Menu

Trang nhà > Quan niệm > Triết học > Về thuật ngữ "Siêu hình học"

Terminology: "Metaphysics"

Về thuật ngữ "Siêu hình học"

Thứ Ba 6, Tháng Mười Một 2007

SIÊU HÌNH HỌC.

Theo từ điển trực tuyến "Vdict" thì "Siêu hình" là:

"Phương pháp tư tưởng duy tâm, không dựa vào những điều kiện cụ thể của không gian và thời gian mà xét sự vật, chỉ nhìn thấy sự vật riêng lẻ mà không nhìn thấy mối liên quan giữa các sự vật, chỉ thấy cục bộ mà không thấy toàn thể, chỉ nhìn thấy sự hòa hợp của sự vật mà không nhìn thấy mâu thuẫn của sự vật, do đó có những nhận định xa thực tế, mơ hồ, không phù hợp với sự phát triển của thực tế khách quan".

Định nghĩa này chủ yếu nêu lên nghĩa bóng của từ "siêu hình" (bị lạm dụng ở phương Tây) và mang tính phê phán một phương pháp tư duy từ thời Trung cổ, so với phép biện chứng hiện đại.

Còn theo "Từ điển tiếng Việt" thì "Siêu hình học là học thuyết triết học về những nguồn gốc siêu kinh nghiệm của thế giới, của tồn tại". Định nghĩa này quá vắn tắt và có lẽ làm cho nhiều người lại phải hỏi tiếp: vậy "siêu kinh nghiệm" là gì, có phải "bất khả tư nghì" không ?

Cứ như thế, chúng ta có thể tìm thấy những định nghĩa khác nhau tùy theo trường phái triết học của các tác giả.

Để giải thích từ ngữ, xin trích từ sách "A Wanderer’s Handbook" của Carla L. Rueckert (nxb Paperback):

"[Metaphysics is] a philosophical means of looking at the nature of the self and the world about the self. In this Handbook, metaphysical is used to describe the non-physical world, the world of thoughts, ideals, emotions and spirit. The physical world is seen as the space/time universe which is ruled by Euclidean geometry. The metaphysical world is seen as the time/space universe where infinity and eternity hold sway".

"Metaphysics is the branch of philosophy that explains physical phenomena using reason and logic in a way that falls outside the bounds of either religion or science".

"Metaphysics is hard to define. The term itself means "beyond physics".

Ở phương Tây xưa kia, môn vật lý học nghiên cứu thế giới vật chất tự nhiên vốn được xem như một vũ trụ 4 chiều (không/thời gian) dưới sự chi phối của hình học Euclide. Trong khi đó, khoa "siêu hình học" nghiên cứu những vấn đề của thế giới phi vật chất (hay phi hình tướng) như suy nghĩ, tư tưởng, tình cảm và tâm linh, nơi mà sự vô tận và vĩnh cửu hoàn toàn chiếm ngự.

Ngày nay, khoa "siêu hình học" là một bộ môn của triết học nhằm giải thích các hiện tượng vật lý bằng sử dụng suy luận và logic theo một cách vượt ra khỏi giới hạn của tôn giáo hoặc khoa học.

Vậy "siêu hình học" quả là khó định nghĩa rõ ràng, bởi vì nó đã thay đổi qua từng thời kỳ lịch sử. Bản thân từ Metaphysics có nghĩa là "sau vật lý học". Từ này ra đời do một sự nhầm lẫn : mười bốn bài giảng của Aristotle về "Triết học nguyên thủy" khi được Andronicus de Rhodes xuất bản thành sách vào thế kỷ thứ 1 trước công nguyên thì có tên gốc tiếng Hy Lạp là τὰ μετὰ τὰ φυσικὰ βιβλία (ta meta ta physika biblia) - (những bài giảng) tiếp theo (những bài giảng) vật lý học.

Lưu ý rằng những bài giảng của Aristotle (384 TCN-322 TCN) đã xuất hiện lần đầu tiên ở Hy Lạp vào khoảng năm 350 trước công nguyên và những nghiên cứu hình học của Euclide chỉ được công bố sau đó chừng nửa thế kỷ (xem thêm bài SIÊU HÌNH HỌC).

(ĐT)