang băm làm liều. Vậy mà tính ra, có tới 200 trung tâm đang hoạt động.

2-6

Mấy ngày hôm nay, bị ám ảnh bởi tin những bức tường ở công viên Hoàng Quốc Việt ở Bắc Ninh chỉ tồn tại đâu có một tiếng đồng hồ sau khi khai mạc rồi.... sụp. Nghe như chuyện hoang đường. Tính ra đây chắc chắn thuộc loại kỷ lục “ ghi - nét “ của quê mình ! Và có lẽ là kỷ lục của thế giới nữa !

Nhìn trên ti - vi, cảnh người ta có thể nhấc lên từng viên gạch từ bức tường dở — vì có xi măng đâu mà kết với chả dính – tôi nhớ tới bao vụ làm ăn vô trách nhiệm khác mà đã nao lòng. Thế nhưng đến lúc nghe người có lỗi trong việc này giải thích rằng vì yêu quê hương quá, nên muốn làm thật nhanh cho kịp khánh thành, thì tự nhiên thấy đắng ngắt cả miệng. Gian dối và khinh thường dư luận đến thế là cùng ! Lúc hoang mang nhất, trong tôi vụt ra cái câu hỏi bi quan “ chúng ta có còn là người nữa không? “, để rồi lại phải cố gạt nó khỏi tâm trí.

4-6

Từ xưa người ta đã hay nói rằng khi chất người xuống thấp hẳn chất thú phát triển. Gần đây nhiều người nghĩ lại: không nói vậy được, chính loài thú lại rất trung thực, rất có tình. Tôi cũng thấy thế và chưa biết dùng từ gì. Cho tới hôm qua, đọc được một cách diễn tả mới của một nhà tư tưởng hiện đại. Ông này cho rằng hiện đang phát triển một thứ phẩm chất “ ở bên kia của con người “. Tức là nếu con người nói chung ở về phía này, phát triển theo hướng này, thì họ ( loại người “hiện đại” làm liều nghĩ liều ) ở phía bên kia và cứ ngược mãi về phía bên kia.
ồ, nghe có vẻ có lý lắm !

5-6

Nghe nói đến việc trẻ em dưới sáu tuổi được phát phiếu khám chữa bệnh miễn phí hẳn ai cũng mừng. Nhưng lạ một cái là ngay ở một phường thuộc trung tâm Hà Nội, cũng chẳng thấy ai đến khám, trong khi đó người ta vẫn đổ đến Bệnh viện Nhi TW để khám mất tiền. Thì ra cái mà người ta sợ nhất là cũng gọi là khám với xét đấy, nhưng chả đâu vào đâu có khi rồi trẻ ốm thêm. Thế thì thà đi đến chỗ mất tiền còn hơn.

Suy đến cùng, cũng lại chuyện vi phạm chuẩn mực, chỉ có điều ở đây nó dẫn tới việc xói mòn lòng tin. Gay thế đấy !

Vứt tiền qua cửa sổ !

6-6

Cháy nhà ra mặt chuột. Chính ngay trong đợt nắng nóng khô hạn, thành phố mất điện, nhiều người mới chợt nhận ra lâu nay chúng ta lãng phí kinh khủng. Phòng làm việc các cơ quan, không có người quạt vẫn là quay vù vù. Điện thắp giữa ban ngày. Mùa rét dùng điện để làm khô quần áo. Mùa hè điều hoà phải mở thật mát mới sướng.

8-6

Trong các đề mục Quốc hội thảo luận kỳ này có vấn đề lãng phí. Một đại biểu, giáo sư tiến sĩ khoa học Nguyễn Ngọc Trân trả lời báo chí: lãng phí bắt nguồn một phần từ sự vô trách nhiệm ; từ sự dốt nát ; chính chế độ bao cấp là mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng lãng phí. Rồi cả chuyện chế độ lương không hợp lý nữa chứ, cách trả lương khiến người ta chẳng có gì phải xót xa, có phải của mình đâu mà xót, tội gì không phá. Lại như tệ hội họp lu bù cũng không phải không có liên hệ với cách tiêu tiền văng mạng. Bởi chi cho họp là vô tội vạ, nên nhiều người thích họp để kiếm phong bì, và cấp trên cũng thích triệu tập họp để vỗ béo cấp dưới.

