Xem lẹ

Trang nhà > Sáng tạo > Khám phá > Sáng chế quan trọng nhất của công nghệ thực phẩm thế kỷ XX

Sáng chế quan trọng nhất của công nghệ thực phẩm thế kỷ XX

Thứ Năm 4, Tháng Chín 2008

Tượng của Momofuku Ando tại thành phố Osaka

Chắc bạn sẽ vô cùng ngạc nhiên khi biết thứ mỳ ăn liền chúng ta thường ăn hiện nay chính là kết quả của một sáng chế quan trọng nhất trong công nghệ thực phẩm thế kỷ XX. Người sáng chế ra món ăn vô cùng tiện lợi ấy là ông Momofuku Ando vừa từ trần tại Tokyo ngày 5-1-2007 do nhồi máu cơ tim, hưởng thọ 96 tuổi. Ando còn được gọi là Vua Mỳ ăn liền hoặc Cha đẻ của Mỳ ăn liền (Noodles Papa).

Vì sao người ta thích mì ăn liền ?

Mỳ ăn liền có lẽ là loại thực phẩm tiện dụng duy nhất hiện có bán trên toàn thế giới, từ nông thôn hẻo lánh cho tới đô thị phồn hoa. Tất cả mọi người đều ưa thích nó, vì nó dễ ăn và chế biến cực kỳ đơn giản: chỉ việc cho gói mỳ vào bát hoặc ca cốc, đổ nước sôi vào và đậy lại, sau hai phút ta sẽ có một món ăn nóng sốt ngon miệng. Đối với những người lao động chân tay hoặc trí óc trong thời buổi công nghiệp hoá hiện nay, khi thời gian quý như vàng, có được một món ăn như thế thì còn gì bằng. Các bà nội trợ lại càng hoan nghênh, kể cả người phương Tây vốn quen ăn bánh mỳ, nay cũng rất thích làm món mỳ ăn liền cho bữa sáng, là bữa ăn đúng vào giờ mọi người bận đi làm.

Trường hợp khó khăn không có nước sôi, người ta vẫn có thể ăn sống mà không sợ đau bụng. Chính vì thế mỳ ăn liền là loại thực phẩm tốt nhất dùng để cứu tế dân vùng lũ lụt. Từ trên truyền hình, ta thường thấy cảnh máy bay lên thẳng của quân đội ta thả từng thùng mỳ bọc kín trong túi ni lông xuống cho đồng bào bị mắc kẹt trong nước lũ; mọi người cứ thế nhai sống mỳ ăn liền, thật tiện lợi biết bao. Bộ đội, công an ta đi công tác hoặc trực chiến trên núi cao rừng sâu bao giờ cũng mang theo dăm gói mỳ ăn liền thay cho lương khô. Người giàu cũng không chê nó: các bà nhà ta đi nước ngoài công cán vì sợ không quen món ăn xứ người (hay vì tiết kiệm ?) thường mang theo cả thùng mỳ ăn liền, chẳng cần ra nhà hàng mà vẫn no bụng… Tóm lại, mỳ ăn liền là thực phẩm được tất cả mọi người không kể giàu nghèo đều thích.

Thế còn giá trị dinh dưỡng của mỳ ăn liền thì sao ? Nếu sản xuất theo đúng tiêu chuẩn của công ty mỳ ăn liền Nissin nổi tiếng nhất thế giới thì bạn có thể ăn món này cả năm mà vẫn khỏe mạnh. Năm 2004, ông Ando Chủ tịch công ty Nisin và Hội trưởng Hội Mỳ ăn liền toàn thế giới đến Thượng Hải theo kế hoạch 4 năm du hành khắp thế giới để nếm các loại mỳ ăn liền do thiên hạ sản xuất. Tại Thượng Hải và Nam Kinh, ông đã nếm hơn 300 loại mỳ ăn liền made in China. Khi đến chủ trì hội nghị thường niên của Hội nói trên (năm 2004 họp tại Thượng Hải), thấy ông đã 94 tuổi mà còn hồng hào khỏe mạnh, mọi người rất ngạc nhiên hỏi ông có bí quyết gì để sống lâu. Ando nói: “Tôi khỏe thế này là nhờ toàn chén mỳ ăn liền đấy !”

