Xem lẹ

Trang nhà > Khoa học > Sinh-Hoá học > Về việc Viện J. Craig Venter (Mỹ) tạo ra "sự sống nhân tạo"

Về việc Viện J. Craig Venter (Mỹ) tạo ra "sự sống nhân tạo"

Thứ Sáu 28, Tháng Năm 2010

Một nhóm nghiên cứu thuộc Viện J. Craig Venter (Mỹ), dẫn đầu là nhà di truyền học Craig Venter (một trong những người từng lập bản đồ gen người) đã chiết xuất thành công một tế bào vi khuẩn hoàn toàn từ một nhiễm sắc thể nhân tạo, được làm từ hoá chất tổng hợp với sự hỗ trợ của máy vi tính. Thành công này vừa được giới thiệu trên tạp chí khoa học Science.

Tin trên đã gây chấn động toàn thế giới. Nhiều nhà khoa học và cơ quan truyền thông quốc tế coi đây là một bước tiến vĩ đại của nhân loại, nhưng cũng không ít người nghi ngờ hoặc lo ngại về những nguy cơ đem lại.

Tạp chí The Economist số ra ngày 20-5 bình luận: “Trong sâu thẳm tâm hồn, con người luôn cho rằng sinh học không đơn thuần là tổng hợp những nguyên tử dịch chuyển và tương tác lẫn nhau, mà còn có một tia lửa thần thánh truyền sức sống. Do đó quả là một cú sốc khi giờ đây chính con người đã tạo ra sự sống”. Trong xã luận của mình, tạp chí này cũng viết: “Tạo nên sự sống từ nay không chỉ còn là đặc quyền của các thần thánh”.

Tranh vui đăng trên The Economist, phỏng theo bức "Tạo ra Adam" của Michelangelo

Nhưng tờ New York Times và nhiều cơ quan truyền thông Tây Âu, Nhật Bản thì còn tỏ ra nghi ngại liệu đây có đúng là một sự sống hoàn toàn nhân tạo.

Sự sống nhân tạo là gì ?

Được tuyên bố như con út của tin học và sinh học, "sự sống nhân tạo" là một khái niệm còn khá mới mẻ so với trí tuệ nhân tạo. Nó dường như ít được sự quan tâm của giới khoa học nên chưa có một định nghĩa rõ ràng và miêu tả đầy đủ. Ranh giới giữa trí tuệ nhân tạo và sự sống nhân tạo rất khó xác định.

TS Craig Venter và các cộng sự của ông đã tổng hợp nhiễm sắc thể nhân tạo từ hoá chất trong phòng thí nghiệm chứa 318 gien và 580.000 cặp liên kết đôi. Nó được cấy vào để kiểm soát tế bào vi khuẩn sống, hình thành thực thể sống nhân tạo đầu tiên trên thế giới. Như vậy, tế bào này không hoàn toàn nhân tạo mà có một phần sự sống tự nhiên, và có khả năng nhân bản.

Giới chuyên môn đánh giá thành tựu này không khác nào “con dao hai lưỡi”. Một mặt nó có thể giúp ích cho con người trong việc phát triển các loại thuốc mới chữa nhiều bệnh hiểm nghèo như tiểu đường, ung thư, các bệnh thần kinh..., nhưng mặt khác cũng có thể trở thành “cơn ác mộng tồi tệ nhất đối với nhân loại” một khi bị dùng vào mục đích xấu như phát triển vũ khí sinh học.

Nhiều ứng dụng thực tiễn

Tạp chí The Economis viết tiếp: phát minh của Viện J. Craig Venter có ý nghĩa sâu sắc hơn rất nhiều so với việc chế tạo ra quả bom hạt nhân đầu tiên. Bởi lẽ, “bom hạt nhân mang tính hủy diệt thuần túy, còn sinh học có ý nghĩa sinh dưỡng, phát triển.(...) Sinh học nhân tạo cũng hứa hẹn những điều tương tự”.

Phát minh này sẽ có vô số ứng dụng thực tiễn. Nó có thể được sử dụng để tạo ra các loại vi khuẩn đặc biệt giúp sản xuất nhiên liệu sinh học, hấp thu khí nhà kính gây biến đổi khí hậu, sản xuất văcxin, các nguyên liệu thực phẩm, thành phần hoá học mới, nước sạch... Thậm chí, theo một số nhà khoa học, với công nghệ này con người có thể tạo ra các sinh vật để tồn tại trên sao Hoả hoặc các hành tinh khác.

