Menu

Trang nhà > Nghệ thuật > Sân khấu > NGHỆ THUẬT SẮP ĐẶT VIỆT NAM – HẾT NGÀY DÀI LẠI ĐÊM THÂU

NGHỆ THUẬT SẮP ĐẶT VIỆT NAM – HẾT NGÀY DÀI LẠI ĐÊM THÂU

Thứ Sáu 9, Tháng Mười Một 2007

Sắp đặt của Trương Tân: Cái bỉm

1. BÌNH MỚI RƯỢU CŨ

Trong thế giới nghệ thuật tạo hình, không phải tự dưng mà có nhiều trường phái. Và sự nảy sinh thêm nhiều trường phái mới ấy cho đến hôm nay vẫn còn tiếp tục và chắc chắn sẽ mãi còn tiếp tục. Nói tới trường phái là nói tới một quan niệm sáng tạo. Từ quan niệm sáng tạo ấy người nghệ sĩ sẽ đề cập đến vấn đề gì, đó là đề tài và tất yếu nó phải được trình bày bằng một ngôn ngữ thích hợp. Và thực tế của đời sống con người luôn là nguồn nảy sinh ra quan niệm sáng tạo.

“Mới chạy mà bình xăng đã cạn”, đấy là nhận định của Trần Lương trong hội thảo “20 năm mỹ thuật thời kỳ đổi mới 1986-2006” tại Hà Nội ngày 10-5-2007. Với tất cả những viện dẫn rất cụ thể, “Mới chạy mà bình xăng đã cạn” cho thấy một chặng đường 20 năm mỹ thuật đổi mới thực sự đã chẳng mấy mới vì có quá nhiều bất cập, phần lớn là do tầm nhìn còn lạc hậu của nhà quản lý mỹ thuật.

Phần còn lại do không nhận ra vai trò mới của nghệ thuật đa phương tiện đối với đời sống thực tế hoặc cố tình né tránh thực tế bằng cách khoác lên những đề tài “muôn thuở̉” của hội họa giá vẽ bộ cánh đương đại như sắp đặt, trình diễn…

Và như thế chỉ là “bình mới rượu cũ”, “đánh bùn sang ao”, làm sao có được ngôn ngữ mới cho mỹ thuật Việt Nam hôm nay.

2. ĐỪNG CÓ MƠ

Và tiếp theo sau thất bại về mặt tổ chức (không được cấp phép và …) của dự án quốc tế nghệ thuật đa phương tiện “Saigon city open” năm 2006 và Festival mỹ thuật trẻ toàn quốc 2007 với nhiều cố gắng (gượng gạo), vừa muốn thừa nhận vừa muốn hướng các nghệ sĩ đương đại vào dòng mỹ thuật phục vụ chính trị của các quan chức quản lý, thì liệu mỹ thuật Việt Nam có thể khoác lên mình bất cứ lớp vỏ nào, nhưng cái ruột của nó lúc nào cũng phải “đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc”?

Như thế, làm sao nghệ sĩ đa phương tiện của chúng ta có thể phản ảnh được các thực tế đang đè nặng lên cuộc sống một cộng đồng và trung thực dự báo những nguy cơ xấu có khả năng xảy ra trong một tương lai không xa khi mà họ lại thuộc một hệ thống đào tạo “truyền thống” và được những quan chức mỹ thuật quản lý chặt chẽ kiểu bảo hoàng hơn vua?

Không thay đổi được tư duy làm và quản lý nghệ thuật thì làm sao thay đổi được ngôn ngữ nghệ thuật, cho dù đã trải qua 20 năm hoặc hơn thế nữa?

Và tất nhiên, Việt Nam tiếp tục đứng ở vị trí khiêm tốn hơn so với những nước trong khu vực tại những triển lãm quốc tế tầm trung như: Queensland Triennale, Liverpool Biennale, Fukuoka Triennale, Busan Biennale,… là tất yếu.

Đừng mơ tới những cuộc họp mặt tầm thế giới như Venice Biennale hoặc Documenta,… khi ngôn ngữ nghệ thuật đương đại của chúng ta vẫn chưa đi xa hơn những chiếc guốc, cối đá, cái mâm, quang gánh, những ngọn đèn dầu, những chiếc nón lá,… và bây giờ lại đến lượt bị những con rối nước giành quyền đại diện cho nghệ thuật đương đại Việt Nam vác chuông đi đánh xứ người!

Không có môi trường tốt thì làm sao có phong trào lớn, không có phong trào lớn lấy đâu ra cơ hội cạnh tranh, không có cạnh tranh sáng tạo thì lấy đâu ra tác phẩm xuất sắc, không có tác phẩm xuất sắc thì làm sao có mặt tại những liên hoan nghệ thuật thế giới.

Đó là lý do nhiều tác phẩm sắp đặt, trình diễn... của các nghệ sĩ chúng ta được thực hiện còn “được chăng hay chớ”, ý nghĩa thì “vô thưởng” mà sáng tạo thì “vô phạt”. Điều này làm cho người xem nghi ngờ đây có phải là tác phẩm nghệ thuật không? Có người còn cho nghệ thuật đương đại là lối thoát của những hoạ sĩ đã thất bại trong hội hoạ giá vẽ.

Hình như ít ở đâu giống nước ta, người nghệ sĩ đích thực không thể dùng hết khả năng và tài trí để cạnh tranh sáng tạo với chính mình và với các nghệ sĩ khác mà ngược lại, mất quá nhiều sức lực và thời gian cho việc khổ tâm về cách làm sao lọt qua cánh cửa quản lý mỹ thuật “an toàn”, để tác phẩm của mình có thể đến được với công chúng.

3. THẮNG LỢI RỰC RỠ

Thôi cứ đành phải “chui” vào dưới bảng những Viện Goeth, L’Espace hay Hội Đồng Anh... hoặc cùng lắm là nhà riêng, làm một thứ sắp đặt, trình diễn… kiểu Installation – Performance nhẹ cho đỡ cơn khát.

Về mặt này thì đúng là nhà quản lý mỹ thuật của ta đã thắng lợi rực rỡ.

Thật là hết ngày dài lại đêm thâu !!!

Về một khả năng trở thành một trung tâm nghệ thuật đương đại cho cả nước?

Việc này, cho đến nay vẫn còn rất mơ hồ.

Hình như Việt Nam xã hội chủ nghĩa không phải là đất lành cho nghệ thuật đương đại dù đã có hơn 10 năm tự phát của một số nghệ sĩ tiền phong như Trương Tân, Vũ Dân Tân, Trần Lương, Nguyễn Minh Thành, Vũ Nhật Tân… và một lớp trẻ đầy triển vọng như Lý Trần Quỳnh Giang, Nguyễn Phương Linh, Nguyễn Hương Giang, Nguyễn Diệu Hà… của Hà Nội cùng với sự giúp đỡ của các trung tâm văn hóa như Viện Goethe, L’Espace, Hội đồng Anh, cũng như sự ủng hộ của một bộ phận trí thức tiên tiến địa phương.

Hà Nội vẫn còn rất e ngại thứ nghệ thuật quá mở và đầy tinh thần cộng đồng này huống hồ gì là Tp.HCM, nơi được coi là “bảo hoàng hơn vua” về hoạt động văn học nghệ thuật dù cho tại đây, với nhiều yếu tố hạ tầng của một đô thị quốc tế, một cửa ngõ giao lưu với thế giới, rất thuận lợi cho sự phát triển nghệ thuật đương đại.

Trịnh Cung