Cha đẻ của sáng chế mỳ ăn liền

Momofuku Ando là người Nhật gốc Trung Quốc, sinh năm 1910 tại Đài Loan, khi đó là thuộc địa của Nhật. Mồ côi cha mẹ từ khi còn nhỏ, Ando sống với ông bà; lớn lên cậu bé bắt đầu làm việc trong cửa hiệu bán vải lụa của ông nội tại thành phố Đài Nam, miền Nam đảo Đài Loan. Năm 22 tuổi, Ando sử dụng tài sản thừa kế từ cha mẹ làm vốn mở một công ty kinh doanh sợi dệt. Hồi ấy, do ít người buôn hàng dệt kim nên công ty của ông có điều kiện ăn nên làm ra. Nhờ thế, một năm sau, Ando đã đủ vốn sang Nhật Bản mở công ty “Nhật Đông Thương hội” ở Osaka, thành phố lớn thứ hai nước này, chuyên kinh doanh hàng dệt kim và thiết bị máy móc. Đồng thời ông cũng theo học khoa kinh tế của trường đại học ở đây.

Cuối thời gian chiến tranh Thái Bình Dương, các đợt ném bom rải thảm của quân đội Đồng Minh đã san bằng thành gạch vụn hầu như tất cả các đô thị và cơ sở công nghiệp ở Nhật; trong đó có nhà máy và cửa hiệu của Ando. Nền kinh tế cả nước bị tàn phá thảm hại chưa từng thấy, hàng chục triệu người không có việc làm; lương thực và năng lượng như điện, than, dầu đều vô cùng khan hiếm. Không chịu bó tay chờ sự cứu tế của người Mỹ, Momofuku Ando chuyển sang kinh doanh hàng bách hoá và thực phẩm. Năm 1948, ông lập công ty thực phẩm Nissin. Đầu tiên công ty này sản xuất muối ăn theo một cách đơn giản: lát các tấm tôn xuống bờ biển làm thành ruộng muối, lấy nước thủy triều vào ruộng, rồi phơi nắng cho nước bốc hơi, còn lại muối trên các tấm tôn. Cũng trong thời gian này, ông chính thức xin nhập quốc tịch Nhật Bản, trở thành công dân nước này.

Hồi ấy, Nhật rất thiếu lương thực, được Mỹ viện trợ nhiều bột mỳ. Chính quyền Nhật đề chủ trương dùng bột mỳ làm thành bánh mỳ và phát động phong trào khuyến khích toàn dân làm và ăn bánh mỳ theo kiểu người Âu Mỹ cho nhanh và tiện, đỡ phải đun nấu tốn thời gian và nhiên liệu, là thứ hồi đó rất khan hiếm. Ando phản đối cách làm ấy, ông cho rằng nên khuyến khích dùng bột mỳ làm thành một dạng mỳ sợi ăn liền, vì dân Nhật hàng ngàn năm nay đã quen ăn mỳ rồi. Những khi thấy người ta xếp hàng dài ngoài phố trong tiết trời băng tuyết để chờ mua một tô mì nóng, Ando cứ băn khoăn với ý nghĩ nếu có thể làm ra một loại mỳ sợi chẳng cần đun nấu lâu, chỉ cần đổ nước sôi vào là ăn được ngay thì tiện biết bao. Ông gặp chính quyền địa phương và nêu ra đề nghị này. Nhưng chính quyền lại nói họ chẳng làm gì được, tốt nhất là ông hãy tự thực hiện ý tưởng ấy. Song vì thiếu vốn nên Ando không biết xoay xở ra sao.

