Trang nhà > Sử­ sách > Thời mới > Trụ sở Hội Tam Ðiểm Sài Gòn

Một di tích ở TP HCM:

Trụ sở Hội Tam Ðiểm Sài Gòn

Thứ Hai 9, Tháng Bảy 2007

Ít ai ngờ rằng Tòa soạn báo Công An TP Hồ Chí Minh nằm tại góc đường Nguyễn Du – Huyền Trân Công Chúa lại là trụ sở Hội Tam Ðiểm – xây dựng theo kiến trúc cổ điển trang trọng từ đầu thế kỷ XX. (Ảnh chụp năm 1940)
Hội này có tên tiếng Pháp – Franc Maçonnerie và tiếng Anh - Free Masonry (Hội Xây dựng Tự do). Nguồn gốc hội xuất phát từ thời cổ, khi công đoàn xây dựng những thánh đường nguy nga vĩ đại. Ðó là những hội kín, lúc đầu chỉ có tính nghề nghiệp, sau mang đậm tính tư tưởng tín ngưỡng. Tới thời Trung cổ, hội phát triển mạnh ở nước Anh, rồi truyền sang nước Pháp.
Hội tin ở Thiên Chúa là Kiến Trúc Sư Cả – người sáng tạo và vẽ ra vũ trụ sinh vật dưới thế. Dấu hiệu tiêu biểu là compa, êke, búa, đục…, tức đồ nghề kiến trúc và xây dựng. Ba cấp hội viên chính là : tập nghề (apprenti), thợ bạn (compagnon) và thầy nghề (maitre). Nghe nói : hội viên khi ký tên thường thêm ba chấm và mặt tiền trụ sở bao giờ cũng có khung hình tam giác. Do đó người Việt Nam gọi là Hội Tam Ðiểm. Trụ sở hội bài trí uy nghiêm như một thánh đường và mệnh danh là túp lều (loge).
Quân Pháp đánh Sài gòn năm 1859. Năm 1862, triều đình Huế phải ký nhượng địa cho Pháp 3 tỉnh Gia Ðịnh – Biên Hòa – Ðịnh Tường. Ngăm 1867, Pháp chiếm nốt 3 tỉnh Vĩnh Long – An Giang – Hà Tiên. Năm 1868, những hội viên Tam Ðiểm người Pháp thành lập Túp lều Ðông Phương Thức Tỉnh (loge Le Réveil de l’Orient) ở Sài gòn. Họ là những tay thực dân quân nhân và dân sự có lập trường chống công giáo đối với các giáo sĩ thừa sai. Ða số quan lại Pháp ở cấp bậc công sứ, thống sứ hay toàn quyền thường là hội viên Tam Ðiểm (toàn quyền Paul Bert công khai theo Tam Ðiểm). Vô hình trung, cả nhà thờ Ðức Bà lẫn túp lều Tam Ðiểm đều nhìn ra đường Nguyễn Du. Nhưng nhà thờ Ðức Bà thì to lớn, còn túp lều Tam Ðiểm thì hội họp bí mật khép kín. Dư luận chung cho rằng âm mưu thực dân đế quốc, đều xuất phát từ túp lều Tam Ðiểm mà ra. Tuy nhiên, một số hội viên Tam Ðiểm cũng là hội viên Hội Nhân Quyền đã từng vận động cho cụ Phan Chu Trinh khỏi tù chung thân tại Côn Ðảo. Hội Tam Ðiểm biết nhân nhượng khi cần.
Khởi đầu Thế chiến thứ hai (1939-1945), Ðức xâm chiếm Pháp, Thống chế Pétain lên cầm quyền. Các hội kín như Tam Ðiểm hay có tính cách quốc tế như Cộng Sản, đều bị cấm cách. Túp lều Ðông Phương Thức Tỉnh ở Sài gòn bị đóng cửa. Hội sở Tam Ðiểm ở đường Nguyễn Du được sử dụng cho công ích khác và nay là Tòa soạn báo Công An TP Hồ Chí Minh.
Thành Phố đã có chủ trương chỉnh trang vườn Tao Ðàn : Tòa soạn báo Công An sẽ dời đi nơi khác. Tuy nhiên, nên giữ lại và trùng tu Hội sở Tam Ðiểm như cũ cho thành di tích lịch sử – văn hóa khá độc đáo của thành phố ta.
Nguyễn Đình Đầu


Xem online : Cuộc chiến nào trong Mật mã Da Vinci?