Menu
Xem lẹ

Trang nhà > Thú vui > Du lịch > Chùa Tam Sơn (Cảm Ứng Tự)

Tam Son pagoda

Chùa Tam Sơn (Cảm Ứng Tự)

Chùa Trăm Gian, Bắc Ninh

Thứ Bảy 7, Tháng Hai 2009

Chùa thôn Tam Sơn, tên chữ Cảm Ứng tự, thường gọi chùa Trăm Gian, được xây dựng vào thời Tiền Lê và mở rộng, trùng tu vào các thế kỷ 11, 16, 17, 19, 20. Xếp hạng: Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia (năm 1992). Địa chỉ: thôn Tam Sơn, xã Tam Sơn, thị trấn Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Toạ độ: 21°8’37"N 105°58’37"E. Cách Hồ Gươm: 21km về phía đông-bắc. Điểm dừng bus lân cận: Đối diện BV Đa khoa Từ Sơn trên phố Minh Khai

Bản đồ trực tuyến

Lược sử

Chùa thôn Tam Sơn có từ thời Tiền Lê, tên chữ Cảm Ứng Tự, dân sở tại thường gọi là chùa Trăm Gian [1]. Theo sách “Việt sử lược", vào khoảng niên hiệu Ứng Thiên (995-1007) thiền sư Vạn Hạnh đã từng đưa Lý Công Uẩn về đây lánh nạn trước sự nghi ngờ của vua Lê Long Đĩnh [2]. Khi vương triều Lý ra đời, chùa Cảm Ứng vẫn là nơi trụ trì và hành đạo của nhiều vị tổ sư đã có nhiều công lao đóng góp vào việc xây dựng triều chính và nền văn hóa dân tộc.

Các thiền sư Lã Định Hương (mất 1050), Nghiêm Bảo Tính (mất 1034), Phạm Minh Tâm (mất 1034) thuộc đời thứ 7, 8 của thiền phái Vô Ngôn Thông đã từng trụ trì và giảng đạo ở chùa này vào nửa đầu thế kỷ XI. Năm 1063, để ghi dấu việc cầu tự ở đây, vua Lý Thái Tông đã cho mở rộng chùa thành một thắng cảnh và trung tâm đào tạo Phật giáo cho các tăng ni.

Ngôi chùa này lại được sửa chữa với qui mô lớn vào năm 1519. Đến thế kỷ XVII, bà phi của chúa Trịnh là Nguyễn Thị Ngọc Vĩnh đã hưng công trùng tu, mở rộng, xây bậc gạch từ chân núi lên chùa, dựng lầu chuông (1693) và cột đá Chúc thiên đài (1697) ghi tên những người góp công đức. Các năm sau tiếp tục đúc chuông, tô tượng. Pho tượng Bồ tát Quan Âm thiên phủ thiên nhãn (cao 170cm, tòa sen 37cm) và tượng Kim Đồng, Ngọc Nữ v.v... là những báu vật điêu khắc của dân tộc.

Ngôi chùa đã được Bộ Văn hóa xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia vào năm 1992.

Lối lên chùa Tam Sơn. Panorama ©2019 NCCong

Kiến trúc

Năm 1972, máy bay Mỹ ném bom làm nhiều công trình của chùa Tam Sơn bị hư hại, tượng Phật bị cháy đen. Vào các năm 1975 và 2000, chính quyền và nhân dân thôn Tam Sơn đã tôn tạo, tu bổ, khôi phục lại chùa với quy mô kiến trúc gần giống như cũ.

Chùa Cảm Ứng được xây theo kiểu "nội Công ngoại Quốc" với hàng chục công trình quy mô như: tam quan, tiền đường, trung đường, gác chuông, tiền tế, tam bảo hậu, hành lang, đền Đông, đền Tây, nhà Tổ, nhà Tăng, nhà Mẫu, vườn tháp... Tại ngôi chùa này còn có thờ cả các công chúa nhà Lý và các danh nhân khoa bảng của làng Tam Sơn được suy tôn là hậu Phật.

Trải qua nhiều giai đoạn trùng tu, tôn tạo, đặc biệt là giai đoạn từ 2005 tới nay với mức đầu tư trên 16,4 tỷ đồng của chương trình mục tiêu quốc gia, chùa Cảm Ứng đã được phục dựng lại gần như nguyên vẹn, trở thành một điểm du lịch tín ngưỡng, tâm linh lôi cuốn nhân dân và du khách thập phương.

Những năm 1693-1697 chùa Cảm Ứng lại được trùng tu và mở rộng, trong chùa có hàng trăm pho tượng sơn son, thếp vàng lộng lẫy. Năm 1826, chùa được xây dựng hoàn chỉnh với 100 gian, 18 hạng mục công trình, tạo thành một quần thể kiến trúc độc đáo vừa hoành tráng vừa mang dáng vẻ cổ kính.

Di sản

Ngoài những thứ đã nói, trong chùa còn giữ được nhiều báu vật như: viên gạch chạm nổi hoa sen thời Trần (mỗi cạnh 32cm), chiếc khánh đá tạo tác năm 1672 (rộng 140cm, chạm khắc hai mặt, ở đường viền có các hình hoa, lá, rồng, phượng...), cây hương đá dựng năm 1679, chuông đồng đúc năm 1826, đặc biệt có tấm bia “Tam Sơn xã đăng hoa bi ký” khắc năm 1902…

Lễ hội chùa Cảm Ứng được tổ chức hàng năm từ ngày mùng 8 đến 12 tháng 1 âm lịch tại thôn Tam Sơn. Đối tượng suy tôn: Đức Phật, trạng nguyên Nguyễn Phan Quang, Tiết nghĩa Đại vương Nguyễn Tự Cường, các vị tiến sĩ của làng, công chúa Thuần Dương, Thổ địa, Quan Công. Đặc điểm: Múa rối nước, cờ bỏi, chọi gà, đập nồi niêu (đựng trấu, nước), thi hát quan họ.

Di tích lân cận

Sân chùa Tam Sơn. Panorama ©2019 NCCong

Chú thích

[1] "Chùa Trăm Gian" là cách gọi dân dã của một số ngôi chùa lớn ở miền Bắc Việt Nam như: Chùa Trăm Gian tỉnh Hải Dương (Vĩnh Khánh Tự); chùa Trăm Gian tỉnh Bắc Ninh (Cảm Ứng Tự); chùa Trăm Gian huyện Chương Mỹ, Hà Nội (Quảng Nghiêm Tự).

[2] Lê Long Đĩnh 黎 龍 鋌 (15/11/986 – 19/11/1009), là con trai của Lê Hoàn — vị vua thế chân nhà Đinh. Long Đĩnh trị vì 4 năm từ 1005 đến 1009 và trở thành hoàng đế cuối cùng của nhà Tiền Lê. Cái chết bí ẩn của ông ở tuổi 24 dẫn đến việc quyền lực rơi vào tay Lý Công Uẩn. Theo sử cũ, Long Đĩnh sau khi mất đã bị gọi là Ngoạ Triều như một kẻ dâm đãng, tàn bạo và độc ác. Tuy nhiên, ông đã lập nhiều công tích và được nhân dân nhiều nơi lập đền thờ phụng và gần đây xuất hiện các ý kiến cho rằng một số điều xấu của ông chỉ là thêu dệt, thậm chí bịa đặt.

Đông Tỉnh NCCong


Xem online : Chùa Trăm Gian (Nghiêm Quang tự)