Xem lẹ

Trang nhà > Quan niệm > Quyền lực > Nhìn lại chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào

Nhìn lại chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào

Chủ Nhật 6, Tháng Hai 2011

Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào đi thăm Mỹ về nước đã được hơn 10 ngày nhưng dư luận
quốc tế vẫn tiếp tục bình phẩm về chuyến đi của ông. Điều đó chứng tỏ chuyến đi ấy đã thu
được những kết quả đáng quan tâm.

Sasha con gái 9 tuổi của Obama chào đón Chủ tịch Hồ Cẩm Đào

Bối cảnh chuyến đi

Đây là lần thứ 6 ông Hồ Cẩm Đào đến Mỹ và lần thứ 8 hội đàm với Tổng thống Obama.
Chuyến thăm này diễn ra trong tình hình không mấy thuận lợi. Hình ảnh Trung Quốc đang
xấu đi: bị nhiều nước phản đối do đứng về phía các “quốc gia côn đồ” (theo cách gọi của
Mỹ), do có những biểu hiện gây căng thẳng trên một loạt vấn đề quốc tế và khu vực, cũng
như do có lập trường không thuận lòng người về vấn đề khí hậu toàn cầu nóng lên và tỷ giá
tiền tệ. Tình hình trong nước cũng có một số khó khăn: giá nhà tăng, lạm phát cao, tham
nhũng nặng, dân chúng ca thán nhiều. Thông thường trong tình hình không thuận lợi, lãnh
đạo cao nhất Trung Quốc không ra nước ngoài. Bởi vậy, có thể nói Chủ tịch Hồ đã làm một
chuyến đi khá đặc biệt.

Hai năm gần đây, cùng với sự lớn mạnh vượt bậc của Trung Quốc về kinh tế, quân sự và
sự suy thoái của Mỹ sau khủng hoảng tài chính 2008, Bắc Kinh tỏ ra tự tin quá mức. Thoạt
tiên tranh cãi giữa hai bên tăng lên: Washington lên án Trung Quốc thiếu tinh thần trách
nhiệm, muốn thách thức Mỹ. Bắc Kinh lên án Mỹ cố bao vây ngăn chặn Trung Quốc. Từ
năm ngoái, hai nước bắt đầu có xung đột. Trên lĩnh vực kinh tế xảy ra cọ sát về thương mại,
tỷ giá đồng Nhân dân tệ, chủ nghĩa bảo hộ buôn bán v.v.. Va chạm trên lĩnh vực an ninh càng
nổi bật. Lợi dụng vụ đâm tàu ở đảo Senkaku/Điếu Ngư, vụ chìm tàu Cheonan và nã pháo đảo
Yeonpyeong, Mỹ xúc tiến làm cho Hàn Quốc và Nhật ngả về Mỹ, chấm dứt xu thế muốn “ly
khai” Mỹ của hai nước này. Sáng kiến hội đàm 6 bên do Trung Quốc khởi xướng bị Mỹ,
Nhật, Hàn Quốc phớt lờ. Mỹ tuyên bố “trở lại châu Á” và khéo léo làm cho các nước châu Á
liên kết chống Trung Quốc trên các vấn đề Biển Đông, Đông Nam Á, Nam Á.

Gần đây Washington bắt đầu tỏ ra cứng rắn hơn. Chính phủ Obama dường như muốn nói
thẳng là nếu Trung Quốc không sử dụng lợi thế của mình để gây sức ép buộc Triều Tiên
giảm căng thẳng, thì nước Mỹ sẽ hành động.

Các quốc gia Đông Á tỏ ý nghi ngờ tuyên bố “không xưng bá” của Trung Quốc. Trong sách
“Lý Quang Diệu: Đạo lý muôn thủa để Singapore sinh tồn” [1] chính khách số một Đông
Nam Á tuyên bố “Cục diện thế giới hiện nay do Mỹ chủ đạo là tốt nhất đối với Singapore”,
Nói cách khác nghĩa là Singapore không muốn Trung Quốc thay Mỹ chủ đạo thế giới. Trong
chuyến thăm Mỹ cuối năm 2009, Lý Quang Diệu từng công khai đề nghị Mỹ trở lại châu Á.

