Home > Văn chương > Thi ca > Thi sĩ Bích Khê (1916-1946)

Thi sĩ Bích Khê (1916-1946)

Wednesday 18 April 2007

Tên thật Lê Quang Lương, sinh ngày 24-3-1916 tại quê ngoại là làng Phước Lộc, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Xuất thân trong một gia đình nho học, có học trung học ở Huế, Hà Nội, nhưng rồi bỏ dở. Bích Khê sau dạy học tư ở Phan Thiết, Huế. Ông mất đêm 17-1-1946 vì bệnh lao phổi.
Tác phẩm tiêu biểu bao gồm tập thơ Tinh Huyết (1939) xuất bản trong sinh thời của tác giả, và các tập thơ chưa in: Mấy Dòng Thơ Cũ (1931-1936), Tinh Hoa (1938-1944), Đẹp (1939).
Xin nêu một nhận xét của Chế Lan Viên: "Nếu Nguyễn Bính là một miền đồng bằng thân thuộc thì Bích Khê là một đỉnh núi lạ. Có những nhà thơ làm thơ. Có những nhà thơ vừa làm thơ vừa đẩy lịch sử thơ ca duy tân thêm một bước. Có những nhà thơ đem đến một mùa lương thực. Lại có những nhà thơ cầm một dúm hạt giống mới trên tay. Khê thuộc vào hạng thứ hai."


Hồ Xuân Hương Canh sương quán lạnh nguyệt tà song Bên gối hương lan đến ấp lòng. Người vợ trong thơ gần cách mộng Đêm nay chẳng biết có về không ?   Văn chương quán thế không ai biết Trong mộng mình về thưởng với tôi Xanh liễu ngoài song thay đổi lá Đã ghen tài sắc mấy đêm rồi ?   Đêm nay nửa gối nghiêng nghiêng mộng Muôn dặm người xa đã thấy về Xanh liễu ngoài song vừa đổi biếc Màu thi sắc lá đọ dung nghi.
Tỳ bà Nàng ơi ! Tay đêm đang giăng mềm Trăng đan qua cành muôn tay êm Mây nhung pha màu thu trên trời Sương lam phơi màu thu muôn nơi   Vàng sao nằm im trên hoa gầy Tương tư người xưa thôi qua đây Ôi ! Nàng năm xưa quên lời thề Hoa vừa đưa hương gây đê mê   Cây đàn yêu đương làm bằng thơ Cây đàn yêu đương run trong mơ Hồn về trên môi kêu: em ơi Thuyền hồn không đi lên chơi vơi   Tôi qua tìm nàng vay du dương Tôi mang lên lầu lên cung Thương Tôi không bao giờ thôi yêu nàng Tình tang tôi nghe như tình lang   Yêu nàng bao nhiêu trong lòng tôi Yêu nàng bao nhiêu trên đôi môi Đâu tìm Đào Nguyên cho xa xôi Đào Nguyên trong lòng nàng đây thôi   Thu ôm muôn hồn chơi phiêu diêu Sao tôi không màng kêu: em yêu Trăng nay không nàng như trăng thiu Đêm nay không nàng như đêm hiu   Buồn lưu cây đào tìm hơi xuân Buồn sang cây tùng thăm đông quân Ô ! Hay buồn vương cây ngô đồng Vàng rơi ! vàng rơi: Thu mênh mông
Cuối thu Đêm nay hồn lặng làm sao Cảnh thu ôm cả chiêm bao vào lòng Sao xanh lợt tím tơ đồng Gió ơi là gió, buồn đông thổi về Không gian mưa lệ đầm đìa Đầy sân trắng toát hoa lê đầu mùa Trời lam ứ đặc tình thu Ô kìa mây bạc nặng lùa về tây! Hồn sao không động mà say! Chà đôi chim khướu nó bay tung trời ... Nhạc đâu bỗng vót từng khơi Hồn theo với nhạc, hồn ơi là hồn Buồn thôi như rượu thấm dồn Lên men nồng khướt, xoay tròn trên khôn
Thi vị Lá vàng rơi (Tôi khóc anh ơi!) Đàn rung tiếng: Người yêu đương ngồi ...   Trăng vàng rơi (Tôi khóc anh ơi!) Đàn nghẹn tiếng: Người yêu giận rồi   Hoa vàng rơi (Tôi khóc anh ơi!) Đàn rụng tiếng: Người yêu đi rồi   Sao vàng rơi (Tôi khóc anh ơi!) Đàn câm tiếng Người yêu xa rồi   Đêm vàng rơi (Thôi hết anh ơi!) Đàn bẻ phím! Người yêu chết rồi!
Đồ mi hoa Lòng nao nức như hương trầm mới dậy: Gió tâm tư say chúi nửa lừng mơ... Đêm kim sa hay sao mà run rẩy ? — Không khí men, trăng liễu mướt đường tơ. Đây một đóa đồ mi, — ta đón lấy, Ấp hồn hoa... đem giặt giữa bài thơ.   Đài nộn nhụy hóa nguồn trinh tinh khiết ướp một làn hương rượu quyện lâng lâng; Tràng cánh trắng biến ra da thịt tuyết, Một tiên nương mừa tựa một giai nhân, Ngửng đôi mắt chứa mùa xuân phẩm tiết, Giữa bài thơ... đưa vẳng tiếng ngân ngân.   Ôi sắc đẹp ! anh hoa dồn vũ trụ ! Phẩm tràng sinh ! tinh chất khí âm dương ! Mi làm long phím lòng muôn trinh nữ; Muôn tài hoa nghiêng trước vẻ thiên hương. Mi rớt ngọc cho vang muôn tình tứ; Mi nhả sâm ngọt lịm vạn sầu thương.   Giai nhân đi trong chiêm bao ẻo lả Để lời ca gợn sóng khí hoa men; Tay búp sen kẻ lên vàng óng ả Những đường thêu kim tuyến rúng đêm huyền.
— Ngừng hơi thở... ta nép trong bóng lá Để vần thơ theo nhịp điệu thuyền quyên.   Ta những muốn sầu thương thôi biểu lộ
— Sắc trong màu, màu trong sắc; hân hoan... Ta những muốn mùa đông nhường lại chỗ.
— Nhạc gầy hương, hương gầy nhạc; lan man... Ta những muốn màn đen về cõi mộ
— Cả không gian là bể sáng tràn lan...   Rồi sắc đẹp hiện ra trong chính phẩm Linh thiêng như mây nước đỉnh Nga My ! Và muôn hồn hoa lên vì say ngấm. Và muôn lòng phát tiết cả uy nghi;
— Đêm này đây ngời ngọc ngà sa gấm Sắc đẹp vừa hiện giữa đóa đồ mi.

