Xem lẹ

Trang nhà > Quan niệm > Quyền lực > Quyền lực mềm, quyền lực cứng và sự lãnh đạo (phần 1)

Soft Power, Hard Power and Leadership (Part 1)

Quyền lực mềm, quyền lực cứng và sự lãnh đạo (phần 1)

Thứ Tư 11, Tháng Tư 2007

“Người lãnh đạo là tốt nhất khi mọi người biết rõ rằng y tồn tại, không tốt lắm khi mọi người vâng lời mà đặt y lên trên, tồi tệ nhất khi họ khinh miệt y”. Lão Tử đã nói như vậy vào năm 630 trước Công nguyên. Đó cũng là trích dẫn để mở đầu bài viết của Joseph Nye [1].

Phong cách lãnh đạo đang thay đổi trong kỷ nguyên thông tin ngày nay, hoặc người ta vẫn thường nói với chúng ta như vậy. Theo Giám đốc điều hành của IBM, “các cách tiếp cận theo thứ bậc, đòi hỏi, kiểm soát đơn thuần không còn hoạt động nữa. Chúng cản trở dòng chảy thông tin bên trong các công ty, ngăn cản sự hợp tác tự nhiên của công việc ngày nay”. Lầu Năm Góc báo cáo rằng những người huấn luyện quân sự “ít la hét mọi người”, bởi vì thế hệ ngày nay đáp lời tốt hơn cho người hướng dẫn - người đóng “vai trò tư vấn nhiều hơn”. Như một chuyên gia quản lý đúc kết trong một nghiên cứu 25 năm của ông ta: “chúng ta đã thấy sự tăng nhanh trong việc sử dụng các quy trình có tính chất tham gia nhiều hơn”.

Cuộc cách mạng thông tin đã thay đổi các hoạt động chính trị và các tổ chức. Kiến thức là sức mạnh, và có nhiều người có nhiều thông tin hơn bất kỳ thời kỳ nào trước đây trong lịch sử. Các hệ thống thứ bậc trở nên bằng phẳng hơn và được gắn trong các mạng lưới của hợp đồng và mối liên hệ. Các nhân viên có tri thức đáp lại những sáng kiến khác nhau và lời kêu gọi chính trị nhiều hơn là các nhân viên công nghiệp. Một số cuộc thăm dò ý kiến đã chỉ ra rằng, con người ngày nay trở nên ít cung kính hơn với quyền lực trong các tổ chức và các hoạt động chính trị.

Học thuyết kinh tế cơ bản của công ty - tổ chức theo hệ thống thứ bậc và tiếp thu các chức năng để giảm chi phí giao dịch như kiểu GM (một trong những công ty về ô tô lớn nhất thế giới, được thành lập năm 1908) - được bổ sung bằng quan điểm của các hãng tổ chức theo mạng lưới - thí dụ Toyota hoặc Nike. Thành công trong việc quản lý các mạng lưới công cộng và tư nhân như vậy phụ thuộc vào “tài năng, sự tin cậy và quyền lực mềm”. Hoặc ít nhất đó là học thuyết về những người sẽ chiếm được các vị trí có quyền lực chính trị và tổ chức trong các xã hội hậu hiện đại.

Các chuyên gia về lãnh đạo báo cáo về sự thành công tăng lên của những điều đôi khi được xem là phong cách lãnh đạo mềm mỏng. Trong khái niệm rập khuôn về giới tính, phong cách lãnh đạo gia trưởng là quyết đoán, cạnh tranh, chuyên quyền và tập trung vào việc ra lệnh cho hành vi của những người khác. Phong cách mềm mỏng là hợp tác, tham gia, thống nhất và nhắm vào việc cùng lựa chọn hành vi của những người đi theo. Khi phụ nữ đấu tranh để giành những vị trí hàng đầu trong các tổ chức với các vai trò vốn dĩ chỉ được dành cho đàn ông, họ thường phải thừa nhận phong cách của đàn ông, tự vi phạm các chuẩn mực xã hội rộng rãi về sự “xinh xắn đáng yêu” của phụ nữ và thường bị trừng phạt vì điều đó.