Tôi muốn bổ sung: không nói đâu xa nhìn lại mình và gia đình mình, nhiều người cũng thấy tệ lãng phí đang hoành hành. Như là ai khác đang sống và tiêu pha vô tội vạ, chứ không phải chúng ta, những người vừa trải qua một cuộc chiến tranh khốc liệt, cân muối bao diêm cũng phải mua theo tem phiếu. Nói cho to tát ra, phải chăng đó là căn bệnh thời đại: chúng ta mải miết với những công việc to lớn quá đến mức quên cả cách sống của một người bình thường. Trong một truyện ngắn của Nguyễn Kiên tôi nhớ chi tiết có một ông già hạt tiện quá, đến mức tới nơi họp hành không dám đi đái, chờ trở về nhà mới xả vào thùng gio để có phân bón ruộng. Hồi trước chiến tranh, chỉ lướt qua không để ý, nay nghĩ lại mới thấy lạ. Loại người hạt tiện như vậy bây giờ đã tuyệt chủng.

9-6

Nhà nào có ô-sin đều kêu giời về tình trạng bọn ô-sin phá của không tiếc tiền. Có người bảo “Chúng có vất vả làm ra đâu mà biết tiếc “. Người khác bổ sung: “ Sống ở nhà mình thì vậy, chứ về quê, chúng lại hạt tiện ngay “. Người khác cãi: “ Lâu thành thói quen, rồi đến lúc làm chủ gia đình, chúng cũng thói nào tật ấy. Cứ bảo người nghèo hạt tiện, hoá ra không phải. Chính nhiều khi vì nghèo quá, biết có tiết kiệm bao nhiêu cũng vô ích, người ta quay ra sống theo kiểu vén tay áo sô đốt nhà táng giấy“

10-6

Có tin ở Cần Thơ, một cổng chào thi công trị giá 1,3 tỉ, từ giờ đến cuối 2005 sẽ xong. Rồi sang năm sẽ phá đi. Vì đã có kế hoạch lập một cảng sông gì đó ở đấy. Hàng ngày có khá nhiều tin bâng quơ như vậy. Xót ruột mãi rồi người nghe cũng đâm trơ, chỉ còn có cách cười khẩy.

Gần giống như một xã hội

11-6

Vừa vào mùa thi cử, nhiều người đã lo tới chuyện chống gian lận. Quả nhiên đến những ngày thi, báo chí cho biết chợ phao tràn ngập hàng. Một con số hùng hồn: 400 cân giấy tức là bốn tạ phao đã được phát hiện và bắt giữ tại một khu vực ở Hà Nội có trường thi.

Nhưng cũng có những việc gợi ra suy nghĩ ở một chiều hướng khác: Cùng thi tốt nghiệp THCS, trong khi các tỉnh khác đỗ từ 90% trở lên thì Khánh Hoà đỗ có tới 60%. Không ít người thấy mừng, hoá ra cũng còn những nơi trung thực (dù là trung thực bất đắc dĩ !).Tôi cho rằng Sở giáo dục địa phương phải được biểu dương khen thưởng vì giúp người dân lấy lại niềm tin ở ngành giáo dục.

13-6

Chưa bao giờ những cuộc họp Quốc hội được dân chúng quan tâm nhiều như lúc này. Những buổi chất vấn không mấy dễ chịu. Tình trạng chưa thoả mãn với câu trả lời của Bộ trưởng này Bộ trưởng kia. Đề nghị sớm muộn phải tổ chức bỏ phiếu tín nhiệm với các thành viên của chính phủ. Cả Quốc hội và Chính phủ đều nhận lỗi trước nhân dân … Những chuyện bấy lâu chúng ta chỉ nghe thấy ở nước ngoài, nay cũng là chuyện của nước ta.

Liên hệ tới một cách nói trong bóng đá. Còn nhớ đầu mùa giải 2003 - 2004, khi Arsenal là một đội bóng thuộc tốp dẫn đầu giải ngoại hạng bóng đá Anh đạt tới “điểm chín “ của phong độ, Thiere Henry, một cầu thủ tự nhận: “Chúng tôi đang gần giống như một đội bóng “; ý cầu thủ này muốn nói: không phải cứ tập hợp 11 cầu thủ ra sân là đã có một tập thể nhất trí. Mà phải có sự tổ chức như thế nào đó, rồi người ta mới có một đội bóng với nghĩa đích thực của chữ ấy.