Ngũ Hành Sơn Lại chơi hòn Non Nước Chẳng mọc cánh mà bay Bạn bè thôi bỏ hết Ngất ngưởng Vọng Hải Đài Ngó lên trời xanh ngắt ! Cheo leo quán sông Ngân: Phải chăng chàng Lý Bạch Ngồi chuốc chén đêm ngày: Thuyền neo bên lau lách, Sông lạnh bóng sao rơi Mặt nước vỗ bành bạch Da trăng trắng tợ hàu Đứng trên đài Vọng Hải Ngỡ tới Hoàng Hạc lâu Tuyệt thay hòn Non Nước ! Hồn Thôi Hiệu ở đâu Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, lạy Trên, dưới, đất, trời, chầu Vàng sao ngời mắt rạng Sương châu nhỏ giọt sa Gọi sắc cỏ thơm dậy Lẩn quất khí rừng hoa Gọi hồn đại hải lại Nhập khói động Huyền Không Điều thú về hết thảy: Phụng hoàng múa theo công, Rồng xuống khoe năm vẻ Bạch viên ngoạm trái đào Thần tiên rủ yêu quái Cử lên nhạc tiêu thiều Sực nức lò hương xông; Trập trùng màu xiêm áo; Lác đác trổ mưa bông; Phật Như Lai thoạt hiện Trên bảy sắc cầu vồng Quái thay hòn Non Nước Nghe giảng đủ mười tông Muôn năm lòng đá rắn Nhuần thấm giọt từ bi Biển xanh thay chất mặn; Rừng thẳm lọc hơi sầu Có ai biết trên cao Da trời máu thịt sứa Da trời se chất sữa Truyền cảm hứng mênh mông Gió thơm vùng nổi dậy: Cảnh sắc biến thành không Ta trên đài Vọng Hải Ngất ngưởng mặt thần đồng Khôi ngô và lẩm liệt Cất tiếng hát trong veo; Trước chơi hòn Non Nước Thi hứng, suối tuôn đèo Không hiểu người đến trước Mấy kẻ biết "đăng đài" ? Không biết người đến sau Ngất ngưởng sẽ là ai ? Từ nay lên Ngọc Điện Chỉ nhượng Phật Như Lai Lượn theo thế biển rừng Xếp lại hình lá cỏ: Động hóa mây năm vùng Đại bàng bay chẳng tới Ngòi nhược thủy bao quanh Suối thiên thai chảy dựng Rắn bảy đầu đến khoanh Bảy lần đài Vọng Hải Ta sẽ ngồi nhập định Bốn mươi chín ngày đêm Mặt nguyệt rót êm đềm; Mặt trời tuôn sáng tạo Thần trí mở kho tàng Tượng trưng vây cao đạo Chỗ chính phẩm văn chương Ta bước xuống long sàng Viết trên hai tảng đá Bài hậu Ngũ Hành Sơn Ngó trời cười sang sảng Trở lại giữa bạn bè Vỗ hai bàn tay trắng !
Hiện hình Gió thiệt đa tình hôn mặt hoa, Thơm tho mùi thịt bắt say ngà! Gió đi chới với trong khung trắng Lộ nửa vần thơ, nửa điệu ca.   Tôi ráp lại xem. ôi ! sự lạ! Một người thiếu nữ hiện trong trăng. Khăn hồng chùi lệ ngấn đôi mắt; Da thịt phô bầy ý tuyết băng.   Nường hé môi ra. Bay điệu nhạc Mắt như xuân mà ngọt tợ hương: Ôi sao là khúc Ba sinh lụy Rào rạt như đầy nỗi cảm thương!   Tiếng ngọc, màu trăng quấn quít nường Phút giây người bộ mỏng như sương.
— Nường tan ra nhạc? — Tan ra nhạc! Khung trắng trời mây trắng lạ thường!