Thời gian gần đây, do nhận thức được tình cảnh bị cô lập, Trung Quốc bước đầu có sự điều
chỉnh chính sách đối ngoại. Ủy viên Quốc vụ Đới Bỉnh Quốc nói năng nhẹ nhàng xuất hiện
nhiều hơn, dường như thay cho vị trí của Bộ trưởng Ngoại giao Dương Khiết Trì (từng bỏ dở
cuộc họp ở Hà Nội khi bà Hillary tuyên bố Mỹ trở lại châu Á).

Trên tạp chí Atlantic số ra ngày 18/1, Max Fisher nhận xét: Trung Quốc đã tác động lên mấy
đồng minh của mình, như khuyên Triều Tiên chịu khó giơ cành ô-liu với Hàn Quốc; khuyên
Myanmar hợp tác với ASEAN. Bắc Kinh không còn công khai phản đối trừng phạt Iran,
cũng không can thiệp việc miền Nam Sudan theo Ki Tô giáo đòi độc lập và đi theo phương Tây. Đường lối của Bắc Kinh đối với Đài Loan cũng mềm dẻo hơn, tranh thủ hoà hợp với
Quốc Dân Đảng...

Ngoài ra, năm 2012 ông Hồ Cẩm Đào sẽ nghỉ hưu, vì thế ông cần định hình chính sách đối
ngoại lâu dài cho người kế vị, trong đó mối quan hệ Trung Quốc-Mỹ có tầm quan trọng nhất:
hai nước sẽ hợp tác hay đối đầu, vấn đề này cần được quyết định ngay từ bây giờ.

Tuy bà Hillary nói không tồn tại tập đoàn hai quốc gia G2, nhưng rõ ràng hai nước đã xác lập
mối quan hệ kinh tế dựa vào nhau chặt chẽ chứ không như quan hệ đối lập Xô-Mỹ ngày xưa.
Kim ngạch buôn bán Trung-Mỹ năm 2010 lên tới 385 tỷ USD; Trung Quốc đã mua 800 tỷ
USD công trái Mỹ.

Nếu ngày xưa Liên Xô kiên trì xuất khẩu chủ nghĩa cộng sản, đánh đổ chủ nghĩa tư bản thì
ngày nay Trung Quốc lờ đi chuyện đó, tuy ngoài miệng vẫn nói kiên trì CNXH đặc sắc Trung
Quốc nhưng không còn coi trọng đấu tranh về ý thức hệ, thậm chí thừa nhận “còn nhiều việc
phải làm về nhân quyền”. Trước ngày Chủ tịch Hồ đi Mỹ, Trung Quốc dựng một tượng đài
Khổng Tử cao gần 10 mét ngay trên quảng trường Thiên An Môn, chấm dứt thời đại chỉ có
ảnh Mao Trạch Đông ngự trị địa điểm thiêng liêng này. Mọi người đều biết họ Mao từng phê
phán Khổng học là tư tưởng đại diện chế độ phong kiến, đi ngược chủ nghĩa cộng sản.

Chuẩn bị cho chuyến thăm

Do tính chất quan trọng của chuyến thăm nói trên nên phía Trung Quốc chuẩn bị rất chu
đáo cả về nội dung và nghi thức. Ngay từ đầu năm, đích thân ông Dương Khiết Trì sang Mỹ
làm “tiền trạm”, bàn việc đón tiếp Chủ tịch Hồ. Ngày 7/1 Thứ trưởng Tài chính Mỹ Brainard
sang Trung Quốc giới thiệu sự chuẩn bị đón tiếp của phía Mỹ. Hai ngày sau, Bộ trưởng Quốc
phòng Mỹ Gates và Trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Campbell đến Bắc Kinh, gặp các đồng
cấp phía Trung Quốc bàn chuyện hợp tác về quân sự và chính trị. Cả hai ông đều hài lòng
về chuyến đi của mình. Sắp tới ngày Chủ tịch Hồ lên đường, các Bộ trưởng Ngoại giao, Tài
chính, Thương mại Mỹ đồng loạt phát biểu, đánh giá cao chuyến thăm Mỹ của ông. Phía
Mỹ còn công bố trước lịch trình chi tiết 68 giờ Chủ tịch Hồ công cán tại Mỹ, qua đó dư luận
Trung Quốc phấn khởi được biết là sẽ có “quốc tiệc” tại Nhà Trắng (nên nhớ rằng dư luận
nước này rất lo lắng cho chuyến đi của Chủ tịch Hồ “lành ít dữ nhiều”).