Theo cách này mà nói, thì xã hội chúng ta cũng đang vận động để trở nên gần giống như một xã hội đích thực.

14-6

Một người Mỹ, bà M. Ratner (sang Việt nam với tư cách khách mời của Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) nói rằng một cuốn tiểu thuyết như Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh (bản tiếng Việt thường gọi là Thân phận của tình yêu) đã bắc một nhịp cầu thông cảm giữa cựu chiến binh hai nước Việt Nam và Mỹ.

Tại sao như vậy? Theo tôi, cái chính là trong cuốn sách ấy người ta thấy một cuộc chiến tranh và những người lính giống như ở các cuộc chiến tranh khác. Và chúng ta chả có gì khác so với thế giới.

15-6

Đọc báo, nhất là các báo điện tử (là nơi “đất” viết còn mở ra rất rộng) thời gian gần đây, tôi thường tìm tới những cuộc trao đổi tập thể: báo này trao đổi về túi ny lông, báo khác yêu cầu bạn đọc phát biểu về quà biếu (nhận quà biếu trên 500 ngàn phải khai báo) ; thường xuyên hơn là các ý kiến về tình hình trong giáo dục... Sẽ là quá bốc đồng nếu bảo rằng ở đó có những ý kiến sâu sắc nhưng đọc báo, vẫn thấy thú vị: hoá ra đóng góp vào các vấn đề xã hội là nhu cầu của mỗi người bình thường, chỉ cần có nơi phát biểu là người ta sẽ nói.

Dẫu sao cũng phải sống !

20-6

Thời sự ở mọi cơ quan vào những ngày này là chuyện đi nghỉ. Nghe nói ngành du lịch đã lên kế hoạch để quanh năm có lễ hội. Nghỉ ngơi đi với tham quan, học hỏi, trở về cội nguồn,— tuyệt quá còn gì? Nhưng … ( lại chữ nhưng ): đêm khai mạc lễ hội tỉnh nào cũng giống
hệt nhau. Dài dòng lê thê, nặng về khoe thành tích của người đương nắm quyền. Khách sạn bóp khách.Việc tổ chức luộm thuộm đến mức nhiều công ti du lịch phải khuyên khách nước ngoài nên tránh lễ hội. Rút cục chỉ có người mình với nhau.
Vậy mà đã quá tải: có thời điểm ở di tích Phong Nha hàng ngàn du khách mắc cứng trên đường ngoài không vào được, còn bên trong, hàng trăm người không ra được.

Song không ai dám bỏ. Năm ngoái đi về mệt mỏi, định bụng cạch đến già, nhưng năm nay lại đi. Chán nơi mình ở thì đi du lịch, để rồi du lịch chán quá lại thấy thêm yêu cái nơi mình ở, tình cảm con người cũng thường tít mù vòng quanh theo kiểu đèn cù như... mọi chuyện khác !

22-6

Mấy năm nay hàng ngày có việc phải đạp xe qua cầu Long Biên, tôi nghĩ phát sợ cho lối làm ăn của dân mình: ngay giữa thủ đô mà còn làm ăn cổ lỗ như thời 1945 về trước. Hì hục cuốc đường lên rồi đổ xuống một lớp nhựa mỏng quẹt. Xe đi dăm bữa nửa tháng, mặt cầu đã biến dạng, chỗ này ổ gà, chỗ kia vũng nước. Đến lúc ấy lại đun những thùng nhựa khét mù để vá víu, thật chẳng khác người xưa vá những chiếc váy đụp.

Một hai năm lại dỡ ra làm lại. Trong khi đó thì lúc nào cũng thấy nói đã có kế hoạch sử chữa cầu thế này, kế hoạch vay vốn nước ngoài thế kia. Lúc nào cũng như đang làm mà ngoảnh lại thấy hình như không làm gì cả.