Sau đó, ông được bạn bè mời tham gia thành lập một Hợp tác xã (HTX) Tín dụng. Do có uy tín, Ando được cử làm chủ nhiệm HTX. Năm 1957, HTX này bị phá sản do một nhân viên phạm pháp, Ando phải bán hết tài sản của mình để trả nợ, chỉ giữ lại được ngôi nhà ở. Tuy khó khăn như vậy nhưng ông vẫn kiên trì thực hiện thí nghiệm của mình, dùng ngay nhà ở làm nơi chế thử mỳ ăn liền.

Vấn đề khó nhất là làm thế nào để sợi mỳ có thể nhanh chóng hút được nước sôi và chín ngay. Một lần, trong bữa cơm tối, khi thấy bà vợ dùng dầu xào nấu thức ăn, ông nảy ra ý nghĩ mình cũng dùng dầu chiên cho sợi mỳ nở ra thì nó sẽ nhanh chóng hút nước. Nói dễ làm khó, Ando thí nghiệm hàng trăm lần mới thành công. Để sợi mỳ có vị ngon, ông ngâm nó vào loại xúp nấu từ xương bò hoặc xương gà, rồi xấy khô. Sau nhiều lần thất bại, cuối cùng ngày 25 tháng 8 năm 1958, Ando sản xuất thành công lô Mỳ ăn liền vị thịt gà đầu tiên mang nhãn hiệu Ramen, thường gọi là mì Ramen. Loại thực phẩm này không cần đun nấu, chỉ cần cho vào bát, pha nước sôi vào đậy kín, để một lúc là ăn được ngay, rất tiện cho người Nhật thời buổi khó khăn bấy giờ; vì thế bán rất chạy. Hồi ấy, nước Nhật đang nhanh chóng công nghiệp hoá, ai nấy đều thiếu thời gian, do đó thực phẩm ăn liền ngày càng được tiêu thụ nhiều. Để sản xuất với quy mô lớn, tháng 12 năm ấy, Ando mở rộng công ty Thực phẩm Nissin. Năm sau, một tập đoàn công nghiệp khổng lồ ở Nhật là hãng Mitsubishi nhảy vào hỗ trợ quảng bá món ăn nhanh này, giúp cho mì Ramen mau chóng tăng sản lượng nhiều lần trong một nước Nhật đang nhanh chóng công nghiệp hoá. Công nghệ chiên dầu của Ando về sau còn được áp dụng cho nhiều loại thức phẩm khác, nhờ thế mà ngày nay trên thị trường có bán đủ thứ trái cây chiên ngon miệng.

Không chỉ kiếm lợi cho riêng mình

Có người thấy mỳ ăn liền bán chạy bèn tìm cách làm nhái sản phẩm Ramen. Họ làm ẩu nên có người ăn mỳ nhãn hiệu Ramen bị ngộ độc. Để giữ uy tín sản phẩm của mình, Ando chỉ còn cách làm đơn xin đăng ký thương hiệu và bằng sáng chế. Năm 1962, công ty ông được chính thức đăng ký nhãn hiệu sản phẩm và được cấp bằng sáng chế mỳ ăn liền; sau đó Ando gửi công văn cảnh cáo các công ty làm nhái sản phẩm của ông.

Nhưng đến năm 1964, Ando lại có một cử chỉ hào hiệp là chấm dứt độc quyền sản xuất mỳ ăn liền, thành lập Hội Công nghiệp Mỳ sợi Nhật Bản và công khai sáng chế của mình, chuyển nhượng công nghệ cho các công ty khác, để họ cùng được hưởng lợi. Về phần mình, ông bắt đầu nghĩ tới chuyện bán sản phẩm ra nước ngoài. Trong chuyến thăm dò thị trường Mỹ năm 1966, Ando phát hiện thấy người Mỹ ăn uống khác với người Nhật, như họ dùng thìa nĩa và đĩa chứ không dùng đũa và bát. Thế là ông nảy ra ý định đóng gói mỳ ăn liền vào trong những chiếc cốc to bằng giấy dày không thấm nước, đổ nước sôi vào một lúc là ăn được, như thế dù không có bát nhưng vẫn ăn được mỳ sợi .

