Menu

Trang nhà > Quan niệm > Thiền tông > Giết sâu - cứu lúa

Giết sâu - cứu lúa

Thứ Bảy 25, Tháng Tám 2007

Này cỏ lau,

Tư tưởng Nho gia có một ý thế này: "sát nhất miêu, cứu vạn thử", nghĩa là "giết một con sâu, cứu vạn bông lúa". Ấy là nói về thái độ sống của con người: lựa chọn một cách sống sao cho đúng đạo.

Sự sống của bông lúa có ích hơn sự sống của con sâu ăn lúa, bởi vậy nên việc giết sâu để cứu nguy cho lúa - cũng là giúp cho con người - là việc nên làm. Đó là tư tưởng Nho gia.

Tư tưởng này, nếu nhìn ở góc độ nhà Phật, thì cũng không khác nhau lắm. Bởi nếu xét trên bình diện chúng sinh, tất cả đều bình đẳng. Con sâu có sự sống của con sâu, bông lúa có sự sống của bông lúa, tất cả đều bình đẳng. Con sâu ăn lúa để duy trì sự sống, con người ăn thịt cũng để duy trì sự sống. Bởi sự sống mà có chuyện con người săn chim, chim bắt sâu, sâu ăn lúa v.v.. Bởi thế Phật dạy: còn sinh tử thì còn nghiệp. Bởi sự sống mà chúng sinh tạo nghiệp, rồi thọ nghiệp, liên tu bất tận, đắm chìm trong sinh tử luân hồi.

Này cỏ lau, làm sao có thể không tạo nghiệp khi chúng ta vẫn còn trong sinh tử? Thấy sâu phá lúa, ta có giết không? Con sâu có nghiệp của con sâu, nghiệp con sâu là ăn lúa, cũng giống như nghiệp lúa là bị sâu ăn. Ta thọc tay vào giết sâu, cứu lúa, là thọc tay vào vòng nhân quả của sâu và lúa. Như thế liệu có được không? Giết sâu là tạo ác nghiệp, nhưng cứu lúa là gieo thiện nghiệp. Tại sao biết đó là ác nghiệp, tại sao biết đó là thiện nghiệp? Chẳng qua ta tự suy xét bằng tâm trí của ta. Điều này rất dễ sai. Và ngay cả việc tích thiện nghiệp cũng không phải là cách để giải thoát ta khỏi vòng sinh tử luân hồi. Còn nghiệp, là còn luân hồi, kể cả ta còn nhiều... thiện nghiệp.

Thế mà, có người cứ nghĩ không sát sinh là tích thiện nghiệp. Tích thiện nghiệp là tốt, nhưng nếu thấy sâu ăn lúa, mà không giết sâu, thì ta đang đồng lõa với cái xấu. Đồng lõa với cái xấu, thỏa hiệp với tiêu cực, bàng quan nhìn cái ác phát triển… không phải là thái độ của người tu tập. Đó là chưa kể, thỏa hiệp với cái xấu, cái ác còn là tạo ác nghiệp, càng thêm đắm chìm trong sinh tử luân hồi. Này cỏ lau, cứ tạo cho mình một khả năng sáng suốt để nhận biết và xử lý mọi việc theo cách tốt nhất có thể. Bởi vì khi đó, chính ta sẽ biết giết sâu cứu lúa là nên hay không nên, chính ta sẽ biết đấu tranh chống tiêu cực là cần thiết hay không cần thiết. Đó là sự thể hiện hành vi tự nhiên, thông qua sự nhận biết của bản thân. Cũng giống như người làm chủ bản thân, khi cần thiết thì mượn tiền để kinh doanh, rồi hoàn trả sòng phẳng, phát triển cuộc sống. Những người cực đoan không mượn tiền kể cả khi cần thiết để giữ tiếng "không nhờ vả ai" hoặc người lợi dụng lòng tốt của người khác để mượn tiền và không trả, cũng đều không sáng suốt. Chấp vào việc nhất thiết phải tạo thiện nghiệp bằng cách không sát sanh, không làm mất lòng ai, là điều lẩn thẩn. Chúng ta còn sống giữa cuộc đời, dẫu ăn chay những cũng đánh chén biết bao loài vi khuẩn, vi trùng, Đánh chén biết bao mầm sống của các loại sinh linh. Còn sống giữa cuộc đời, một bước chân có thể dẫm chết hàng ngàn sinh vật sống. Thế mà lại nghĩ rằng ăn chay để tạo thiện nghiệp không sát sinh ư? (Ăn chay có ý nghĩa khác, sẽ bàn sau với cỏ lau). Trong 5 điều ngăn cấm của nhà Phật, có cấm sát sinh. Nhưng nghĩa này không đơn giản. Có một con vi trùng đang gây cho ta căn bệnh tiêu chảy, ta có từ bi không diệt nó, để tích thiện nghiệp chăng? Tham tích thiện nghiệp cũng là tham, mưu lợi để mau thành chánh quả lại càng tham lam bậc nhất. Người tu tập phải loại bỏ hết tham dục. Quá trình loại bỏ tham dục là tự nhiên, nếu "tham bỏ cái tham", thì cũng là lẩn quẩn. Muốn giảm thiểu tính tham cầu thì không cách nào khác là phải rèn luyện trí tuệ. Để sự nhận biết cuộc sống được tinh tế, chân thật hơn.

