Trang nhà > Bạn đọc > Kẻ trong cuộc > Phỏng vấn tác giả "Những kẻ thiện tâm"

Phỏng vấn tác giả "Những kẻ thiện tâm"

Chủ Nhật 6, Tháng Giêng 2008

Bản dịch tiếng Việt cuốn tiểu thuyết Những kẻ thiện tâm (Les bienveillantes, giải thưởng Goncourt và giải thưởng tiểu thuyết của Viện Hàn lâm Pháp 2006) vừa được Nhã Nam và NXB Hội Nhà Văn phát hành.

Tác giả Jonathan Littell (sinh năm 1967) nhân dịp này đã trả lời phỏng vấn của CTV báo Tuổi Trẻ, dịch giả của bộ sách hai tập.

  • Đâu là các lý do khiến ông chọn viết bằng tiếng Pháp trong khi là người Mỹ?

Với tôi, rất khó để nói tại sao mình lại chọn tiếng Pháp, nhưng cũng có thể nêu một số yếu tố: tôi đã lớn lên ở Pháp và được dạy dỗ bằng thứ tiếng đó; sâu xa hơn, phần lớn nhà văn tôi yêu quí và gây ảnh hưởng đến tôi - Georges Bataille, Maurice Blanchot, Jean Genet cũng như Flaubert và Stendhal - đều viết bằng tiếng Pháp. Tôi rất thích sự đa dạng của ngôn ngữ này, đó là một hòa trộn của tính chính xác và độ mềm dẻo ở nhiều mặt. Tất cả điều đó đều có thể coi là các lý do tốt, nhưng tôi e rằng lý do thực thụ nằm sâu hơn, thậm chí là bí ẩn, ngay cả với tôi.

  • Tại sao ông lại viết một cuốn tiểu thuyết về chiến tranh, nhất là khi không trực tiếp trải qua chiến tranh?

Sẽ không chính xác nếu nói tôi không biết đến chiến tranh: trong gần bảy năm tôi đã làm công tác nhân đạo ở những nơi xảy ra các cuộc xung đột như Bosnia hoặc Tchetchenya. Xa hơn thì có chiến tranh VN, từng ám ảnh một phần lớn tuổi thơ và tuổi trẻ tôi; bố mẹ tôi đấu tranh phản chiến và hồi đó chúng tôi nói đến nó hằng ngày. Những gì viết về chiến tranh mà tôi đọc được đầu tiên đều là về cuộc chiến VN. Dần dà tôi đến với vấn đề diệt chủng. Tôi nghĩ đúng hơn là Những kẻ thiện tâm tập trung khía cạnh chính trị của việc giết người hàng loạt, chuyện đó xảy ra trong chiến tranh chứ không đơn thuần là về chiến tranh.

  • Đọc Những kẻ thiện tâm, người ta có cảm giác là với ông, hệ thống công lý theo lối Hi Lạp "công bằng" hơn hệ thống luật pháp hiện đại với toàn bộ hệ thống tòa án và nhà tù của nó. Điều đó có đúng không?

Không hoàn toàn: trong cuốn sách tôi muốn nói đến cách thức tốt hơn để phán xét các hành động con người từ khía cạnh đạo đức, chứ không phải "công lý” theo nghĩa đen. Quả thật là sau chiến tranh không thể bắt giam hàng trăm nghìn người Đức, điều đó là không thể; chính vì lẽ đó người ta chỉ xử những kẻ cầm đầu và những kẻ trực tiếp tham gia giết chóc, chứ không phải tất cả những kẻ đã từng nhúng tay. Ngày nay tại Rwanda người ta vẫn tranh cãi về cùng vấn đề ấy: làm thế nào để trừng phạt những kẻ có tội, nghĩa là 50% dân số nước này. Tôi cho rằng cách thức nhìn nhận vấn đề tội lỗi của người Hi Lạp đúng đắn hơn: cần phán xét các hành động chứ không phải ý đồ.

  • Ông có cách diễn giải riêng về cái ác và sự trừng phạt không?

Tôi không tin cái ác là một vật tự thân, nó không phải là một ý đồ nào đó: rất hiếm khi người ta làm điều ác vì thích thú mà chủ yếu vì thói cơ hội, lười biếng, hèn nhát, đôi khi là vì bệnh tật. Với tôi, cái ác là kết quả từ các hành động của con người.

  • Ông có suy nghĩ gì về các bản dịch Những kẻ thiện tâm ra nhiều thứ tiếng khác, đặc biệt là tiếng Việt?

Dĩ nhiên tôi rất vui mừng vì cuốn sách của mình được dịch ra nhiều thứ tiếng đến vậy. Tôi cũng đã từng dịch văn học và rất yêu quí công việc này. Tôi đặc biệt vui sướng vì cuốn sách của tôi được dịch sang tiếng Việt, và tôi rất trân trọng việc dịch giả tiếng Việt chủ động thực hiện bản dịch đó.

Như tôi đã nói, cuộc chiến tranh sai trái mà Mỹ tiến hành ở VN đã hiện diện rất nhiều trong tuổi thơ tôi; khi lên chín tuổi, thời điểm chiến tranh kết thúc và chế độ quân dịch bắt buộc được bãi bỏ, tôi vẫn thường xuyên kinh hãi với ý nghĩ khi lớn lên rất có thể mình sẽ bị bắt đi lính sang VN. Với tôi, điều đó có nghĩa mình sẽ trở thành một tên đao phủ.

Nỗi sợ đó chắc chắn là một trong những lý do sâu xa khiến tôi viết Những kẻ thiện tâm từ cái nhìn của một tên đao phủ. Cho nên tôi rất mừng vì giờ đây cuốn sách của tôi đã có ở VN trong phiên bản tiếng Việt; như thế tôi đã có thể bắt đầu một quan hệ mới với đất nước VN, không phải qua chiến tranh mà thông qua văn chương.

CAO VIỆT DŨNG thực hiện