Ngày nay, với cuộc cách mạng thông tin và sự dân chủ hóa, đòi hỏi sự lãnh đạo tham gia và thống nhất, phong cách “phụ nữ” trở thành một con đường dẫn tới việc lãnh đạo hiệu quả hơn cho cả phụ nữ cũng như nam giới. Việc lãnh đạo ít được xem là một thuật ngữ của việc đưa ra mệnh lệnh hơn là việc chia sẻ và khuyến khích sự tham gia toàn bộ một tổ chức, một tập đoàn hoặc mạng lưới. Quyền lực mềm có thể chiếm ưu thế hơn cả quyền lực cứng.

Roderick Kramer - một nhà tâm lý ở Stanford, gần đây đã cảnh cáo quan điểm truyền thống này: “trong tất cả sự say mê gần đây với trí tuệ xã hội và quyền lực mềm, chúng ta đã coi thường các kiểu kỹ năng mà các nhà lãnh đạo cần tạo ra sự biến đổi trong các trường hợp kháng cự hoặc trì trệ ghê gớm”.

Một nhà tư bản từng khám phá thung lũng Silicon đã nói với tôi: “hầu hết những nhà cải cách vĩ đại đều là những kẻ xuẩn ngốc”. Larry Ellison, Steve Jobs và Bill Gates không được biết đến vì sự tiếp xúc mềm mại. Giống như trong chính trị, John Major - cựu Thủ tướng Anh là một người tốt hơn nhiều so với Margaret Thatcher, nhưng Chris Patton (người đã phục vụ dưới cả hai đời thủ tướng) cho rằng sự đe doạ làm cho Thatcher trở thành một vị Thủ tướng hiệu quả hơn.

Machiavelli cho rằng, với một bậc quân vương, được sợ hãi sẽ quan trọng hơn là được yêu thích. Và trong khi một số nghiên cứu cho rằng Machiavellianism (được xem là hành vi lôi kéo, lợi dụng, lường gạt) có liên quan tiêu cực với biểu hiện lãnh đạo, các nghiên cứu khác lại phát hiện ra mối quan hệ tích cực. Vì thế học thuyết lãnh đạo ngày nay đứng ở đâu trong các vai trò của quyền lực cứng và mềm? Như tôi sẽ bàn ở dưới dây, câu trả lời sẽ phụ thuộc vào hoàn cảnh.

Quyền lực mềm là gì?

Lãnh đạo và quyền lực luôn đi đôi với nhau không tách rời. Nói rộng ra, quyền lực là khả năng tác động tới hành vi của những người khác để có được kết quả mà bạn muốn, và có 3 cách cơ bản để làm điều đó.

1. Bạn có thể ép buộc họ bằng cách đe doạ.

2. Bạn có thể dụ dỗ họ bằng việc trả tiền.

3. Bạn có thể thu hút họ và dựa vào họ.

Quyền lực mềm dựa trên khả năng hình thành nên sự tham khảo cho những người khác.

Ở mức độ cá nhân, tất cả chúng ta biết quyền lực của sự thu hút và dụ dỗ. Ví dụ, trong một mối quan hệ hoặc một cuộc hôn nhân, quyền lực không nhất thiết thuộc về đối tác lớn hơn hoặc giàu có hơn, mà thuộc về sự hấp dẫn vốn vẫn chưa được hiểu một cách rõ ràng. Các nhà điều hành thông minh biết rằng việc lãnh đạo không chỉ là ra lệnh, mà nó cũng liên quan đến việc lãnh đạo bằng cách làm gương và thu hút những người khác làm những điều bạn muốn. Như một cựu CEO từng nói với tôi, bạn không thể điều hành một tổ chức đa quốc gia bằng việc ra lệnh hoặc đe doạ. Rất nhiều điều trong một tổ chức nằm ngoài tầm kiểm soát của nhà lãnh đạo. Quyền lực của bạn sẽ lớn hơn nếu bạn có thể làm cho những người khác đóng góp vào giá trị và tầm nhìn của bạn.