Này cỏ lau, không chỉ là chuyện giết sâu, trong lịch sử có vua Trần Nhân Tông cầm quân đại phá giặc Nguyên. Dưới tay ông, có vạn người chết. Đó cũng là sát sinh đấy, cỏ lau à. Nhưng cũng dưới tay ông, có vạn người được cứu, có cơ đồ nước Việt không mất đi. Đó chẳng phải là thiện nghiệp sao? Người trí tuệ và dũng cảm như vua Trần Nhân Tông, mới dám xung phong lãnh đạo quan quân, chịu nghiệp sát nhân để đem lại hoà bình cho trăm họ. Thiết nghĩ, đó không phải là hành động tính toán cân phân để mưu lợi, đó là hành vi tự hiển lộ khi cơ duyên đầy đủ tương ứng với trí tuệ hiện có. Nhưng câu hỏi lớn của cuộc đời không dừng lại ở chiến thắng ngoại xâm, đem lại hoà bình cho trăm họ. Hạnh phúc chân thật là ở chỗ giải quyết được sinh tử, thoát khỏi nỗi khổ luân hồi, phát triển trí tuệ viên mãn. Do đó mà, Trần Nhân Tông lìa ngai vàng đi cầu đạo. Khi cầm quân đánh giặc là tự nhiên, lúc bỏ ngai vàng đi cầu đạo cũng là tự nhiên. Người đam mê danh lợi không chia sẻ với hành vi ứng xử như vậy được.

Này cỏ lau, thiện nghiệp và ác nghiệp thường không thể phân định được. Cùng trong một hành vi, có thể mang lại hai hiệu ứng trái ngược nhau cho hai nhóm đối tượng khác nhau. Bởi thế, thiện nghiệp hay ác nghiệp cũng đều không có nghĩa lý gì? Chẳng qua vì có thân nên mới có nghiệp. Thân còn trong sinh tử luân hồi, thì tránh sao khỏi tạo nghiệp và thọ nghiệp. Đã sinh ra làm người, là có thân, lại đem cái tâm trí hữu hạn của mình để phân định đâu là thiện nghiệp, đâu là ác nghiệp, nhằm phục vụ cho ý định tích thiện nghiệp trừ ác nghiệp, đều là lẩn thẩn. Vì sao vậy? Vì những gì tâm trí quyết định, đều nằm trong khuôn khổ của thân. Mà còn trong khuôn khổ của thân, thì còn đầy đủ các "nguy cơ" tạo nghiệp.

Này cỏ lau, dẫu rằng hễ còn trong vòng sống - chết là còn tạo nghiệp và thọ nghiệp, nhưng chính phật tổ Thích Ca Mâu Ni đã tìm ra phương pháp để giải quyết tất cả những chuyện đó. Tất cả những phương pháp của phật Thích Ca đều chỉ nhằm vào một mục đích: chỉ ra con đường giải thoát loài người khỏi vòng sinh tử luân hồi. Bởi thế, người tu là người quyết tâm thực hiện việc giải quyết sinh tử luân hồi cho mình. Chỉ bằng cách đó, mới hy vọng không còn tạo nghiệp và thọ nghiệp nữa.