Home > Nhân văn > Dưỡng sinh > Tai biến mạch máu não

Tai biến mạch máu não

Saturday 7 April 2007

Tai biến mạch máu não (TBMMN) là một bệnh nặng gây nhiều tử vong, thường từ tuổi trung niên trở lên. Khi một phần não bị thiếu máu nuôi dưỡng, các tế bào não thiếu oxygen sẽ bị chết đi. Nguyên nhân trực tiếp thường là do động mạch dẫn máu đến não bị tắc hoặc bị vỡ.

Nguyên nhân gián tiếp thường do xơ mỡ động mạch, khiến lòng mạch bị hẹp khi gặp cục máu đông thì dễ tắc nghẽn, hoặc bờ thành mạch bị chai cứng dễ vỡ gây xuất huyết.

Tùy theo vị trí của phần não bị tổn thương, bệnh nhân có thể bị một hay nhiều triệu chứng sau đây:

- Đột ngột bị mờ một mắt hay cả hai mắt.

- Bị yếu nửa mặt hay yếu một nửa thân người (dân gian hay gọi là ’’bán thân bất toại’’, nghĩa là nửa thân người không cử động theo ý muốn).

- Nuốt thức ăn khó khăn, thường bị sặc.

- Gặp cản trở trong việc diễn tả tư tưởng (bằng cách nói, viết, ra dấu hiệu) hoặc không hiểu người khác nói gì.

- Nhức đầu như búa bổ.

Triệu chứng xảy ra rồi biến mất trong vòng 24 tiếng đồng hồ thì được gọi là tai biến thiếu máu cục bộ thoáng qua (TIA: transient ischemic attack). Khi triệu chứng vẫn tồn tại sau 24 tiếng thì gọi là đột quỵ (stroke).

Những yếu tố nào ảnh hưởng đến TBMMN ?

Có những yếu tố có thể điều trị được hoặc thay đổi được để làm giảm nguy cơ bị TBMMN:

- Cao huyết áp : khi bị cao huyết áp nên uống thuốc và theo dõi đều đặn để giữ huyết áp ở mức bình thường.

- Loạn nhịp tim : khi tim bị loạn nhịp, máu không được tống hết ra khỏi tim, dễ bị đóng cục trên thành tim, rồi vỡ ra, theo dòng máu lên não gây nghẽn lưu thông ở một nhánh của mạch máu não. Thuốc chống đông máu như plavix hay coumadin thường được dùng để ngăn ngửa máu đóng cục trong tim. Nếu bị tăng cholesterol trong máu thì nên kiêng cữ hoặc giảm đến mức tối đa các thức ăn chứa nhiều dầu, mỡ như phó-mát, lòng đỏ trứng, thịt mỡ, lạp xường...

- Hút thuốc lá không những gây ung thư phổi, mà còn làm hại tim, gây cao huyết áp và gia tăng nguy cơ bị TBMMN. Tốt nhất là bỏ thuốc lá. Cai thuốc lá sau khi nghiền đôi ba tháng, vài ba năm hay năm ba chục năm không bao giờ là trễ cả.

- Uống rượu, bia nhiều cũng làm tăng nguy cơ TBMMN. Cần lưu ý thêm là rượu bia còn làm viêm gan, xơ gan, chướng bụng, suy tim, rối loạn tinh thần, tê yếu chân tay do tổn thương thần kinh ngoại biên.

- Quá mập, béo phì cũng dễ bị TBMMN. Nên dạy cách ăn uống cho trẻ em để tạo thói quen tốt ngay từ khi còn nhỏ.

- Bệnh tiểu đường và các thuốc ngừa thai cũng là những yếu tố gây tăng nguy cơ bị TBMMN.

Nên làm gì khi bị TBMMN ?

Thử máu để xem có bị tiểu đường không, lượng cholesterol có cao không, có bệnh gì về máu không. Ðo điện tim để xem nhịp tim có bị rối loạn không, động mạch vành có bị nghẽn không. Siêu âm động mạch cổ (Doppler Ultrasound) xem mức độ tắc nghẽn mạch nhiều hay ít, vì các mạch máu này là những đường chính dẫn máu lên não.

