LOGO CỦA WEBSITE NÀY

Xem lẹ

Trang nhà > Nghệ thuật > Tạo hình > Thừa nội dung và thiếu không gian?

Mỹ thuật đương đại Việt nam:

Thừa nội dung và thiếu không gian?

Chủ Nhật 24, Tháng Hai 2008

Triển lãm mang tên "Một bọn" của nữ họa sĩ Nguyễn Thúy Hằng vừa tổ chức tại gallery Viet Art 42 Yết Kiêu gây ấn tượng về một thế giới tinh khiết và bi thương, trong đó thiên nhiên và con người đều bị tổn thương.

Tuy nhiên, theo họa sĩ Trần Lương, đây chưa phải một triển lãm sắp đặt. Cuộc triển lãm đã khơi dậy những vấn đề học thuật thú vị về nghệ thuật đương đại trong cuộc hội thảo sôi nổi giữa giới chuyên môn và giới báo chí ngay trước giờ khai mạc, với những câu hỏi chưa có lời giải đáp về nội dung và về không gian của những tác phẩm đương đại ba chiều...

JPEG - 13.5 kb
Một tác phẩm trong "Một bọn"

Nghệ thuật có thể "khước từ nội dung"?

13 tác phẩm mang tính sắp đặt phần lớn làm từ những thân cây trụi lá quấn vải xô trắng muốt, ở đầu cành nhú lên những đầu người bằng composit được treo trên tường ở các tư thế khác nhau gây ấn tượng thị giác về một thế giới lạnh lẽo, cô độc và tĩnh lặng, trong đó mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên đang bị tổn thương.

Họa sĩ Nguyễn Thúy Hằng cho biết các tác phẩm trong triển lãm đầu tiên này lấy cảm hứng từ thiên nhiên, tái tạo lại những hình ảnh, câu chuyện và sự tưởng tượng về cây cối và những vật thể xung quanh nó. Chị muốn làm một triển lãm khước từ nội dung, không sáng tác dựa trên các thông điệp hay ý đồ tư tưởng mà dựa trên cảm hứng.

"Khi hình dung về một tác phẩm tôi luôn cảm thấy thích hình dáng hơn là ý nghĩa. Nó khác với người khác ở chỗ khi sáng tác họ thường bắt đầu từ ý niệm, hay chủ đích, còn tôi thì bắt đầu từ sở thích một hình dáng, chất liệu nào đó.

Người nghệ sĩ cần tìm kiếm những chất liệu mới, những chất liệu độc đáo và có đầu tư nghiêm túc về kỹ thuật và cách thức tạo hình để cho ra đời những tác phẩm có dấu ấn sáng tạo riêng. Ví dụ nói đến một chất liệu nào đó người ta nghĩ ngay đến hoạ sĩ đã tạo ra nó hay thể hiện nó một cách độc đáo đến mức dường như anh ta và chỉ có anh ta sở hữu chất liệu này" - Hằng tâm sự.

Hình ảnh cây tiêu huyền - tức cây ngô đồng - với hình dáng kỳ dị đã hấp dẫn Nguyễn Thúy Hằng từ những ngày du học Anh văn và hội họa ở Mỹ. Khi thực hiện triển lãm này, chị đã phải đi nhiều nơi để sưu tầm những cây có dáng phù hợp và mua hàng ngàn mét vải để quấn kín tất cả thân cây, cành cây. Họa sĩ muốn người xem có toàn quyền mở rộng trí tưởng tượng phong phú khi đứng trước các tác phẩm của mình.

Quan niệm "khước từ nội dung" của Nguyễn Thúy Hằng về bản chất là khước từ áp đặt nội dung, thực chất là quan niệm về nghệ thuật mang tính khơi gợi của mỹ học phương Đông. Tuy nhiên, cụm từ "khước từ nội dung" mà Nguyễn Thúy Hằng đưa ra lại là cách nói chưa chuẩn xác nên dễ gây phản biện. Không nên cấm người xem liên tưởng đến những nội dung và ý nghĩa để hiểu một tác phẩm theo cách của họ. Vì thông tin nghệ thuật là thông tin hai chiều hình thành từ sự va đập giữa vị thế tác phẩm và tâm thế người xem.

Nhà phê bình mỹ thuật Bùi Như Hương cho rằng tuy cách dùng cây tạo hình không mới vì bảy năm trước Đào Anh Khánh đã từng treo ngược cành cây, song triển lãm của Nguyễn Thúy Hằng là một triển lãm tạo ra những ý tưởng riêng, gây ấn tượng về những con người hóa thân vào cây cối, gắn bó với thiên nhiên, nhưng là một thiên nhiên mệt mỏi, khô khan, nhiều thương tích.

Có thể có những cách hiểu khác về nội dung các hình tượng mà nghệ sĩ trưng ra. Nghệ sĩ không thể chạy theo từng khán giả để tranh cãi với cách hiểu của họ và khăng khăng mình khước từ mọi nội dung. Nghệ thuật đương đại tạo ra những không gian đặc biệt cho khán giả tham dự vào đó như một không gian sống, họ có quyền yêu ghét giận hờn theo cách của mình khi tương tác với các tín hiệu nghệ thuật trong không gian đó, thậm chí họ có thể bổ sung và phá phách các hình tượng như trong triển lãm sắp đặt "Vào chợ" tổ chức ở Việt Art mới đây, các khán giả có quyền bôi xóa vẽ thêm vào các tác phẩm trưng bày.

