Menu
Xem lẹ

Trang nhà > Nghệ thuật > Kiến trúc > Chùa Bạch Hào (Hào Xá)

Bach Hao pagoda

Chùa Bạch Hào (Hào Xá)

Đông Tỉnh NCCong

Thứ Hai 27, Tháng Tám 2018

Chùa Hào Xá có tên chữ Bạch Hào cổ thiền tự 白豪古禪寺, dân gian quen gọi chùa Hào. Chùa khởi dựng từ thời Lý, về sau còn thờ thành hoàng và Trần Nhân Tông. Xếp hạng: di tích lịch sử - văn hóa quốc gia (năm 1993 và 2015). Địa chỉ: thôn Hào Xá, xã Thanh Xá, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương. Toạ độ: 20°54’11"N 106°25’43"E, cách Hồ Gươm khoảng 76km về phía đông. Từ Hà Nội du khách theo đường QL5, qua Hải Dương rồi qua ga Tiền Trung rẽ phải đi tiếp chừng 10km trên đường đê ĐT390B thì đến nơi.

Bản đồ trực tuyến

Lược sử

Làng Hào Xá, xã Thanh Xá, huyện Thanh Hà nằm ngay ven sông Cửa Chùa - một nhánh nhỏ của sông Hương, thế đất của làng như hình phượng hoàng xòe cánh. Truyền thuyết kể rằng chùa làng tọa lạc trên đầu chim phượng có chùm lông màu trắng nên sau được đặt tên chữ là Bạch Hào tự.

Theo văn bia, vào thời nhà Trần ở trang Hạ Hào (đến thời Hậu Lê đổi thành làng Hào Xá, thuộc xã Hương Đại, tổng Bình Hà, huyện Thanh Hà, phủ Nam Sách) có vợ chồng ông Nguyễn Danh Doãn và bà Phạm Thị Phương sinh được hai người con trai là Nguyễn Danh Nguyên và Nguyễn Danh Quang. Lớn lên, hai anh em kết thân với Lý Đình Khuê là bạn học và người cùng làng. Năm 1276, cả ba người đều đỗ cao và được vào cung làm nội thị học sĩ, thân thiết với vị hoàng tử mà 2 năm sau sẽ là Trần Nhân Tông. Năm 1285 và 1287 quân Nguyên sang xâm lược lần 2 và lần 3, ba ông đều theo vua đi đánh giặc.

Năm 1293, Nhân Tông nhường ngôi cho con rồi lên núi Yên Tử tu hành, lập thiền phái Trúc Lâm, lấy hiệu là Điều Ngự Đầu Đà. Ba ông về làm cư sĩ tại chùa Minh Khánh và chùa Hào. ngày 6 tháng Giêng năm đó, Đức Điều Ngự du ngoạn đầu xuân bằng đường thuỷ; đến trang Hạ Hào được ba cư sĩ tổ chức hội đua thuyền để tiếp đón. Đức Điều Ngự cho dựng lại chùa, mở rộng quy mô và đổi tên là chùa Bạch Hào và giao cho 3 vị làm trụ trì. Ít năm sau, lại được triệu về Yên Tử tu luyện rồi lần lượt “hoá” tại đây. Vua Trần Anh Tông đã cho trang Hạ Hào lập miếu thờ và ban sắc làm thành hoàng, khắc bức đại tự "Tướng Hào tỏa sáng". Nguyễn Danh Quang được phong là Phổ Lại cư sĩ, Nguyễn Danh Nguyên là Phổ Hộ cư sĩ, Lý Đình Khuê là Phổ Tế cư sĩ.

Kiến trúc và lưu ý

Theo ngọc phả, chùa được xây dựng năm 1011 dưới đời vua Lý Thái Tổ, lúc đầu chỉ có ba gian nhà gianh tre. Về sau, qua các triều đại, chùa được xây dựng lại và mở rộng dần thêm quy mô. Có một việc hiếm thấy ở các chùa, đó là ngoài thờ Phật thì nơi đây còn thờ vua Trần Nhân Tông và 3 vị thành hoàng làng, mặc dù Thanh Xá còn có đình Trong (tức đình Đụn) ở thôn Hào Nam, đình Ngoài ở thôn Hào Bắc, đình Trại ở thôn Hào Đông cũng thờ ba vị này.