24-6

Chị Phương bạn tôi đến chơi kể chuyện: Nhà nào có người ốm bây giờ mới thấy khủng khiếp. Nhất là trẻ ốm. Vào Viện nhi, ngạt ngàn là người. Không đủ chỗ khám, phải kê thêm mấy dãy bàn ra sân cho bác sĩ. Mồ hôi người nồng nặc đến mức cái khăn mang đi từ nhà, lấy ra lau mặt đã nhiễm ngay mùi viện. Người đi trông bệnh nhân cũng phải khoẻ lắm mới khỏi ốm. Thế nhưng nhỡ ốm ra đấy, đố ai dám không đi viện bao giờ. Các viện đầy mãi người lên.

25-6

Người vợ có chồng ốm sẵn sàng móc ra đồng tiền cuối cùng để nộp các nhân viên y tế. Các bậc phụ huynh có con đi học chỉ thực thở phào yên tâm khi ngày lễ ngày tết trao tận tay thày cô cái phong bì. Ông giáo sư chuyên viết sách giáo khoa cãi bằng được những chỗ sai người ta đã chỉ ra rành rành. Bà mẹ có đứa con nghiện thúc giục ông chồng tham nhũng bằng được, nhằm cố thoả mãn nhu cầu tiêu xài mỗi ngày hàng triệu của con. Hàng ngày, không khó khăn gì lắm mỗi người chúng ta đều tìm ra ngay được những lý do chính đáng để làm bậy và “ giúp “ người khác làm bậy. Bởi lý do đơn giản nhất là: dẫu sao cũng phải sống.

Khi hội nhập trở thành công việc hàng ngày

27-6

Đường hầm Hải Vân mới khánh thành đã có chuyện. Xe cộ lộn xộn. Người ta mang nguyên cách đi lại nhênh nhang trên những con đường bình thường để vận hành trên một đoạn đường “ siêu hiện đại “. Có cả xe lam dẫn khách đi vào du lịch hồn nhiên vui vẻ như chỗ không người !

Có một chi tiết đáng nghĩ: một phần các thiết bị chỉ huy và chiếu sáng không hoạt động bình thường vì các xe của ta thường quá bẩn, mang vào rất nhiều bụi. Đã bắt đầu có tai nạn. Chuyện tưởng là bé song tôi cho rằng đây là một ví dụ về khả năng hội nhập với thế giới của ta: nhu cầu buộc ta phải làm như người ta ở các nước vẫn làm, song thói quen con người lại chưa theo kịp. Chưa hiểu nay mai còn nảy sinh những trục trặc gì?

29-6

Lâu nay ai cũng tưởng không gì ngon ăn bằng đi lao động hợp tác ở nước ngoài. Hoá ra chúng ta nhầm. Khó xơi lắm ! Báo Tuổi trẻ hôm nay đưa tin: Đại sứ Anh thông báo ngừng vô thời hạn chương trình tiếp nhận lao động thấp của VN sang Anh làm việc. Cái mà chúng ta lạc hậu không phải chỉ là ở trình độ kỹ thuật mà còn là ở cách sống, ở trình độ hiểu về đời sống và mối quan hệ giữa người với người. Và những cái đó có muốn cũng không thể học nhanh, chứ đừng nói lại còn cao ngạo không muốn, và một mực tưởng rằng cái gì của mình cũng oách lắm rồi, không việc gì phải học cả !

30-6

Bóng đá có lẽ là khu vực có tỷ lệ người nước ngoài đến làm việc cao nhất ở nước ta và sự thực là các ngoại binh đó đã có một vai trò rõ rệt, đến mức giờ đây không thể hình dung ra bóng đáng VN mà lại thiếu đi vai trò của họ. Nhưng cùng với những đóng góp cụ thể, chớ nên quên đây là một dịp để qua người mà ta hiểu mình. Chẳng hạn hồi mấy tháng trước báo chí thể thao đã nêu lại nhận xét Kiatisak là một cầu thủ Thái Lan đến đá cho đội Hoàng Anh Gia Lai “ Tôi thấy phần lớn cầu thủ của các bạn không có tính chuyên nghiệp “, " Chẳng ai tự tập thêm “, ” Hầu hết đều không yêu nghề không tôn trọng nghề nghiệp “. Không ai cãi lại những nhận xét chính xác kiểu đó được. Và nếu như đã có người thấy xấu hổ, thì đấy mới thực sự là cái lãi lớn của công cuộc hội nhập (cố nhiên không chỉ cho bóng đá).

