Trang nhà > Quan niệm > Quyền lực > Trung Quốc-Mỹ (Chimerica): một liên minh kinh tế mới?

Trung Quốc-Mỹ (Chimerica): một liên minh kinh tế mới?

Thứ Bảy 14, Tháng Hai 2009

Chimerica chiếm 13% diện tích lục địa toàn cầu, 25% số dân và 1/3 tổng GDP toàn thế giới...

Báo “Độc lập” của Nga số ra ngày 30-1-2009 có bài bình luận viết: khối “Trung Quốc-Mỹ” (Chimerica) có thể sẽ phân chia phạm vi ảnh hưởng trên thế giới; vùng Viễn Đông của Nga giàu tài nguyên thiên nhiên là hướng bành trướng rất tự nhiên của Trung Quốc... Bài báo còn viết: có thể Washington đang phát tín hiệu ngầm cho Bắc Kinh biết là nếu Trung Quốc thôn tính Triều Tiên thì Mỹ sẽ không có ý kiến gì.

Mối quan hệ phụ thuộc giữa chủ nợ với con nợ

Theo số liệu của báo Anh Financial Times, từ tháng 9 năm ngoái, Trung Quốc đã thay thế Nhật trở thành nước chủ nợ lớn nhất của chính phủ Mỹ. Cụ thể, Trung Quốc lúc đó sở hữu tổng cộng 585 tỷ USD (Nhật: 573,2 tỷ) công trái các loại kỳ hạn 1 năm, 1 10 năm và trên 10 năm (Treasury bills, notes and bonds) do Bộ Tài chính Mỹ phát hành.

Một báo cáo mới công bố của Hội Quan hệ đối ngoại (Council on Foreign Relations, CFR) cũng nói hiện nay Trung Quốc là chủ nợ lớn nhất của Mỹ. Cụ thể trong thời gian từ quý IV năm 2007 đến quý III năm 2008, Trung Quốc đã cho Mỹ vay dưới các hình thức khác nhau tổng cộng 475 tỷ USD, tức bình quân mỗi tháng 40 tỷ USD. Xưa nay Mỹ chưa bao giờ phụ thuộc tài chính đến mức như vậy vào chính phủ một nước ngoài.

Theo bản báo cáo nói trên, dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc tính đến cuối năm 2008 lên tới 1950 tỷ USD, tổng tài sản đô-la Mỹ của Trung Quốc cao tới 1700 tỷ USD, số tài sản ngoại tệ do Cục Quản lý Ngoại tệ Quốc gia Trung Quốc quản lý cuối năm 2008 gần bằng 2100 tỷ USD, các ngân hàng nhà nước và Công ty Đầu tư Trung Quốc (China Investment Corp.) nắm giữ 250 tỷ USD. Tài sản ngoại tệ tổng trị giá 2350 tỷ USD này tương đương bằng 50% GDP của Trung Quốc, bình quân mỗi đầu người Trung Quốc có khoảng 2000 USD ngoại tệ “tiết kiệm”. Dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc hơn gấp đôi của Nhật, hơn gấp 4 của Nga.

Tính đến cuối năm 2008, Trung Quốc đã đầu tư tổng cộng gần 900 tỷ USD vào việc mua công trái chính phủ Mỹ; từ 550 đến 600 tỷ USD vào việc mua trái khoán của các thiết chế tài chính liên quan chính phủ Mỹ như Fannie Mae và Freddie Mac; ngoài ra còn đầu tư khoảng 150 tỷ USD vào trái khoán của các doanh nghiệp; 40 tỷ USD vào cổ phiếu Mỹ; tồn khoản ngắn hạn của Trung Quốc hiện có 40 tỷ USD.

Dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc tăng với biên độ lớn phản ánh nguồn vốn từ bên ngoài đổ vào Trung Quốc mấy năm nay tăng mạnh. Từ năm 2003 trở đi, do đồng đô-la Mỹ sụt giá, trên thị trường tài chính xuất hiện dự đoán đồng Nhân Dân Tệ (CNY, Chinese Yuan) có thể không móc nối với đồng USD nữa, vì thế trong thời gian 2007 2008 nhiều khoản tiền nóng đã từ nước ngoài chảy vào Trung Quốc. Trước sức ép lạm phát, chính phủ Trung Quốc cho phép tăng giá đồng CNY, nhưng biên độ tăng giá vẫn thấp so với biên độ hạ lãi suất ở Mỹ sau khi nước này bùng nổ cơn bão táp vay nợ dưới chuẩn hồi tháng 8-2008. Chỉ cần lãi suất ở Trung Quốc cao hơn lãi suất ở Mỹ thì các nhà đầu tư có tâm trạng chờ đợi sẽ cho rằng giữ đồng CNY là có lợi hơn, vì có thể kiếm lời.

