Menu

Trang nhà > Nghệ thuật > Sân khấu > Sự thật về nguyên mẫu của "Ông Bươm bướm"

Sự thật về nguyên mẫu của "Ông Bươm bướm"

Chủ Nhật 30, Tháng Tám 2009

Thời Bội Phác trong trang phục diễn Kinh Kịch

Đã 27 năm nay có một người Pháp gốc Hoa sống âm thầm giữa thành Paris hoa lệ. Thế nhưng hôm 30 tháng 6 vừa rồi, khi ốm chết ở tuổi 70 thì bỗng dưng ông ta lại được dư luận đặc biệt quan tâm. Một số báo đài phương Tây đưa tin chi tiết về nhân vật này, trong đó Thời báo New York số ra hôm 2/7 đăng một bài khá dài dưới đầu đề Shi Pei Pu, Singer, Spy and ‘M. Butterfly,’ Dies at 70 (Shi Pei Pu, ca sĩ, điệp viên và “Ông Bươm bướm” chết ở tuổi 70).

Thì ra cái người tên Shi Pei Pu (Thời Bội Phác) ấy vốn là nguyên mẫu của nhân vật chính trong vở opera Ông Bươm bướm (Mr. Butterfly) của kịch tác gia người Mỹ gốc Hoa David Henry Hwang. Công diễn lần đầu tại Broadway ngày 20/3/1988, sau 777 buổi diễn thành công và được tặng mấy giải thưởng, vở ca kịch này mới giã từ sân khấu Broadway. Năm 1993 Ông Bươm bướm được đạo diễn David Cronenberg chuyển thể thành bộ phim cùng tên, với diễn xuất của hai ngôi sao Jeremy Irons và John Lon (Tôn Long, người Hong Kong).

Tác phẩm trên của Hwang lấy cảm hứng từ Bà Bươm bướm (Madama Butterfly) – vở opera nổi tiếng nhất của nhạc sĩ Ý lừng danh Giacomo Puccini từng làm biết bao khán giả rơi lệ và năm 2004 được long trọng kỷ niệm 100 năm công diễn. Kịch bản do David Belasco chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Mỹ John Luther Long, kể lại câu chuyện xảy ra tại Nagasaki hồi cuối thế kỷ XIX : cô gái Nhật 15 tuổi Cio-Cio San (tức Bà Bươm bướm) ngây thơ nhận lời lấy Pinkerton, chàng sĩ quan lính thủy Mỹ quen thói ăn chơi. Chỉ vì trung thành với bạn đời mà Cio-Cio San từ bỏ tất cả, kể cả tôn giáo của mình. Cưới nhau được ít lâu, Pinkerton bất ngờ nhận lệnh chuyển về Mỹ, hai mẹ con Cio-Cio San mòn mỏi chờ ba năm không có tin tức gì. Pinkerton về nước lấy vợ khác rồi trở lại thăm Nhật. Không chịu nổi sự phản bội, Cio-Cio San tự mổ bụng quyên sinh bằng con dao găm bố cô để lại – dao này do Nhật Hoàng ban cho để ông dùng làm nghi thức hara-kiri, tức mổ bụng tự sát – trên có khắc dòng chữ: Kẻ nào không sống trong danh dự thì hãy chết trong danh dự.

Vở opera Ông Bươm bướm kể lại một chuyện tình xảy ra vào giữa thập niên 60 thế kỷ XX. Trong một lần xem ca kịch Bà Bươm bướm trình diễn tại Đại lễ đường Nhân dân Bắc Kinh do Song Liling (Tống Lệ Linh) đóng vai nữ chính; vẻ xinh đẹp lộng lẫy cũng như tài diễn xuất của Song đã hút hồn René Gallimard chàng trai Paris 20 tuổi nhân viên sứ quán Pháp tại Bắc Kinh. René gặp Song tỏ tình và xin cầu hôn. Vốn là điệp viên của chính quyền nước chủ nhà, Song lợi dụng tình yêu mù quáng ấy để ép René cung cấp cho Trung Quốc các tình báo bí mật của Pháp. Do quá hiếu kỳ và có cảm giác quá thần bí về nền văn hoá phương Đông, René quan hệ như vợ chồng với Song trong gần hai chục năm mà không biết Song là người thế nào. Cuối cùng, vì phản bội tổ quốc, René phải ra toà án Pháp; người đàn ông làm chứng cho tội trạng của René lại chính là Song. Cả hai đều bị kết án tù. Trên xe về nhà giam, Song cởi hết quần áo để René thấy mình là giống đực 100%. Biết mình đã bị lừa dối, bao năm nay theo đuổi một mối tình hão huyền, chẳng khác gì nhân vật nữ chính trong opera Bà Bươm bướm, René không chịu nỗi nỗi xấu hổ và đau khổ dằn vặt mình và đã tự tử trong nhà tù.

Rất nhiều người nay mới biết nhân vật Song Liling lấy từ nguyên mẫu Thời Bội Phác, con người sau khi chết được báo mạng Trung Quốc ca ngợi là điệp viên vĩ đại nhất của nước họ.