2-7

Thông qua Ngân hàng thế giới, các tổ chức quốc tế dự định hỗ trợ chương trình “ giáo dục cho mọi người “ ở VN 50 triệu đô la. Tiền sẽ được rót vào việc giúp đữ các học sinh nghèo ở những tỉnh xa trong đó có việc cải tạo trường sở và đổi mới điều kiện học tập.

Bây giờ nghe loại tin này thường tôi mừng thì ít mà e sợ thì nhiều. Tiền của đổ vào nghe thì thích thật, lại là phục vụ người nghèo nhân hậu quá còn gì ! Nhưng với bộ máy như hiện nay, liệu có hiệu quả hay lại “ giả lễ bà chúa mường “ làm ra vài cái dự án nửa mùa, và những cuộc cải cách phất phơ kiểu hàng mã, rồi cuối cùng chỉ béo những người trung gian.

Tâm lý Ô-sin

4-7

Tại nhiều địa phương, chính người dân xé rào để làm những việc không được pháp luật cho phép. Phá rừng. Đào than thổ phỉ. Lấn chiếm đất công. Thấy chỗ nào nhà nước cần là xoay ra ăn vạ để kiếm khoản đền bù. Lần đầu tiên ở Hà Nội xây hầm cho người đi bộ qua đường ; nhưng trong lúc chưa khánh thành thì hầm bộ hành biến thành nơi tạm trú của mấy gia đình xóm liều. Thả nào các cụ bảo Chưa họp chợ đã họp kẻ cắp.

5-7

Một câu chuyện khác lâu nay đã có nhiều báo nhắc tới. Đó là chương trình đánh bắt xa bờ ở hàng hàng loạt địa phương bị phá sản ( Nghe đâu số vốn thất thoát lên tới vài trăm tỉ?!). Chúng ta muốn làm chủ biển. Chúng ta muốn vươn ra xa. Những tưởng chỉ vì không có tiền. Hoá ra còn thiếu cả kinh nghiệm và ý chí nữa.

Nhưng không chỉ liên quan tới chủ đề bất lực, mà vụ đầu tư này lại còn đáng chú ý ở một khía cạnh khác: Nhiều ngư dân đã thừa biết là làm ăn sẽ thất bát nhưng cứ vay. Họ đã tính sẵn là đến lúc cần hoàn lại đồng vốn cho nhà nước thì đánh bài ì. Không cách gì thu hồi vốn thì kệ nhà nước, họ không cần biết.Thậm chí có người nhận tiền xong chỉ đầu tư một phần, còn chủ yếu mang tiền mua sắm tiện nghi tiêu xài qua ngày.

Đây là một câu tục ngữ mới: người làm sao tao làm vậy; người làm bậy tao cũng làm theo. Trong cái việc vay tiền để làm dự án vừa nói ở trên hình như có chuyện hùa theo nhau thực. Đại khái mọi người nghĩ nhà nước là cái thùng không đáy, ai không biết cách vơ vét người đó thiệt. Thậm chí ở một số nơi chính quyền địa phương còn gia tay giúp cho dân cách làm, để cùng lừa cấp trên và nhởn nhơ coi là thành tích của mình, thế mới là chuyện lạ !

7-7

Nếu thời chiến có câu ra ngỡ gặp anh hùng thì nay là ra ngõ gặp “ tiêu cực “, đi đâu cũng thấy nói “ tiêu cực “. Giả dụ trước khi làm đại một chuyện bậy bạ nào đó, người dân cảm thấy còn có chút phân vân, thì họ có thể viện ngay ra bao nhiêu ví dụ về những người cấp trên oai phong hơn họ nói giỏi hơn họ mà lại phá hại kỷ cương vơ vét bằng mấy họ. Muốn đứng đắn song tự trong tâm lý, người ta đã không tìm đâu ra chỗ dựa.

9-7

Nhà xuất bản Hội nhà văn cho in một cuốn sách mang tên Bến ô-sin trong đó tập hợp các bài báo kể lại những nỗi khổ mà nhiều gia đình đang phải chịu: nạn người giúp việc làm ăn tuỳ tiện rồi vơ véo nhặt nhạnh đủ kiểu. Nhưng nhà văn Lê Minh Khuê còn đi xa hơn. Trên Thể thao & văn hoá tuần trước, nhân trả lời phỏng vấn, chị bảo tâm lý ô sin đang trở thành một nét tâm lý thời đại, nó chi phối cả lối sống liều lĩnh của người dân, lẫn thói mặt dày kiếm chác của các quan chức tham nhũng. Nghe hình như cũng … hơi bị có lý đấy chứ !