Đón tiếp ở Washington và Chicago

Chính phủ Obama đã dành cho Chủ tịch Hồ Cẩm Đào nghi thức đón tiếp ở cấp cao nhất
ngay khi ông đến Mỹ lúc 4 giờ chiều ngày 18/1. Phó Tổng thống Biden và vợ ra tận chân cầu
thang máy bay đón khách cho dù ông Hồ lần này không đem theo phu nhân. Quốc ca Trung
Quốc vang lên trọng thể tại sân bay.

Ngay tối hôm ấy Tổng thống Obama phá lệ mời khách quý dự bữa tiệc với danh nghĩa cá
nhân tại phòng tiệc gia đình trong Nhà Trắng. Khách tặng chủ một bức tượng đồng Lincoln,
thần tượng của Obama. Chủ tặng khách một bức hoạ 8 vị Tổng thống Mỹ từng có công phát
triển mối quan hệ Mỹ-Trung Quốc, tác phẩm của một hoạ sĩ người Mỹ gốc Hoa.

9 giờ sáng 19/1, lễ chính thức đón Chủ tịch Hồ Cẩm Đào được cử hành trọng thể trên bãi cỏ
phía Nam trong khuôn viên Nhà Trắng. Hai nguyên thủ đứng trên bục cao, đội danh dự bồng
súng chào. Quân nhạc cử quốc ca hai nước trong tiếng gầm của 21 loạt đại bác. Chủ tịch Hồ
được Tổng thống Obama đi kèm duyệt đội danh dự rồi tới gặp những người dân cầm cờ hoa
nghênh đón. Cô Sasha 9 tuổi con ông Obama dùng tiếng Trung Quốc hỏi thăm khách quý của bố.

Tổng thống Obama đọc diễn văn chào mừng, hy vọng chuyến thăm của Chủ tịch Trung Quốc
sẽ đặt nền tảng cho tương lai mối quan hệ hai nước 30 năm tới. Ông Hồ đọc đáp từ nói hai
bên nên nhìn xa trông rộng, đẩy mạnh phát triển mối quan hệ lâu dài, lành mạnh, ổn định.

9h50 hai nguyên thủ hội đàm tại Phòng Bầu dục; mới đầu hội đàm trong phạm vi hẹp, sau đó
ra phòng họp chính phủ hội đàm phạm vi rộng. Hai bên trao đổi ý kiến thẳng thắn, thân mật.

12h, hai vị lãnh đạo gặp các doanh nhân hai nước tại Phòng Eisenhower. Đây là lần đầu tiên
cuộc gặp như vậy được tổ chức tại Nhà Trắng.

13h30, hai nguyên thủ gặp các nhà báo tại Phòng phía Đông Nhà Trắng. Buổi gặp dự định
30 phút đã kéo dài tới tiếng rưỡi đồng hồ.

14h 45, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đến toà nhà Truman (nơi có trụ sở Bộ Ngoại giao Mỹ) dự tiệc
trưa do Phó Tổng thống Biden và Bộ trưởng Ngoại giao Hillary mời tại Phòng Franklin.

Hai nước ra Tuyên bố chung nhân chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào. Đây là bản
tuyên bố chung thứ 3 kể từ ngày Trung Quốc-Mỹ lập quan hệ ngoại giao .