Đây là một chuyện tình ly kỳ chưa từng có trong lịch sử chiến tranh gián điệp thế giới, cũng có thể là một mối tình lâm ly nhất trong thế giới những người luyến ái đồng giới. Nhân vật chính của câu chuyện là Bernard Boursicot 20 tuổi, chàng nhân viên kế toán Sứ quán Pháp vừa khai trương tại Bắc Kinh; “nàng” là Thời Bội Phác 26 tuổi, biết tiếng Pháp, con trai duy nhất của một gia đình trí thức có ba con, hiện làm diễn viên Kinh Kịch (một loại tuồng cổ) kiêm giáo viên dạy tiếng Trung Quốc cho các phu nhân đoàn ngoại giao nước ngoài ở Bắc Kinh. Một ngày năm 1964, phía Trung Quốc tổ chức biểu diễn Kinh Kịch chiêu đãi đoàn ngoại giao, Thời Bội Phác đóng vai nữ chính. “Nàng” quá xinh đẹp và đầy nữ tính kiểu phương Đông đã hút hồn chàng trai Pháp lãng mạn và vô cùng hâm mộ văn hoá phương Đông. Boursicot đâu có biết trong sân khấu Trung Quốc cổ, toàn bộ nhân vật nữ đều do nam đóng thay. Qua hàng nghìn năm, nghệ thuật hoá trang và tài diễn xuất của các nam diễn viên Kinh Kịch đạt tới mức xinh đẹp và giàu nữ tính hơn cả các phụ nữ bình thường. Ngay hôm sau Boursicot tìm gặp Thời Bội Phác bầy tỏ tình cảm ngưỡng mộ và muốn kết bạn trăm năm.

Xã hội Trung Quốc thời ấy khép kín, dân không được phép có quan hệ với người nước ngoài, nhất là nhân viên ngoại giao phương Tây. Bởi vậy Thời Bội Phác phải báo cáo lãnh đạo chuyện đó. Cuối cùng tin ấy lên tới cấp rất cao và cơ quan an ninh Trung Quốc vào cuộc, chỉ thị Thời Bội Phác phải nắm lấy cơ hội này để dụ dỗ Boursicot làm việc cho họ. Thời Bội Phác không thể không chấp hành lệnh ấy.

Người ta bố trí cho đôi tình nhân gặp nhau tại Tử Cấm Thành trong một đêm đẹp trời nên thơ. Thời Bội Phác tâm sự: bẩm sinh là gái nhưng ông bố có tâm lý trọng nam khinh nữ rất nặng muốn có con trai mà không có, cho nên từ nhỏ Thời đã phải hoàn toàn giả trai cho tới bây giờ. Boursicot hoàn toàn tin vào lời người yêu. Từ tháng 6/1965 hai người sống chung với nhau như vợ chồng. Ở Trung Quốc thời ấy, luyến ái đồng giới bị coi là phạm tội; thế mà họ sống yên ổn được lâu như thế rõ ràng là có sự che chở của chính quyền.

Cuối năm đó Boursicot nhận nhiệm vụ rời Trung Quốc đi làm việc ở nước khác; lúc chia tay “nàng” báo cho chàng biết mình đã có thai!

Năm 1969, Boursicot trở lại Bắc Kinh làm việc và lần đầu tiên được gặp “con trai” 4 tuổi của mình – Thời Độ Độ (Shi Du-du), da trắng, mắt xanh, mũi cao! Hồi ấy đang “Cách mạng văn hoá”, khắp nơi đấu tố tùm lum, không khí vô cùng căng thẳng, ai có quan hệ với người nước ngoài sẽ bị theo dõi, trừng trị rất nặng ... Lấy lý do ấy, Thời Bội Phác ép người tình của mình cộng tác với Cơ quan An ninh Trung Quốc, cụ thể là phải cung cấp các thông tin mật của Pháp; nếu không “vợ con” sẽ không được yên thân. Boursicot chấp nhận yêu cầu đó.

Năm 1972 Boursicot chuyển đi công cán ở nước khác. Năm 1973 anh có về thăm “vợ con” với tư cách khách du lịch. Thời gian 1977-1979, Boursicot làm việc trong Sứ quán Pháp tại Ulanbator, Mông Cổ; nhờ đi lại gần nên có dịp thường xuyên sang Bắc Kinh thăm “vợ con”.

Sau khi nhận được từ tay người tình khoảng 500 tin tức tình báo mật của Pháp, Thời Bội Phác yêu cầu Boursicot đưa “em và con” sang Pháp sinh sống với lý do tránh mọi rắc rối nguy hiểm tại một đất nước dân chúng vốn rất ghét đồng bào nào của họ lấy chồng hoặc vợ người ngoại quốc.

Mất rất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc, Boursicot mới xin được visa cho “vợ và con” sang Pháp. Tháng 3/1982, Thời Bội Phác và Thời Độ Độ tới Paris định cư tại cùng toà nhà chung cư có căn hộ của Boursicot đang công khai sống với “vợ” mới – một người đàn ông luyến ái đồng giới tên là Thierry Toulet. Bấy giờ Thời Bội Phác mới biết, trong khi ở Trung Quốc, luyến ái đồng giới là một tội lỗi thì tại phương Tây người cùng giới có thể đàng hoàng sống chung với nhau, thậm chí công khai làm lễ cưới !