Cuối năm ngoái, báo chí đã mấy lần đưa tin Trung Quốc “doạ” ngừng mua công trái Mỹ. Thực ra các nhà kinh tế Trung Quốc chưa nhất trí với nhau về vấn đề nên sử dụng ngoại tệ dự trữ như thế nào. Có người cho rằng công trái Mỹ là “cảng tránh bão” tốt nhất đối với lượng dự trữ ngoại tệ khổng lồ của Trung Quốc. Có người lại e ngại dựa quá nhiều vào USD sẽ có rủi ro, nhất là khi cơn bão khủng hoảng tài chính đang tiếp diễn ngày một ác liệt, và Thủ tướng Nga Putin đang kêu gọi tìm một đồng tiền dự trữ khác thay cho đồng USD.

Gần đây khi Mỹ và Trung Quốc đổ lỗi cho nhau về việc gây ra khủng hoảng tài chính toàn cầu, vấn đề Trung Quốc sở hữu công trái Mỹ lại trở thành điểm nóng dư luận. Một số nhà kinh tế và chính khách phương Tây, điển hình là nguyên Bộ trưởng Tài chính Mỹ Henry Paulson đưa ra quan điểm cho rằng tích lũy cao của Trung Quốc đã góp phần làm tăng tình trạng tiêu dùng quá mức và hình thành bong bóng giá cả tài sản ở Mỹ, xuất siêu cao của Trung Quốc là nguồn gốc gây ra cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay. Mới đây ông Timothy Geithner tân Bộ trưởng Tài chính Mỹ cũng nói tại phiên điều trần trước Quốc Hội Mỹ là “Trung Quốc thao túng hối suất đồng CNY”, có ý trách Trung Quốc cố tình hạ giá đồng CNY nhằm để tăng xuất khẩu, tăng xuất siêu quá nhiều.

Các nhà kinh tế Trung Quốc đã phản ứng mạnh với sự việc họ gọi là “chính phủ Obama gây sức ép đối với hối suất đồng CNY”. Theo tin hãng Reuters ngày 31-1, các nhà phân tích cho rằng sức ép nói trên có thể chỉ là hữu hạn, bởi lẽ hiện nay Mỹ vay nợ Trung Quốc quá nhiều. Cuộc tranh cãi này hiện đang tiếp tục. Phía Trung Quốc cho rằng tích lũy cao, xuất siêu cao của Trung Quốc không phải là nguyên nhân làm cho Mỹ tích lũy thấp, nhập siêu cao mà đó là hậu quả sự lựa chọn chính sách và thói quen tiêu dùng của Mỹ. Xem ra chính phủ Obama không muốn làm ầm ĩ cuộc tranh cãi này, có lẽ vì Mỹ ở vào thế yếu của kẻ đi vay.

Giới phân tích lo ngại rằng nếu cuộc tranh chấp hối suất giữa hai nước Trung Quốc và Mỹ nóng lên thì kết quả Trung Quốc sẽ có thể giảm mua công trái Mỹ. Hôm 1-2, khi trả lời câu hỏi của Thời báo Tài chính (Anh) là liệu Trung Quốc có tiếp tục mua công trái Mỹ nữa hay không, Thủ tướng Ôn Gia Bảo đang ở thăm London nói đại ý: ngoại tệ dự trữ cần được đưa vào kinh doanh, mua công trái là một hình thức kinh doanh như vậy; nhưng có nên tiếp tục mua và mua bao nhiêu, điều này sẽ tùy theo nhu cầu của Trung Quốc và theo yêu cầu của việc giữ gìn an toàn ngoại tệ; chúng tôi mong muốn kinh tế Mỹ có chuyển biến tốt; chúng tôi cũng cho rằng việc ổn định thị trường tiền tệ quốc tế, giải quyết khủng hoảng tài chính, nâng cao niềm tin của thị trường sẽ có lợi cho việc nhanh chóng phục hồi nền kinh tế quốc tế.

Có thể hai nước đã hình thành một liên minh kinh tế

Việc Mỹ dựa dẫm quá nhiều vào túi tiền của Trung Quốc và vị chủ nợ này vẫn “nhiệt tình” cho con nợ chúa chổm ấy tiếp tục vay những khoản tiền khổng lồ đang là chủ đề tranh luận nóng hổi trong giới chính trị và kinh tế quốc tế. Một số chính khách và học giả phương Tây cho rằng đúng là thời gian qua Trung Quốc và Mỹ đã thực sự dựa vào nhau, hai nước đã hình thành một liên minh kinh tế. Trong hội thảo kỷ niệm 30 năm lập lại quan hệ ngoại giao Mỹ-Trung Quốc (1-1-1979) tại Bắc Kinh hôm vừa rồi cựu Trợ lý An ninh quốc gia Brzezinski gọi liên minh đó là “(khối) G2”; ông còn sử dụng từ “Chimerica” (Trung Quốc-Mỹ) để thể hiện bức tranh tương lai của sự liên kết ấy. Bài nói của Brzezinski đã gây ra chấn động lớn trong dư luận.