Khả năng thiết lập sự tham khảo có xu hướng kết hợp với những điều không nhìn thấy được, chẳng như tính cách, các giá trị, sự hướng dẫn và một tầm nhìn mà được xem là hợp lí và có quyền lực đạo đức. Nếu một nhà lãnh đạo trình bày một tầm nhìn và các giá trị mà những người khác muốn đi theo, người đó sẽ mất ít công sức hơn để lãnh đạo. Quyền lực mềm thường cho phép nhà lãnh đạo tiết kiệm chi phí cả khen thưởng và đe doạ.

Trong khái niệm hành vi, quyền lực mềm đơn giản là quyền lực thu hút. Trong khái niệm về các nguồn lực, các nguồn quyền lực là các tài sản mà sản sinh ra sự thu hút. Có rất nhiều kiểu thu hút. Mọi người bị thu hút vào những người khác cả bằng các phẩm chất vốn có và bằng hiệu quả của việc họ truyền đạt. Phẩm chất có cảm xúc và có sức hấp dẫn của việc thu hút vốn có đôi khi được gọi là “sức thu hút của lãnh tụ” - mà chúng ta sẽ thảo luận ở phần sau. Truyền thông có thể có tính tượng trưng (lãnh đạo bằng cách làm gương) hoặc bằng sự thuyết phục, ví dụ, sự tranh luận và tầm nhìn khiến cho những người khác tin theo và đi theo. Khi sự thuyết phục như vậy có kết hợp giữa cảm xúc và lí do, chúng ta gọi đó là thuật hùng biện. Những cuộc truyền thông được thiết kế nhằm giới hạn các lí do hoặc để đóng khung các vấn đề là không thực tế và không hợp lí, theo cách mà họ không bao giờ có chương trình để thảo luận thực sự. Ở điểm này, sự thuyết phục làm mờ đi sự tuyên truyền và truyền bá. Với quyền lực cứng, như Thomas Schelling đã chỉ ra, hai nguồn chính của quyền lực cứng, là sự đe doạ và dụ dỗ, có liên hệ rất gần gũi với nhau. Khi nhận được sự dụ dỗ, khen thưởng và tiền hoa hồng, chúng ta sẽ hài lòng hơn là khi bị đe doạ, nhưng chúng có thể tạo thành một mối đe doạ nguy hiểm.

Bảng 1: Quyền lực cứng và mềm

Quyền lực Hành vi Nguồn Ví dụ
Mềm Thu hút và dựa vào Các phẩm chất vốn có và Sự truyền thông Khả năng thu hút của lãnh tụ, sự thuyết phục, làm gương
Cứng Đe doạ và dụ dỗ Sự đe doạ, hăm doạ. Trả lương, khen thưởng Thuê, sa thải, giáng cấp. Thăng tiến, đền bù

Quyền lực cứng và quyền lực mềm có liên hệ với nhau bởi vì chúng là hai khía cạnh của khả năng giành được mục tiêu của một người bằng việc tác động lên hành vi của những người khác. Đôi khi mọi người bị thu hút vào những người khác có quyền điều khiển bằng sự hoang đường của việc họ không thể bị đánh bại. Một vài trường hợp được biết đến như “hội chứng Stockholm”, những con tin sợ hãi trở nên bị hút vào những kẻ bắt giam như một cách để giảm sự căng thẳng đau đớn.

Osama bin Laden đã nói trong một trong những đoạn băng của ông ta “khi mọi người nhìn thấy một con ngựa khoẻ mạnh và một con ngựa yếu, theo tự nhiên, họ sẽ thích con ngựa khoẻ”. Đôi khi, những kẻ hăm doạ lớn có một tầm nhìn và danh tiếng cho thành công mà thu hút những người khác bất kể hành vi lưu manh của họ - nhìn những minh chứng như Steve Jobs, Martha Stewart và Hyman Rickover – cha đẻ của hải quân hạt nhân. Giữa những người khổng lồ vĩ đại này, Andrew Carnegie và Thomas J. Watson của IBM lãnh đạo trước tiên bằng sự hăm doạ; George Eastman và Robert Noyce lãnh đạo thông qua việc truyền cảm hứng.