Ngày 30/6/1983, Thời Bội Phác và Boursicot bị chính quyền Pháp bắt giam với tội danh gián điệp. Cơ quan An ninh Pháp cố ý giam đôi “vợ chồng” cũ này trong cùng một phòng; nhờ thế Boursicot mới biết một sự thật tàn nhẫn: “cô vợ” của mình là đàn ông đích thực!

Kết quả xét nghiệm máu của Thời Độ Độ cho thấy cậu ta không cùng huyết thống với Thời Bội Phác và Boursicot. Độ Độ phải thừa nhận mình là người dân tộc Uighur ở Tân Cương (vùng tây bắc Trung Quốc; hôm 5/7/2009 vừa rồi xảy ra bạo loạn lớn), một dân tộc có ngoại hình rất giống người châu Âu, do nhà nghèo, cha mẹ phải đem bán con cho Thời Bội Phác, nói chính xác là cho Cơ quan An ninh.


Boursicot gặp “người tình” tại Toà án

Năm 1986 toà án Paris xử vụ này và kết án mỗi người 6 năm tù giam. Phát biểu trước toà, Boursicot nói mình bị Thời Bội Phác phản bội.

Vụ án gián điệp kỳ quặc nói trên làm rung động dư luận khắp thế giới. Boursicot cả tin và ngu xuẩn trở thành trò cười trong dân chúng Pháp. Quá xấu hổ, Boursicot đã dùng lưỡi dao lam cứa cổ tự tử, nhưng may mắn được cứu sống.

Do mắc bệnh tim nặng nên sau 19 tháng ngồi tù Thời Bội Phác được Tổng thống Pháp Mitterand ân xá. Ông về sống với Thời Độ Độ cho tới ngày cuối đời. Boursicot cho biết, anh “con trai” này của ông hiện đã có 3 đứa nhóc. Điều kỳ lạ nữa là cặp “tình nhân” nói trên vẫn thỉnh thoảng liên lạc với nhau, lần cuối cùng cách vài tháng trước khi Thời Bội Phác chết, và “bà” này vẫn nói là rất yêu Boursicot ! Phải chăng đây thực sự là một chuyện tình đồng giới?

Trước vụ án động trời có hai bị can là công dân gốc Trung Quốc nói trên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc chỉ tỏ ý “rất ngạc nhiên” và nói không có bằng cớ nào chứng tỏ Thời Bội Phác là gián điệp của Trung Quốc, người này sang Paris là do Chính phủ Pháp mời sang giảng dạy ... Ngoài ra phía Trung Quốc không có bất cứ phản ứng chính thức nào đối với vụ “Mỹ nhân kế” thành công tuyệt vời này.

Vì chính quyền cả hai bên Trung Quốc và Pháp đều im lặng, hai nhân vật chính trong vụ án này lại càng tránh nói, cho nên người ta chỉ có thể suy đoán, giả thiết.

Boursicot vốn là kẻ luyến ái đồng giới ngay từ khi còn là học sinh ký túc xá. Trong một lần trả lời nhà báo năm 1988, ông nói: “Tôi luôn thích cả đàn ông lẫn đàn bà; dù tôi và họ thuộc giới tính nào – điều ấy không quan trọng.” (I used to fascinate both men and women. What I was and what they were didn’t matter). Boursicot cho biết thực ra ông rất ít có quan hệ tình dục với Thời Bội Phác, nếu có thì cũng chỉ lén lút làm chớp nhoáng trong đêm tối, vì
ông cho rằng phụ nữ Trung Quốc vô cùng e thẹn không muốn để lộ thân hình của mình trước đàn ông; mà Boursicot thì rất hiểu văn hoá phương Đông và không bao giờ làm gì trái ý “vợ”. Các chuyên gia tình dục học cho rằng trong điều kiện như thế, Thời Bội Phác hoàn toàn có thể lắp một bộ phận sinh dục nữ giả để đánh lừa Boursicot. Tất nhiên việc đó phải có sự tiếp tay của Cơ quan An ninh Trung Quốc.

Theo New York Times, lúc mới bị bắt Thời Bội Phác khai với cảnh sát mình là nữ như đăng ký nhập cảnh trước đây, nhưng sau khi vào tù ông không thể không trình bầy cho các bác sĩ xem cách ông ép bộ phận sinh dục của mình để giấu không cho nó lồi ra.

Mấy chục năm trời đóng “khổ nhục kế” giả đàn bà trong điều kiện éo le như vậy mà không bị lộ bí mật, Thời Bội Phác quả là con người có ý chí sắt đá, thần kinh thép và trí tuệ khôn ngoan, thực xứng đáng là điệp viên vĩ đại như dân mạng Trung Quốc ca ngợi.

Nguyễn Hải Hoành (tổng hợp)