Khái niệm Chimerica là tác phẩm của giáo sư sử học kinh tế nổi tiếng Niall Ferguson ở Đại học Harvard, nó thể hiện mối quan hệ hợp tác giữa nước tiêu dùng lớn nhất thế giới là Mỹ, với nước tích lũy lớn nhất thế giới là Trung Quốc, và tác động của mối quan hệ đó đối với kinh tế toàn cầu. Đây là mối quan hệ hợp tác chưa từng có trong lịch sử loài người, chứng tỏ hai quốc gia này đã tiến sang thời đại cộng sinh với nhau. Chimerica chiếm 13% diện tích lục địa toàn cầu, 25% số dân và 1/3 tổng GDP toàn thế giới; sự hợp tác Trung Quốc-Mỹ là động lực phát triển kinh tế thế giới trong 10 năm qua.

Thời đại sẽ chuyển đổi?

Ferguson nhận định: “Khi thời đại Khối cộng sinh kinh tế Trung Quốc-Mỹ chấm dứt, trong vòng 20 năm Trung Quốc sẽ vượt Mỹ”.

Ông còn nói, sau đấy thời đại Pax Americana (tạm dịch: nền hoà bình thế giới dưới sự bá chủ của Mỹ) sẽ kết thúc, thế giới sẽ sống trong nền hoà bình dưới sự thống trị của Trung Quốc – ông gọi là Pax Sinica – tức sẽ xuất hiện thời đại bá quyền kinh tế của Trung Quốc.

Ferguson cho biết, Pax Sinica không phải là sự lựa chọn mà là vấn đề thời gian và số mệnh (not a matter of choice, but a matter of time and destiny) – có thể hiểu đó là điều không thể tránh được. Cuộc khủng hoảng tín dụng tại Mỹ đang đẩy nhanh quá trình chuyển sang thời đại Pax Sinica. Ferguson nhận định: “Nếu trong 5 năm tới kinh tế Mỹ chỉ tăng trưởng khoảng 1% và Trung Quốc vẫn giữ mức tăng trưởng trên 6% thì không nghi ngờ gì nữa, Trung Quốc sẽ vượt qua Mỹ sớm hơn thời hạn Goldman Sachs từng dự đoán.”

Trong một bản báo cáo đưa ra năm 2001, công ty tư vấn Goldman Sachs dự đoán GDP Trung Quốc sẽ vượt Mỹ vào năm 2040. Nhưng bản báo cáo mới công bố hồi tháng 7 năm ngoái của công ty này lại dự báo Trung Quốc sẽ vượt Mỹ vào năm 2027, tức sớm hơn 13 năm.

Trung Quốc và Mỹ sẽ cùng nhau phân chia thế giới?

Những quan điểm nói trên đang được dư luận quốc tế quan tâm. Báo “Độc lập” của Nga số ra ngày 30-1 có bài bình luận viết: khối “Trung Quốc-Mỹ” (Chimerica) có thể sẽ phân chia phạm vi ảnh hưởng trên thế giới; vùng Viễn Đông của Nga giàu tài nguyên thiên nhiên là hướng bành trướng rất tự nhiên của Trung Quốc. Nếu khối Chimerica thực sự bắt đầu phân chia thế giới thì vùng này sẽ rơi vào phạm vi thế lực của Trung Quốc. Mỹ sẽ rất vui lòng tặng cho Trung Quốc thứ Trung Quốc cần mà lại không thuộc về Mỹ; qua đó việc “tiêu hoá” vùng Viễn Đông Nga sẽ tự nhiên làm giảm sức sống của Trung Quốc tại các vùng khác trên thế giới, nhờ thế Mỹ có dịp nghỉ xả hơi.

Bài báo còn viết: có thể Washington đang phát tín hiệu ngầm cho Bắc Kinh biết là nếu Trung Quốc thôn tính Triều Tiên thì Mỹ sẽ không có ý kiến gì. Như vậy Washington sẽ mãi mãi không còn đau đầu vì vấn đề Triều Tiên nữa. Ngoài ra, đa phần lục địa Đông Nam Á cũng sẽ thuộc vào phạm vi thế lực của Bắc Kinh – sự hy sinh này Mỹ hoàn toàn có thể chấp nhận.

Trước các quan điểm nói trên, chính quyền Trung Quốc và Mỹ đều chưa có phản ứng gì. Một số học giả Trung Quốc viết bài phản đối quan điểm đó và nói rằng xưa nay Trung Quốc luôn chủ trương một trật tự thế giới hoà bình, công bằng, trong bất cứ trường hợp nào cũng không liên minh với nước khác để nhằm
vào một nước thứ ba; không thể có chuyện Trung Quốc thôn tính lãnh thổ Nga; mối quan hệ Trung Quốc-Nga hiện nay ở vào mức tốt nhất trong lịch sử.

Nguyễn Hải Hoành