Vào thập niên 1540 (tức dưới thời Mạc), tăng phó Trần Như Thừa đã quyên góp tiền của công đức và xây dựng lại chùa Hào Xá rất hoành tráng. Truyền thuyết kể rằng chùa lúc đó gồm tới 60 gian lớn nhỏ, sắp đặt theo kiểu “nội Công ngoại Quốc”. Sau này chùa cũng được tu sửa nhưng do thời gian, thiên tai và chiến tranh nên nhiều kiến trúc cổ đã mất dần, nay không còn thấy dấu tích nữa. Lần trùng tu gần nhất là vào đầu thập niên 2000.

Ngôi chùa hiện nay mang nhiều dáng vẻ phong cách nghệ thuật cuối thời Nguyễn. Mặt chùa quay ra sông nhìn về hướng Tây; hai bên có hai giếng tròn. Tòa tiền đường 5 gian 2 chái, gian giữa được xây hai tầng; các vì kèo đều có chạm khắc hoa lá, trúc hoá long... bằng kỹ thuật chạm bong kênh, kết nối với hậu cung 2 gian thành hình chuôi vồ. Áp lưng hậu cung là hai hàng bia đá rồi đến tháp chuông nhìn qua sân lớn sang nhà Tổ 5 gian cửa bức bàn, hai bên sân là các dãy nhà khách, nhà tăng, khu phụ, vườn chùa.

Lễ hội hằng năm được dân làng Hào Xá tổ chức từ mùng 4 đến 6 tháng Giêng âm lịch, kỷ niệm ngày Thượng hoàng Trần Nhân Tông về thăm. Trong dịp này, có lễ rước các sắc phong từ chùa Hào ra đình Đụn để tế lễ, mùng 5 rước trở lại chùa, tiếp tục tế lễ; đặc biệt nổi tiếng là cuộc thi bơi trải trên con sông nhỏ ở ngay trước cửa chùa. Năm 1993 chùa Bạch Hào được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia và năm 2015 lễ hội chùa được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Sân chùa Bạch Hào. Panorama ©2015 NCCong

Di vật

Trong chùa vẫn giữ được nhiều hiện vật quý:

  • một pho tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông tạc bằng gỗ ngự và đặt trong khám thờ ở nhà Tổ.
  • một bệ đá là hiện vật thời Trần duy nhất còn lại, khắc họa tinh xảo những hoa văn, phù điêu hình chim, hình rồng, cánh sen, 4 góc có hình chim thần Garuda đội tòa sen phía trên; được coi như đặc trưng của nghệ thuật thời đó có sự ảnh hưởng của văn hóa Champa; năm 1981 bệ được công nhận là di tích điêu khắc. 
  • 10 bia đá, trong đó có 3 bia thời Lê, 7 bia thời Nguyễn, 2 bia ghi lại công lao của 3 vị cư sĩ. Ngoài ra còn 1 bản rập bia đá và 1 bản rập cây hương.
  • một vườn tháp với 7 ngôi mộ của các sư Tổ.
  • bài vị của ba vị thành hoàng và các vị sư đã tu tại chùa. 
  • 7 đạo sắc mang niên hiệu của các vị vua triều Nguyễn ghi việc sắc phong thành hoàng và gia tặng mỹ tự cho ba vị cư sĩ trụ trì: 2 đạo Tự Đức (1853, 1880); Đồng Khánh 1888; Duy Tân 1909; 2 đạo Khải Định 1924; và một sắc phong bị rách mất một nửa nên không rõ niên hiệu, chỉ biết sắc này phong cho ông Phổ Tế.
  • một bức đại tự trong bái đường gồm bốn chữ Hán “Hào tướng lưu quang” (Tướng làng Hào toả sáng). 
  • gần 30 pho tượng Phật giáo.
  • pho tượng Tăng phó Trần Như Thừa đặt ngay sau hương án cộng đồng

Ngoài ra, chùa còn lưu giữ nhiều hoành phi, câu đối ca ngợi Phật pháp và ba vị cư sĩ Thành hoàng; trong nhà Tổ có câu đối: "Hộ tòng thần thế Tam công miếu; Tự hưởng Hào trang vạn cổ thần" (Miếu thờ ba vị theo hầu vua, Bậc thần hưởng tế muôn đời trang Hào Xá).

Di tích lân cận

Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

xét trước, đăng sau

Diễn đàn này được điều hợp trước: bài vở đóng góp sẽ xuất hiện sau khi được quản trị viên chấp thuận.

Chi tiết về bạn (không bắt buộc)
Votre message