Buổi tối hôm ấy, Tổng thống Obama mời Chủ tịch Hồ dự đại tiệc cấp nhà nước (full-state
banquet) tại Phòng tiệc Nhà Trắng. Ba gian phòng chật kín khách mời. Thực đơn bữa tiệc
đều là các món ăn Mỹ, có dùng rau thơm và mật ong sản xuất ngay trong khuôn viên Nhà
Trắng, theo sự góp ý của Đệ nhất phu nhân Michelle. Giới báo chí để ý thấy tóc ông Obama
đen hơn trước đây, có lẽ là ông đã nhuộm tóc để đón khách quý. Bà Michelle mặc lễ phục
màu đỏ rực do một nhà thời trang nổi tiếng cắt may.

Sáng 20/1, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đến toà nhà Quốc hội Mỹ gặp gỡ tân Chủ tịch Hạ viện và
lãnh tụ đảng chiếm đa số tại Thượng viện, hội đàm với hơn chục Thượng nghĩ sĩ về vấn đề
phát triển quan hệ Trung Quốc-Mỹ. Các nghị sĩ Mỹ nêu ra nhiều câu hỏi hóc búa, nhưng
cuộc gặp đã kết thúc khá thuận lợi.

12h30, Chủ tịch Hồ đến một khách sạn gặp ngót 600 đại biểu các giới nước Mỹ. Tại đây ông
đọc diễn văn “Xây dựng mối quan hệ bạn bè hợp tác Trung Quốc-Mỹ tôn trọng lẫn nhau,
cùng lợi cùng thắng”.

Sau cuộc gặp này ông ra thẳng sân bay. 16h30, máy bay hạ cánh tại Chicago, thành phố lớn
thứ 3 nước Mỹ, kết nghĩa với Thượng Hải và Thẩm Dương. Tại đây ông Hồ được các quan
chức thành phố nhiệt tình đón tiếp và hội đàm, chiêu đãi thân mật.

Sáng 21/1, Chủ tịch Hồ được Thị trưởng Chicago tháp tùng đã tiếp đại biểu người Mỹ gốc
Hoa, rồi tới thăm Học viện Khổng Tử Chicago và một doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư sản
xuất phụ tùng xe hơi. 1 giờ trưa, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào rời Mỹ lên đường về nước.

Đánh giá chuyến thăm

Chuyến thăm Mỹ của
Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đã gặt hái được kết quả tương xứng với mong
muốn của hai bên. Dư luận Trung Quốc rất hài lòng coi đây là thắng lợi lớn của Bắc Kinh.
Tân Hoa xã đánh giá chuyến thăm này có kết quả phong phú, ý nghĩa sâu xa, lâu dài; trên
cơ sở tôn trọng lẫn nhau, cùng lợi cùng thắng, chuyến thăm đã mở ra một chương mới trong
quan hệ bạn bè hợp tác giữa hai nước,

Phía Mỹ coi chuyến thăm này mở ra một bước ngoặt trong quan hệ hai nước, quan trọng

không kém cuộc gặp Mao Trạch Đông-Nixon năm 1972 và chuyến thăm Mỹ năm 1979 của
Đặng Tiểu Bình. Vì thế phía Mỹ đã cố đáp ứng yêu cầu của phía Trung Quốc về nghi thức
tiếp đón. Nếu trong chuyến thăm Mỹ năm 2006, Tổng thống Bush chỉ đãi Chủ tịch Hồ Cẩm
Đào một bữa ăn trưa trong giờ làm việc (working lunch reception, ăn đơn giản, thời gian hạn
chế) [2] thì lần này Tổng thống Obama đón ông Hồ với đầy đủ nghi thức cao nhất, nghĩa là
mở đại tiệc cấp nhà nước, chưa kể lại còn phá lệ mời ông dự tiệc gia đình ngay tối hôm ông
đến Mỹ.

Lời lẽ của hai nhà lãnh đạo trong suốt mấy ngày Chủ tịch Hồ lưu lại Mỹ đều hết sức thân
thiện mặc dù hai bên còn nhiều bất đồng.