Năm 1970, Nissin mở chi nhánh đầu tiên tại Mỹ. Ngày 18-9-1971, Mỳ ăn liền Nissin đựng trong cốc lần đầu tiên xuất hiện trên thế giới. Sản phẩm của Nissin bắt đầu chiếm lĩnh thị trường bên ngoài Nhật Bản, đem lại doanh thu xuất khẩu rất khả quan cho nước Nhật đang cần ngoại tệ để phát triển kinh tế.

Từ năm 1963, Nissin niêm yết trên thị trường chứng khoán Tokyo và Osaka, qua đó vốn đầu tư của thiên hạ đổ vào công ty này khiến cho sản lượng mỳ ăn liền tăng lên nhanh chóng, thoả mãn nhu cầu trong nước và xuất khẩu.

Hiện nay toàn thế giới tiêu thụ khoảng 85,7 tỉ gói mì ăn liền mỗi năm, trong đó Nissin chiếm thị phần lớn nhất, với 10 tỉ gói. Tổng giá trị sản lượng mỳ ăn liền toàn thế giới năm 2003 lên tới 14 tỷ USD, thực sự là một sản phẩm quan trọng !

Năm 1999, Ando mở Nhà Bảo tàng Mỳ Ramen ở Osaka. Trong 6 năm rưỡi đã có cả thảy hơn 1 triệu người thăm bảo tàng này; điều đó đủ thấy thiên hạ coi trọng sáng chế mỳ ăn liền của Ando như thế nào. Năm 2005, Nissin còn cung cấp mì ăn liền cho nhà du hành vũ trụ người Nhật Soichi Noguchi trong chuyến bay trên tàu con thoi Mỹ Discovery lên Trạm Vũ trụ quốc tế ISS.

Tháng 6 năm 2005, ở tuổi 95, Ando quyết định về hưu, chỉ còn giữ chức chủ tịch danh dự của Nissin. Ông còn dự tính triệu tập một hội nghị quốc tế về mỳ ăn liền tại Osaka vào năm 2008.

Mỳ ăn liền ở Việt Nam

Tại Việt Nam, từ đầu thập niên 70 thế kỷ XX, các nhà tư sản người Hoa ở Sài Gòn bắt đầu sản xuất mì ăn liền theo công nghệ của Nissin. Còn nhớ sau giải phóng Miền Nam, dịp Quốc khánh năm 1975 công nhân viên chức cơ quan, xí nghiệp ở Trung ương và Hà Nội đều được phân phối mỗi người hai gói Mỳ Hai Tôm chở từ Sài Gòn ra. Khi mở cái túi ni-lông xinh xinh thơm phức in hình hai con tôm mập ú đỏ au, ai nấy mừng rơn, coi như một đặc sản. Quả thế, ăn thấy ngon tuyệt. Cho tới giờ tuy đã từng ăn biết bao nhiêu loại mỳ rồi nhưng nhiều người vẫn thấy đều không ngon bằng Mỳ Hai Tôm. Phải chăng đó chỉ là cảm giác sai lầm (vì năm 1975 có gì ngon mà ăn đâu ?) Nếu đó là cảm giác đúng, thì có lẽ các cơ quan hữu trách nên giám định lại chất lượng các loại mỳ ăn liền sản xuất ở ta hiện nay.

Theo số liệu của Bộ Công nghiệp, năm 2005 tổng sản lượng các loại mì, cháo, phở ăn liền do khoảng 40 công ty (kể cả liên doanh nước ngoài) sản xuất tại Việt Nam lên đến 2,5 tỉ gói ! Mỳ ăn liền nước ta đã xuất khẩu đi nhiều nơi. Không ít doanh nhân người Việt đã giàu lên nhanh chóng nhờ kịp thời tổ chức sản xuất mỳ ăn liền ở Nga và Đông Âu. Qua đó ta càng thấy công lao của ông Momofuku Ando thật là to lớn, đáng khâm phục.

Nguyên Hải