Quyền lực cứng và mềm đôi khi củng cố và can thiệp lẫn nhau. Hầu như mọi nhà lãnh đạo cần một mức độ chắc chắn của quyền lực mềm. Như David Hume đã chỉ ra hơn 2 thế kỷ trước, không cá nhân nào đủ mạnh mẽ để bắt ép người khác. Một kẻ độc tài phải thu hút hoặc dụ dỗ một nhóm các tay sai bên trong để áp đặt sự ép buộc của mình. Và một nhà lãnh đạo mà chỉ tìm cách để có được sự nổi tiếng có thể miễn cưỡng luyện tập quyền lực mềm trong khi anh ta nên như vậy. Các nhà lãnh đạo không quan tâm tới ảnh hưởng lên quyền lực mềm có thể bị những người đặt các chướng ngại vật lên con đường của quyền lực mềm của họ. Machiavelli có thể đúng khi cho rằng sẽ tốt hơn cho một quân vương bị mọi người sợ hãi hơn là được yêu quý, nhưng chúng ta đôi khi quên mất rằng mặt đối lập của tình yêu không phải là sợ hãi, mà là căm thù. Và Machiavelli đã chỉ rõ rằng sự căm thù là điều mà một vị quân vương nên tránh một cách cẩn trọng.

Khi việc luyện tập quyền lực cứng thấp hơn quyền lực mềm, nó sẽ làm cho việc lãnh đạo khó khăn hơn - như Mỹ đang tìm đường ra trong cuộc chiến chống khủng bố. Khả năng để kết hợp quyền lực cứng và quyền lực mềm một cách có lợi là “quyền lực thông minh”. Quyền lực mềm không phải tự bản thân nó là tốt và nó không phải lúc nào cũng tốt hơn quyền lực cứng. Không ai thích cảm thấy bị lôi kéo, thậm chí bằng quyền lực mềm. Giống như nhiều loại quyền lực nó có thể được mong muốn cho mục đích tốt hoặc xấu, và những mục đích này thường thay đổi trong mắt của người nhìn nó. Bin Laden có rất nhiều quyền lực mềm trong mắt của những kẻ đi theo hắn, nhưng điều đó không làm cho các hành động của hắn trở nên tốt đẹp trong quan điểm của người Mỹ. Xoắn hai quan điểm không hẳn là tốt hơn khi xoắn hai cánh tay. Nếu tôi muốn lấy trộm tiền của bạn, tôi có thể dùng súng đe doạ bạn, hoặc tôi sẽ thuyết phục bạn bằng một lời thỉnh cầu sai lầm rằng tôi sẽ cứu cả thế giới.

Cách làm thứ hai phụ thuộc vào sự thu hút và quyền lực mềm, nhưng kết quả trong cả hai trường hợp vẫn là ăn trộm.

Theo Lãnh đạo

Xem phần 2

Xem phần 3

Xem phần 4


[1Joseph Nye nguyên là Hiệu trưởng Kennedy School of Government (Trường Hành chính Kennedy) thuộc ĐH Havard. Ông đã tốt nghiệp ĐH Princeton và sau khi nghiên cứu Triết học-Chính trị-Kinh tế ở ĐH Oxford đã nhận bằng Tiến sĩ khoa học chính trị của ĐH Havard. Ông từng là trợ lý của Bộ trưởng Quốc phòng thời Clinton, năm 2005 được xếp trong số 10 nhân vật ảnh hưởng nhất về quan hệ quốc tế ở Mỹ, và nhận nhiều giải thưởng khoa học.

Gần đây, ông xuất bản nhiều sách: Quyền lực mềm: phương tiện thành công trong nền chính trị thế giới (Soft Power: The Means to Success in World Politics), Tìm hiều xung đột quốc tế (Understanding International Conflict), Trò chơi quyền lực: Tiểu thuyết Washington (The Power Game: A Washington Novel). Thuyết "Quyền lực mềm" do ông đưa ra từ cuối thập niên 1980 (chú thích của ĐT)