Trong diễn văn đọc tại lễ đón Chủ tịch Hồ, Tổng thống Obama có nhắc tới chuyến thăm Mỹ
hơn 30 năm trước của ông Đặng Tiểu Bình, ngụ ý chuyến thăm này cũng có ý nghĩa quan
trọng như vậy. Trước đó các chiến lược gia Kissinger và Brzezinski đều nhận định chuyến
thăm lần này của ông Hồ là lần tiếp xúc quan trọng nhất giữa hai nước trong 30 năm qua.

Bản Tuyên bố chung của hai nước đều đánh giá cao chuyến thăm. Trong Tuyên bố này, phía
Mỹ hoan nghênh Trung Quốc “phát huy tác dụng lớn hơn trong các công việc quốc tế”, phía
Trung Quốc tuyên bố “hoan nghênh các cố gắng vì sự nghiệp hoà bình, ổn định và phồn vinh
khu vực của Mỹ với tư cách một quốc gia châu Á-Thái Bình Dương”.

Có thể hiểu là Mỹ thừa nhận địa vị cường quốc thứ hai của Trung Quốc, còn Trung Quốc thì
ngầm đồng ý Mỹ “trở lại châu Á”;hai bên tái bảo đảm hợp tác với nhau, tránh xảy ra chiến
tranh lạnh – đây là kết quả lớn nhất của chuyến thăm. Kết quả này là một đóng góp cho công
cuộc giữ gìn ổn định, an ninh quốc tế. Trung Quốc đã chọn con đường hợp tác chứ không
phải là chiến tranh lạnh, thoả hiệp chứ không đối kháng với Mỹ; hai nước không chia thế giới
để trị mà là cùng hưởng không gian quốc tế, cùng có trách nhiệm đối với thế giới.

Rõ ràng cả hai nước đều cần tới nhau. Mỹ cần đầu tư vào Trung Quốc, bán sản phẩm cho
Trung Quốc để tạo việc làm cho dân Mỹ. Trung Quốc cần công nghệ của Mỹ, nước xuất
khẩu hàng lớn nhất sang Trung Quốc. Vì thế kinh tế trở thành nội dung chính trong chuyến
thăm của Chủ tịch Hồ. Các đơn đặt hàng từ phía Trung Quốc lên tới 45 tỷ USD, tạo ra 235
nghìn việc làm cho người Mỹ. Kinh tế đi trước là chiến lược truyền thống của Trung Quốc;
họ tin rằng khi đã có sự hợp tác chặt chẽ về kinh tế thì sẽ dễ đạt được sự hợp tác về các lĩnh
vực khác, như chiến lược an ninh, quân sự v.v...

Dĩ nhiên như tác giả đã đưa tin [3], nếu ai hy vọng chuyến thăm nói trên có thể giải quyết
được mọi bất đồng giữa hai nước thì là điều không tưởng. Đài BBC nhận xét: Một số vấn đề
dường như được thu xếp ổn thoả bởi vì ưu tiên của Trung Quốc là đảm bảo sao cho chuyến
thăm này diễn ra thành công bằng mọi giá. Trung Quốc không muốn có bất kỳ sự tranh cãi
công khai hay sự mất mặt nào. Có nhà báo viết: Trung Quốc bỏ tiền ra để mua thể diện (45
tỷ USD đơn đặt hàng đổi lấy nghi thức đón tiếp cấp cao nhất). Có người nói lần này Trung
Quốc hạ giọng là để tạm thời đối phó với tình trạng đang bị cô lập mà thôi, chứ sau này họ có
thể hành động khác....

Tóm lại, nhân loại cần luôn luôn cảnh giác. Hãy xem người ta làm, đừng nghe người ta nói!

Nguyên Hải


[1Lee Kuan Yew: Hard Truths To Keep Singapore Going. Straits Times Press xuất bản 1/2011 tại Singapore

[2Nghe nói vì thế lãnh đạo TQ phật ý và kết quả là Bộ trưởng Ngoại giao Lý Triệu Tinh mất chức.

[3Thấy gì qua chuyến thăm Mỹ của ông Hồ Cẩm Đào, Vitinfo, 19/1