Khổ vì chuyện vặt

11-7

Những cái cửa bản lề lâu ngày không tra dầu, mỗi lần mở cót ca cót két, — đấy là thứ thanh âm làm nền cho câu chuyện hàng ngày ở nhiều cơ quan. Mặc dầu đã tập cho mình không lấy cái sự cót két ấy làm khó chịu (có ai để ý đến nó đâu, tự nhiên bộ mặt nhăn nhó của anh đâm ra lố bịch vô duyên), tuy vậy tôi vẫn thường nhân đó nghĩ rằng hình như nay là cái thời không ai chịu làm việc vặt cả, và đó là cả một nỗi khổ riêng thời ta mới có. Cái túi xách tay còn tốt nguyên, hỏng mất cái khoá nhưng đi chữa lôi thôi lắm, âu là vứt xó cho xong. Con dao dùng lâu ngày không có người mài nên quăng đi luôn. Nhà có hỏng cái cửa hay tắc ổ khoá chỉ nghĩ đến chuyện đi gọi mấy ông thợ đã thấy ngại. Những lỗi typô trên một bản thảo thì nhiều không xuể, tới mức nhiều người chữa mo-rat đành tặc lưỡi, thôi mặc kệ nó.

Sinh thời nhà văn Nguyễn Tuân, tôi nhớ có lần ông gật gù nhận xét với đám lau nhau ở Hội nhà văn chúng tôi: Thời nào người ta càng hay nói chuyện lớn lao thì càng hay làm khổ nhau vì chuyện lặt vặt.

12-7

Từ nhiều năm nay nhiều địa phương ở tỉnh Đồng Nai bị bọ đậu đen xâm nhập. Chúng bay hàng đàn thành đám mây đen kịt tiếng phát ra nghe như tiếng trực thăng. Sự có mặt cùng lúc của hàng vạn hàng triệu con cố nhiên gây ra mùi hôi, làm phát sinh các loại dị ứng cũng như nhiều phiền toái khác. Chùa Bửu Lâm ở Long Thành mỗi lần bị bọ xâm nhập phải nghỉ cúng lễ cả tháng.

Loại tin này có vẻ không quan trọng lắm, nên không mấy báo đưa, nhưng tôi đọc mà thấy rùng mình. Nghe đâu không ít người đã tính tới chuyện bỏ xứ ra đi vì không cách gì trị loại bọ đó cả.

15-7

Xuất khẩu chè sụt giảm. Ngành giày dép da bị kiện. Con tôm VN gặp vận hạn (không tìm thấy người mua). Cước vận tải tăng. Giá đường tăng. Ngành điện lực thu không bù chi. Yên Bái 7 người chết vì mưa quá lớn. Thành phố Cà Mâu quanh năm ngập nước... Nhìn vào ngành nào địa phương nào giờ đây cũng thấy chuyện thất thiệt như vậy.
Nhưng lạ nhất là có tin, đợt tổ chức tuyển sinh vừa rồi, nhiều trường đại học bị thua lỗ, có trường lỗ hàng trăm triệu. Có gì đâu, nhiều thí sinh đăng ký dự thi nhưng không tới. Trong khi đó thì trường đã chót thuê phòng thi, thuê giám thị đến trông (giá số thí sinh có mặt đầy đủ thì cũng cân bằng thu chi)… Thế là mất cả vốn lẫn lãi.

16-7

Thành phố Huế đã ba lần tổ chức những trại sáng tác điêu khắc và vì có cả người nước ngoài dự nên thường gọi là festival quốc tế. Đã hình thành nên ba vườn tượng có giá trị nghệ thuật cao. Mới đây có tin nhiều tượng đang bị kẻ gian đánh cắp. Mà cách ăn cắp thì cũng rất VN, tức là cả bức tượng bằng đá của người ta rất lớn, chỉ có thêm một khối đồng nho nhỏ là thứ bán được, thế là xoáy luôn, mặc kệ cả khối đá lớn đứng than khóc.