Nhạc Ôi nắng vàng thơm... rung rinh điệu ngọc, Những cánh hồng đơm, — những cánh hồng đơm Nhẹ nhàng, nhịp nhàng thở đều trong sương; Màu trăng không gian như gờn gợn sóng. Từ ở phương mô nhạn mang thơ về, Đàn thơ cơ hồ lên cung âm điệu. Đây giây trinh bạch khóc mướt trong mơ; Đây hồn ngọc thạch xanh xao như tờ ? côi lầu mây ánh gì kim cương, áo nàng thơ ngây nao nao nghê thường. Thơ bay ! thơ bay vô bàn tay ngà, Thơ ngà ngà say ! thơ ngà ngà say ! Nàng ơi ! đừng động... có nhạc trong giây, Nhạc gây hoa mộng, nhạc ngát trong mây; Nhạc lên cung hường, nhạc vô đào động, Ô nàng tiên nương ! — hớp nhạc đầy hương.
Bán sầu Sầu đâu sầu lạ lùng Sầu theo lẽo đẽo ngàn trùng cũng theo   Bán sầu chi đó tệ Xưa đã từng có kẻ bán hoàng thiên Người bán trời không chứng mới là phiền Còn tôi bán hàng sầu tiền chẳng lấy Sầu nhấm ma men men khó tẩy Sầu mời thần ngủ ngủ không ngon Này sầu hoa sầu cỏ sầu núi non Sầu tất cả bà con say tỉnh dở Chưa nói đến tớ sầu vì tớ Bôn ba mà vỡ lỡ nét tang thương Ma dắt lối quỷ đưa đường Sầu đây đó sầu vương chằng chịt mãi Tôi muốn bán hàng sầu không vốn lãi Khỏe tinh thần hầu tính lại cuộc trăm năm   Để sầu, thêm rối ruột tằm
Duy Tân Đường kiến trúc nhịp nhàng theo điệu mới Của lời thơ lóng đẹp. Hạt châu trong. Hạt châu trong ngời nhỏ giọt vô lòng Tràn âm hưởng như chiều thu sóng nắng. Trong vòm xanh. Màu cưới màu, bình lặng, Gây phương phi: chiếu sáng ngả sang mờ Vì hình dung những sắc mát, non, tơ, Như mặt trời mọc qua khóm liễu, một Hoàng hôn. Ôi đàn môi, chim báu tới: Chữ biến hình ảnh mới, lúc trong ngâm Chữ điêu khắc, tỉa nghệ thuật sầu câm, Đầy thẩm mỹ như một pho thần tượng. Lúc trong ngâm, giữa kho vàng mộng tưởng, Múa song song khiêu vũ dưới đêm hồng (Những con cừu tim trẻ mướt như lông Nên da thịt lên làn sa lụa mỏng, Mỗi con cừu bốc lên men hy vọng...) Thơ nhịp nhàng ý nhị nhịp theo thơ. Tôi cắn vào trái bổ vỏ xanh mơ Tìm chất quý thơm tinh mùi khoái lạc Bằng hơi mộng, trong hàm răng, tản mác Mộng ? Thiên tài ? Trên hỗn độn khỏa thân   Đẹp tỷ mỷ, hỡi rung động truyền thần Ròng âm nhạc của lòng trai ấp mái Người họa điệu với thiên nhiên, ân ái Buồn, và xanh trờị (Tôi trôi với bờ êm biếc — khóc với thu: lời úa ngô Vàng... khi cách biệt — giữa hồn xây mộ — Tình hôm qua — dài hôm nay thương nhớ, Im lặng nhìn bông ý, lặng lờ lên Những dáng hình thanh khí...) Giữa mông mênh, Đường nhiếp ảnh, sắc khua màu — Tiếng thở Hỡi hội họa, đến muôn đời nức nở.   Ta nhịp nhàng ý nhị nhịp theo Ta Lời nối lời bố thí lộc tinh hoa Của âm điệu, mơ màng run lẩy bẩy Một hỗn hợp đẹp xô bồ say dậy Bằng cảm tình, bằng hình ảnh yêu thương Và mới mẻ — trên viễn cổ Đông phương ! (Ai có nghe sức tiềm tàng bí mật ?) Thơ lõa thể ! — Giai nhân tuần trăng mật, Nữ thần ơi ! Ta nô lệ bên người !
Nghê Thường Ô trời hôm nay sao mà xanh ! Ngọc trăng xây vàng trên muôn cành, Nhung mây tê ngời sao kim cương, Dạ lan tê ngời say men hương;   Lầu ai ánh gì như lưu ly ? Nụ cười ai trắng như hoa lê ? Thủy tinh ai để lòng gương hồ ? Không gian xa cừ hay san hô ?   Đêm ôm hồn tôi chơi phiêu diêu Bắt gặp nàng thơ diện yêu kiều; Man mác cho nên nhớ chị Hằng: Hai tôi nhịp nhàng lên cung trăng...   là ngọc thạch hay trân châu ? Mã não hay là hổ phách đây ?
— Cung thiềm vắt vẻo cài lên mây, Tiên nữ ra chào, tình ngây ngây...   Nầy ! muôn ngọc nữ ngớp y thường Tóc quyện bay mùi tô hợp hương — Uốn mình say lượn sóng xiêm nghê; Khúc Phụng cầu hoàng sôi đê mê...   Diễm lệ, Hằng Nga bước xuống đền: Điệu ca thần diệu vẳng đưa lên...
— Chúng tôi lạc giữa mộng như ngà Ngỡ vướng vào muôn tơ lụa sa...   ... Hai tôi vừa ghé bến sông Ngân: Ô ! nàng Xuân Hương ngực để trần Ngâm bài "Vấn nguyệt" tiếng trong ngần Nhìn xuống nhân gian cười như điên.

