Trang nhà > Giáo dục > Tâm lý học > Tiếp cận sinh học

Biological Approaches

Tiếp cận sinh học

Thứ Hai 23, Tháng Tư 2007

Thực ra, cách tiếp cận hành vi cũng bắt nguồn từ hướng tiếp cận sinh học. Tức là chịu ảnh hưởng của thuyết tiến hoá hành vi cá thể, thu được do tập nhiễm và sự phức tạp hoá các hành vi bản năng của cá thể. Tuy vậy, tâm lý học hành vi mới chủ yếu khai thác quan hệ tương tác giữa hành vi với các kích thích của môi trường. Ngoài ra, còn nhiều công trình cũng tiếp cận tâm lý từ góc độ sinh học, nhưng khai thác khía cạnh khác.Trong số đó có các công trình nghiên cứu cơ sở sinh lí thàn kinh của hoạt động trí tuệ, vai trò của yếu tố bẩm sinh và sự di truyền của trí tuệ, trí thông minh. Theo hướng này, có 3 lĩnh vực được quan tâm nhiều:

1. Nghiên cứu cơ sở sinh lý thần kinh trí tuệ

Trong lĩnh vực này, trước hết phải đặc biệt quan tâm tới các nghiên cứu về phản xạ và về quy luật hoạt động thần kinh cấp cao của các nhà sinh lý học Nga do I.P.Pavlov lĩnh xướng. Kết quả nghiên cứu sự hình thành và dập tắt các phản xạ có điều kiện, các quy luật hoạt động thần kinh cấp cao ở người ta là cơ sở sinh lý thần kinh của hoạt động trí tuệ. Các công trình của K.X.Lesli (nhà sinh lý học Mỹ, 1890 – 1958), của K.Gônđơstêin (nhà tâm lý học và sinh lý học Đức 1878 - 1965), và của nhiều nhà tâm sinh – lý học cùng xu hướng đã hình thành các lý thuyết về định khu chức năng tâm lý não bộ. Việc làm tổn thương các vùng thần kinh trên não bộ sẽ dẫn đến làm mất hoặc rối loạn khả năng tiến hành các hành động tâm lý , trí tuệ tương ứng.

2. Nghiên cứu vai trò và sự phát triển của các hành vi bản năng và tự tạo trong hoạt động tâm trí của người và động vật

Việc nghiêng về các cơ chế dấu ấn của nhà sinh lý học Mỹ R.Lorenz đã cho thấy ảnh hưởng của dấu ấn ban đầu đối với các hành vi tiếp theo. Kết quả nghiên cứu này không chỉ được vận dụng trong quá trình triển khai các thao tác trí tuệ của cá nhân mà còn có ý nghĩa lớn trong ứng xử xã hội của họ. Một trong những lĩnh vực đang được chú ý nhiều của tập tính học về con người hiện nay là nghiên cứu mối quan hệ giữa các nền văn hoá, xã hội riêng với phương thức tư duy, giải quyết các bài toán trí tuệ của các thành viên sống và hoạt động trong nền văn hoá đó. Ngày càng có nhiều công trình nghiên cứu vai trò “tiềm ẩn” của các yếu tố văn hoá đối với đời sống tâm lý của mỗi cá nhân.

3. Nghiên cứu vai trò của yếu tố di truyền trí tuệ giữa các thế hệ

Điểm xuất phát của hướng tiếp cận này là từ các khám phá về vai trò của gen trong việc bảo tồn và di truyền các tính trạng cơ thể. Nhiều nhà khoa học đã đặt ra và cố gắng đi tìm câu trả lời cho vấn đề di truyền trí thông minh. Ngay từ năm 1869, nhà tâm lý học và nhân chủng học người Anh Ph.Galton (1822-1911) đã cho phát hành cuốn “Thuyết ưu sinh học” (Eugenics), nhấn mạnh yếu tố di truyền trí thông minh. Những thập niên sau đó, thuyết di truyền trí năng được phổ biến tràn lan và được nhiều nhà tâm lý học phụ hoạ. Chẳng hạn nhà tâm lý học người Anh Cyril Burt (1966) khẳng định trí năng của con người 80% là do di truyền, 20% là do mội trường. Còn A.Jensen (1969) cho rằng tỉ lệ đó là 60% và 40%. Nhà tâm lý học Mỹ Jensks (1972) đưa ra số liệu 45% là do di truyền, 35% do môi trường và 20% còn lại do sư tương tác giữa 2 yếu tố. Trong những năm 1975, ở Mỹ đã hình thành trường phái sinh học – xã hội do E.Wilson khởi xướng, với luận điểm cho rằng có sự cạnh tranh trong xã hội người, nên chỉ có ai có sức mạnh mới có cơ may bảo tồn và chuyển giao gen cho đời sau. Luận điểm này lại một lần nữa ủng hộ học thuyết ưu sinh học – xã hội về trí tuệ, đẫn đến phân biệt chủng tộc, đẳng cấp về trí tuệ, một học thuyết đang tồn tại và bị lên án ở Mỹ từ trước đến nay.

Trích: Tâm lý học trí tuệ - Phan Trọng Ngọ (Chủ biên)