Menu
Mục lục

Trang nhà > Lịch sử > Cổ đại > Giới thiệu Đế quốc La Mã

Giới thiệu Đế quốc La Mã

Thứ Hai 9, Tháng Tư 2007

Đế quốc La Mã (hay Rôma) tồn tại lâu hơn một thiên niên kỷ trên hầu hết các vùng Tây Âu và xung quanh Địa Trung Hải, để lại một di sản văn hoá rất vĩ đại.

Đế quốc này trực tiếp kế thừa Đế quốc Hy Lạp ngắn ngủi do Alexandre Đại Đế gây dựng nên. Tuy mang lớp vỏ Rôma nhưng thực chất bên trong vẫn là nền Văn minh Hy Lạp dưới sự thống trị mới của giới quý tộc thành La Mã.

Sau này, Đế quốc La Mã tan rã dần vì những mâu thuẫn nội bộ cũng như vì rất nhiều đợt tấn công của các bộ lạc láng giềng và du mục, nhưng đã ảnh hưởng lớn nhất đến nền văn minh phương Tây.

Đế quốc La Mã bị các bộ lạc tấn công

Ngôn ngữ chính

Ngôn ngữ chung của cả đế quốc là tiếng Hy Lạp phổ thông (koine). Tuy nhiên ở phía tây đế quốc (ngày nay thuộc các nước Ý, Tây Ban Nha...) người ta vẫn nói tiếng La Tinh của những quý tộc thành La Mã. Thời đó, tại Palestine (phía đông), tiếng Arama được dùng nhiều trong sinh hoạt hằng ngày.

Hành chính

Chia thành nhiều tỉnh. Những tỉnh đã hoàn toàn bình định, bị cai trị dưới quyền các thống đốc (proconsul), gọi là "tỉnh thuộc nghị viện". Những tỉnh chưa bình định thì bị cai trị dưới quyền các khâm sai do hoàng đế bổ nhiệm, gọi là "tỉnh thuộc hoàng đế". Ngoài ra còn có các ngoại lệ. Thí dụ Ai Cập là đất sở hữu của hoàng đế nên trực thuộc hoàng đế.

Giao thông

Địa Trung Hải tấp nập thuyền bè đi lại, đặc biệt trong khoảng tháng 3 đến tháng 11 là thời gian có gió thuận lợi. Ngoài ra còn có hệ thống đường xá hoàn chỉnh trong khắp đế quốc, nhờ đó việc chuyển quân và chuyển thư được dễ dàng, nhanh chóng.

Tôn giáo

Trước khi có Kitô giáo thì người ta coi hoàng đế là bậc thần linh. Có những hoàng đế chỉ khuyến khích dân chúng thờ các hoàng đế đã băng hà, nhưng cũng có hoàng đế bắt nhân dân thờ mình. Ngoài ra, người dân còn thờ các thần linh khác. Tuy nhiên, tôn giáo chỉ giới hạn ở việc tế tự. Người ta dâng sản phẩm của đất đai hay sát tế thú vật, một phần con vật để dâng lên bàn thờ, phần còn lại chia cho các tư tế và tín đồ đem bán ngoài chợ do đó nảy sinh ra vấn đề là có được phép mua thịt này để ăn hay không? Đời sống tôn giáo thâm nhập vào các đô thị, mỗi thành phố đều có vị thần bảo trợ (thần Athena của thành Anthena, thần Artemis của thành Ephesus...). Ngoài ra còn có các tôn giáo bí truyền.

Luật pháp

Về pháp lý chia ra ba hạng người:
— Người có quyền công dân La Mã: rất có lợi thế, được hưởng một số đặc ân về pháp lý. Quyền công dân La Mã là do thừa kế bởi cha mẹ hoặc mua bằng số tiền lớn hoặc do hoàng đế thưởng công.
— Công dân thường: phải theo luật địa phương, ngoại trừ những gì liên quan đến thuế và hình sự.
— Nô lệ: chiếm khá đông, số phận không giống nhau, tùy phong tục từng vùng, tùy công việc họ làm và tính khí của chủ. Nô lệ ở vùng quê thì rất cực khổ, còn ở thành phố thì được ưu đãi hơn. Họ có thể được trả tự do hoặc chuộc lại sự tự do khi trả một món tiền cho chủ.

Bộ Luật La Mã có nhiều quy định về pháp luật còn ảnh hưởng đến ngày nay như:
— Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật.
— Không người nào là không biết luật pháp.

Thuế khóa

Người dân trong đế quốc phải nộp thuế nhà đất, thuế lợi tức, nếu là công dân thường thì phải nộp thêm thuế thân, trừ người già và trẻ nhỏ. Ngoài ra dân thường phải nộp một số thuế gián thu khác. Riêng người Do Thái còn nộp thuế đền thờ (bằng hai ngày lương) và thuế thập phân.

Dân cư

Thời đầu Công Nguyên có khoảng 50 triệu người. Quân đội ít nhưng tinh nhuệ. Có ba thành phố lớn:
— La Mã là trung tâm đầu não của đế quốc, dân số khoảng 1 triệu với nhiều người thuộc giới lãnh đạo,
— Alexandria ở Ai Cập, phía nam Địa Trung Hải, là trung tâm văn hóa, có thư viện nổi tiếng thời đó, kiều dân Do Thái chiếm 1/3 số dân ở đây,
— Antiokhia (Antioch), từng là thủ đô xứ Syria cổ (nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ), nơi Kitô giáo phát triển rất sớm.