Báo The Independent nhận định với những tiềm năng ứng dụng phong phú, tế bào nhân tạo là "bước tiến khổng lồ của khoa học và có lẽ là bước tiến vĩ đại của nhân loại". Theo báo này, đây có thể là bước khởi đầu của một cuộc cách mạng sinh học công nghiệp toàn cầu. Giới khoa học quốc tế cũng tỏ ra phấn khích không kém.

Nhà di truyền học Philippe Marliere, đồng sáng lập Công ty Global Bioenergies, so sánh: “Cả thế giới đã bị ấn tượng. Nó giống như ngày Gutenberg in cuốn Kinh thánh đầu tiên vậy. Đúng là ông đã lấy cách làm báo của người La Mã và lấy chữ nổi của người Trung Hoa, nhưng sự phối hợp của hai kỹ thuật này đã làm thay đổi lịch sử".

Giáo sư Paul Freemont thuộc ĐH Imperial College London bình luận: “Đây là bước đột phá trong sinh học nhân tạo, dẫn tới một thời đại công nghệ sinh học mới”. Trên tạp chí khoa học Nature, nhà nghiên cứu Arthur Caplan thuộc ĐH Pennsylvania (Mỹ) so sánh thành công của Viện J. Craig Venter với những công trình khoa học vĩ đại của những bậc tiền bối như Galileo, Copernicus, Darwin và Einstein khi khẳng định: “Tế bào nhân tạo có lẽ đã dập tắt hoàn toàn quan điểm cho rằng để tồn tại, sự sống cần sự hỗ trợ của một thế lực hoặc quyền năng đặc biệt”.

Những nguy cơ lớn

Tuy nhiên, không ít người phản đối nghiên cứu của Viện J. Craig Venter cả về mặt khoa học lẫn đạo đức. Nhật báo L’Osservatore Romano của Vatican đã phản ứng trước việc tạo nên một tế bào sống đầu tiên từ một bộ gen tổng hợp khi tuyên bố “đó là một động cơ rất tốt nhưng không phải bản thân sự sống".

Người phát ngôn của Vatican Federico Lombardi tỏ ra thận trọng khi cho rằng cần phải chờ có thêm nhiều hiểu biết hơn nữa bởi đã từng có nhiều công trình được loan báo tương tự nhưng rồi sau một thời gian phải điều chỉnh lại. Trên báo New York Times, nhà nghiên cứu gen David Baltimore thuộc ĐH Caltech (Mỹ) cũng cho rằng nhóm nghiên cứu của Venter “không tạo ra sự sống mà chỉ bắt chước sự sống”.

Giáo sư Julian Savulescu thuộc ĐH Oxford (Anh), tiến sĩ David King thuộc Tổ chức Human Genetics Alert (Cảnh báo gen con người), Tổ chức giám sát công nghệ ETC cáo buộc các nhà nghiên cứu đã “đóng vai trò của Thượng đế” với tham vọng “kiểm soát hoàn toàn tự nhiên”, trong khi vẫn chưa thấu hiểu hết sinh học.

Biên tập viên Michael Hanlon của tạp chí Science bày tỏ lo ngại công nghệ này sẽ bị lạm dụng để tạo ra vũ khí sinh học, hoặc tồi tệ hơn là nguy cơ sinh vật nhân tạo có thể tiến hoá một cách bất thường và “hủy diệt toàn bộ mùa màng trên Trái đất, hoặc thậm chí cả con người”. Tạp chí Newsweek cũng cho rằng đây là “chiếc hộp Pandora về đạo đức sinh học” và yêu cầu chính quyền cần giám sát chặt chẽ hoạt động nghiên cứu này.

Mặc dù vậy, thành tựu mới của nhóm Venter vẫn được công nhận là bước ngoặt lớn trong lịch sử nghiên cứu khoa học. Trong một tương lai xa có lẽ khoa học máy tính sẽ mô phỏng được các hệ thống sống phức tạp, sau đó sẽ xuất hiện sự sống nhân tạo cùng với sự ra đời các rô bốt thông minh có suy nghĩ giống con người.

(theo NY Times và TT)