Sọ người Ôi khối mộng của hồn thơ chếnh choáng ! Ôi buồng xuân hơ hớ cánh đào sương ! Ôi bình vàng ! ôi chén ngọc đầy hương ! Ôi hồ nguyệt đọng nhiều trăng lấp loáng ! Ôi thần tình ! người chứa một trời thương.   Người yên tịnh nhưng người đi muôn dặm Máy thu thanh hòa âm nhạc thơm tho ! Miệng yêu kiều mơn ánh sáng say no ! Nguồn trinh tiết gây hồng tươi xanh thắm ! Bầu sữa người êm mát vạn sầu lo.   Một đêm vàng — một đêm vàng âm điệu Đầy nhựa thơm, xanh mịt ngàn phi lau Mộng ngời lên bay đến một bến tàu — Biển ngọc bích, thuyền buồm say sóng dịu; Hương ngọt ngào, ánh sáng chớp mau mau.   Hương say người như say men tình ái, Kề ngực trăng người mớm vị say sưa. Người chưa say vì hương vị chưa bưa: Dìm trăng xuống một vùng trăng nước giãi Và xóa lên... diêu động bóng ngàn xưa.   ...Hoa thần bí vấn vương hồn ngọc nữ; Động đào nguyên chấp chóa ánh lưu ly; Ô ! sắc phàm trên bộ mặt từ bi; Ô ! tiên nương trong tình xuân đầy ứ;
— Một u sầu dìu dịu của cung phi.   Ôi ! Sọ người ! Sọ người ! — Gương phép tắc.
— Ngọc Kiều ơi ! ghé lại ngắm dung nhan. Ngọc Kiều ơi ta chợp lấy tim nàng, Tim nàng bằng đá, tim nàng bằng sắt. Ngọc Kiều ơi ! hơi độc sắp tràn lan !   Người ngất ngư — Chết trong muôn thế kỷ ! Chạy điên rồ... đứng sựng giữa xương ma. Người là ai ? Người có phải là ta ?

Nấm mộ Mây, tuyết, thời gian bay tợ nhạc Hồn tôi đã thoát để tiêu dao Những tờ thơ nát đầy hơi hám Tay khách đa tình sẽ chuyển trao   Rồi những mùa thu vô hạn thương Trở về dưới nguyệt chập chờn hương Mùa thu ám ảnh nhà thi sĩ Muốn thổi tiêu vàng giữa khói sương   Gió tiêu sẽ quạt buồn thanh tịnh Về chốn thôn gia viếng mả tôi Đây cỏ xanh xao mây lớp phủ Trên mồ con quạ đứng im hơi