Chụp điện toán cắt lớp não (CT Scan) để xem phần nào của não bị thiếu máu nuôi hoặc bị chảy máu.

Cộng hưởng từ (MRL) là phương pháp chụp hình não để quan sát những phần não nằm gần xương hoặc bị che khuất khi chụp CT Scan.

PHÒNG NGỪA KHI CHƯA BỊ TBMMN

- Cao huyết áp có thể trị được. Cần đo huyết áp đều đặn, người chưa bệnh mỗi năm tối thiểu phải đo hai lần. Người đã có bệnh phải theo dõi thường xuyên hơn. Tránh tăng huyết áp bằng cách bớt ăn chất mặn như muối, nước mắm (người ăn chay thì nên giảm dùng chao, tương, xì dầu, dưa chua, chanh muối...), đừng để lên cân nhiều, nên thư giãn, dùng thuốc đều đặn theo chỉ dẫn của bác sĩ (có khi phải uống suốt đời). Thuốc trị cao huyết áp không phải là loại thuốc "vui thì uống, buồn thì nghỉ". Thức ăn nhiều mỡ, cholesterol và muối đểu làm tăng nguy cơ bị TBMMN.

- Dù không bị cao huyết áp vẫn nên tránh ăn quá nhiều mỡ, nhất là chất béo bão hòa và cholesterol. Nên dùng các loại sữa đã tách bơ, bớt ăn phó-mát, bơ, nên nướng hơn là chiên thức ăn. Không nên ăn quá ba quả trứng một tuần.

- Tránh ăn muối nhiều quá. Ðồ hộp, bột ngọt chứa nhiều muối. Nên ăn đồ tươi. Kiêng rượu bia. Những người uống rượu có nguy cơ TBMMN cao gấp 2 lần người không uống. Người ta hay nói uống rượu khi ăn làm tan mỡ là không đúng. Mập quá làm mệt cho tim - mạch, dễ bị tiểu đường và dễ bị TBMMN. Tránh ăn quá ’’béo bổ", tập thể dục đều đặn.

- Bỏ thuốc lá. Nguy cơ TBMMN ở người hút thuốc cao gấp 3 lần người không hút. Nếu đã cao huyết áp lại hút thuốc thì nguy cơ sẽ tăng gấp 20 lần! Nghiện thuốc lá, dù mới bị hay đã lâu, thì việc bỏ thuốc lúc nào cũng đều là đúng lúc. Ðàn ông càng cần quan tâm đến điều này. Mức độ hút thuốc lá đã đến mức báo động cho xã hội vì đất nước đang chịu một gánh nặng kinh tế và phải cưu mang nhiều bệnh nhân bị TBMMN trong tương lai.

- Tập thể dục: đi bộ 20-30 phút mỗi ngày hay bơi lội 3-4 lần mỗi tuần cũng đủ giữ cho tim, phổi tráng kiện.

- Thư giãn điều trị tốt các bệnh tim mạch và tình trạng căng thẳng thần kinh (stress).

- Phụ nữ uống thuốc ngừa thai, nhất là các bà trên 30 tuổi, làm cho máu dễ bị đông, tăng nguy cơ bị TBMMN. Nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng biện pháp tránh thai này.

CÓ LOẠI THUỐC NÀO PHÒNG NGỪA ÐƯỢC TBMMN KHÔNG ?

Nhiều nghiên cứu đã cho thấy rằng uống aspirin liều thấp (100-150mg/ngày) có thể giảm bớt nguy cơ của cả TBMMN lẫn nhồi máu cơ tim. Ngoài ra, cho tới nay, chưa có loại thuốc nào hữu hiệu để phòng ngừa TBMMN một cách chắc chắn. Tóm lại. ăn uống đúng cách, không hút thuốc lá, không uống rượu, tập thể dục mỗi ngày, thư giãn tinh thần, dùng thuốc điều trị cao huyết áp và tiểu đường đều đặn là những cách tốt nhất hiện nay để làm giảm nguy cơ bị TBMMN.