Nếu tác phẩm gợi cho người xem tiếp nhận hay phát triển những nội dung méo mó hay dung tục, thì cũng không thể hoàn toàn đổ lỗi cho người xem. Mặt khác, nhiều nghệ sĩ đương đại vẫn còn chưa thoát xác khỏi tư duy ẩn dụ để sáng tạo những hình tượng và không gian nghệ thuật trong sáng và thuần khiết. Vì thế, có một bộ phận khán giả khi bước vào không gian nghệ thuật đương đại vẫn băn khoăn truy tìm nội dung, ẩn ý cũng là dễ hiểu thôi.

Không gian nào cho tác phẩm đương đại?

Triển lãm "Một bọn" của Nguyễn Thúy Hằng đã gợi ra những vấn đề về không gian cho nghệ thuật đương đại. Họa sĩ Trần Lương đánh giá triển lãm này rất đáng trân trọng và tôn vinh vì đó là triển lãm khá ấn tượng và công phu của một tác giả nữ trong bối cảnh hầu hết các tác phẩm loại này là của các họa sĩ nam.

Tuy nhiên, anh cho rằng đây chỉ là một triển lãm trưng bày các tác phẩm cổ điển cả về hình thức thị giác và cơ cấu của nó, với cách thể hiện hàn lâm, hiện đại đã có từ các thế kỷ trước, không có gì kỳ dị, lạ lùng vì không gian Gallery quá thương mại, không phù hợp với một triển lãm sắp đặt.

Triển lãm đã hỏng ngay từ đầu khi chọn không gian này vì những tác phẩm làm theo không gian ba chiều như những tác phẩm Nguyễn Thúy Hằng trưng bày ở đây cần một không gian đặc biệt. Lẽ ra phải nghiên cứu trước không gian và làm tác phẩm theo không gian đó. Không gian được chọn phải có phần hồn tương hợp với các tác phẩm sẽ trưng bày.

Theo anh, hầu hết các gallery ở trong nước đều không đủ tiêu chuẩn cho một gallery nghệ thuật đương đại. Hiện chỉ có một phòng triển lãm của Trường Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh có đủ tiêu chuẩn phòng triển lãm chuyên nghiệp với trần cao 8-9 m, tường rộng, có hệ thống ánh sáng chuyên nghiệp và hệ thống kỹ thuật nhập của Đức. Nhưng ba năm qua phòng triển lãm này mới chỉ tổ chức một triển lãm duy nhất(!).

Ở Hà Nội chỉ có Trung tâm mỹ thuật đương đại có phòng triển lãm có dàn sắt trên trần treo được 7-8 tạ, các họa sĩ có thể dịch chuyển tác phẩm để treo ở bất kỳ vị trí nào mình muốn. Một không gian cho triển lãm nghệ thuật đương đại phải có đủ ánh sáng, âm thanh để phục vụ cho các ý đồ phong phú, đa dạng và phức tạp của các tác giả.

Trần Lương cho rằng, ở các nước, tối thiểu một studio phải rộng 80m2 vuông. Ở Bắc Kinh, những người trẻ 20 tuổi làm nghệ thuật cũng đủ tiền thuê những studio trên dưới 100m2. Những họa sĩ cao tuổi hơn thì thuê được những gallery rộng tới 200m2 và cao 9 m.

Họa sĩ Nguyễn Thúy Hằng cho biết chị không có ý định làm một triển lãm sắp đặt mà chỉ định làm một cuộc trưng bày tác phẩm. Phòng triển lãm Viêt Art không có ý đồ thương mại mà do điều kiện mặc định về kiến trúc. Khi chọn gallery Viet Art để tổ chức triển lãm cá nhân đầu tiên của mình, chị đã phải sơn lại toàn bộ tường thành màu vải dù bộ đội để phù hợp với các tác phẩm trưng bày chứ không phải vì không gian gallery quá xấu.

Tuy nhiên, Nguyễn Thúy Hằng cũng nhận thấy vấn đề không gian cho tác phẩm ba chiều là một vấn đề bức thiết, vì trước và sau khi triển lãm họa sĩ gặp khó khăn không biết để các tác phẩm cồng kềnh ấy ở đâu.

Ở các nước phát triển, nghệ thuật đương đại được quan tâm ở quy mô xã hội, chi phối cả quy hoạch không gian đô thị. Không gian nghệ thuật đương đại khá hài hòa với không gian sống của con người hiện đại khiến cho công chúng ở các xã hội này không cảm thấy xa lạ và phản cảm khi bước vào các không gian đặc biệt do nghệ sĩ sáng tạo ra.

Nhưng ở ta, các không gian nghệ thuật đương đại còn mang tính thể nghiệm thính phòng tách biệt với không gian chung, các hình tượng nghệ thuật đương đại vẫn gây ấn tượng dị hợm và kỳ quái. Vì thế, việc dành không gian cho các tác phẩm loại này vẫn là một cái gì quá bất thường và xa xỉ. Trong bối cảnh và tâm thế đó, thì các nghệ sĩ đương đại vẫn còn phải chạy rông tìm kiếm không gian để trưng bày, lưu giữ các tác phẩm của mình.

Trong khi đó, không gian đô thị vẫn đang ngày ngày bị đương đại hóa một cách tự phát với những sự lai ghép thẩm mỹ đầy ngẫu hứng và dị hợm trong kiến trúc và đồ dùng sinh hoạt, với những hứng thú thẩm mỹ tân kỳ lố bịch tràn ra lai láng trong những bức tranh tường, tranh đường xuất hiện ngay cả trong những không gian đô thị cổ kính ngàn năm, lớp lớp rêu phong…

Họa sĩ - nhà thơ Đỗ Minh Tuấn