Menu
Mục lục

Trang nhà > Khoa học > Ngôn ngữ > Ngữ âm học và cách dạy chữ

Nhân chuyện sách vỡ lòng

Ngữ âm học và cách dạy chữ

FB Nguyen Leanh

Thứ Ba 11, Tháng Chín 2018

Lưu ý: Nhan đề do ĐÔNG TÁC tự đặt thêm sau khi biên tập 2 status thành 1 bài có thể bổ sung cho nhau (tuy chưa chắc đã dễ đọc một nhà toán học).

Hình chụp tường FB Nguyen Leanh là kết quả sau 10 giờ thăm dò ý kiến về 2 phương pháp dạy vỡ lòng

Chuyện nói nhỏ

Từ những năm 1992 tôi đã mua một cái máy tinh PC-AT và lập trình để phân tích âm thanh tiếng nói. Tôi mượn các tạp chí xử lý âm thanh của Thư viện Khoa học Trung ương thời ấy, đọc tất cả mọi bài báo liên quan. Khi ấy chưa có mạng web. Tôi làm trình nhận dạng âm thanh tiếng nói và cũng thành công bước đầu. Nhận dạng được dấu, từ... Tuy nhiên tôi hiểu rất nhanh là một mình thì không thể vượt qua được ngưỡng cửa âm thanh cho nên tôi đã hủy hết các trình máy tính để chuyển sang lĩnh vực khác..

Nhưng nhờ "nhìn" được âm thanh và phân tích phổ, phân tích thanh điệu và formants nên tôi đã hiểu rất sâu về âm thanh tiếng nói người. Do "nhìn thấy" chúng trên máy tính nên tôi biết nguyên nhân, và tôi thật sự khâm phục khi các Cha sử dụng tổ hợp ký mã như "GH, NGH, CH, TR..." để ký mã phụ âm kép. Tôi thật sự ngạc nhiên khi hiểu được nguyên nhân vì sao các Cha lại sử dụng ký hiệu dấu móc nhỏ ở trên kiểu như "Ơ Ư" để ký mã nguyên âm. Về dấu thanh, cách ký hiệu và viết dấu thanh thì tôi khâm phục tuyệt đối cách làm của các Cha. Dấu thanh bằng là khi tần số phát âm không đổi, dấu sắc là khi tần số cao dần, dấu huyền là khi tần số giảm dần, dấu hỏi là khi tần số giảm rồi tăng, dấu ngã là tần số tăng giảm tăng (có điểm uốn), cùng với hiệu ứng âm thanh ngắn (độ dài phát âm chỉ bằng 1/2 so với thông thường) như dấu nặng và âm như trong từ TAT. Thật hạnh phúc khi có cảm giác được sống lại những giây phút như các Cha khi họ đứng trước quyết định nên định hình lại tiếng Việt như thế nào. Do tôi nghiên cứu kỹ và nhìn thấy trên máy tính cho nên tôi đã phát hiện ra các Cha bỏ sót một dấu thanh của tiếng Việt, đó là dấu xuất hiện khi tần số lên cao và giảm nhanh. Các bạn có thể tự phát ra nó bằng cách đọc thật nhanh từ hóóà theo cách đọc đủ từng con chữ "HÓ...Ó...Ó À" sau đấy đọc liên tục và nhanh hơn lên như chỉ một âm.

Ngày ấy tôi đã đi gặp và nói chuyện với các chuyên gia đầu ngành về ngữ âm học bấy giờ, trong đó có cụ Đoàn Thiện Thuật. Thật sự mà nói các cụ chả biết gì về ngữ âm cả, bởi các cụ như người mù dò đường. Cụ ĐTT có một tác phẩm để đời là cuốn về "Ngữ âm tiếng Việt". Cuốn sách được trao Giải thưởng Nhà nước đợt năm 2010. Cuốn này chắc phỏng theo khuôn khổ nghiên cứu tiếng Nga, và có dùng máy để đo vài thông số âm thanh cho tiếng Việt. Ngày trước khó tiếp cận máy móc nên sách ngữ âm có tí kỹ thuật có vẻ huyền bí và quý giá. Khi tôi lập trình cho chạy trực tiếp trên máy tính thì những thứ như trong sách chỉ là trò vặt vãnh. Cái duy nhất mà các cụ có (và kém hơn cụ Alexandre de Rhodes) là sự tự cảm nhận; trong khi đó thì tôi có trong tay công cụ "nói ra một cái là máy tính cho hiện tất cả mọi thứ lên màn hình".

Ngay từ ngày ấy tôi rút ra kết luận ngữ âm học ở Việt Nam, ít nhất là ngữ âm phân tích, còn đang chập chững. Và cũng chính vì vậy mà rất nhiều thế hệ sinh viên khoa ngữ văn có học ngữ âm mà chả hiểu formants, chả hiểu các đặc tính của nguyên âm, của phụ âm,... và cuối cùng chả hiểu ngữ âm dùng để làm gì. Đó là nguyên nhân vì sao đổ hàng nghìn tỷ vào môn tiếng Anh để dạy cho học sinh phổ thông mà đến nay vẫn chả có mấy người nghe nói được. Cũng vì vậy mà nhiều giáo viên dạy trẻ cấp 1 không hiểu nổi dạy phát âm là gì. Họ không hề có một khái niệm gì về cơ chế phát âm, họ dạy theo cái vốn tự có hệt như nhiều trăm năm về trước.

Stopping

Các giáo sư tiến hành dạy theo vốn tự có về ngữ âm. Họ phát âm chúng giống nhau nên bảo như vậy. Đúng ra là nên tìm cách phát âm theo hình chữ. Hình chữ khác nhau thì phải tìm cách phát âm chúng khác nhau, kiểu như S X.

Tôi hiểu dạy cho trẻ là một khoa học, khoa học rất cao cấp mà tôi chưa từng biết. Chính vì vậy mà tôi dừng mọi thứ lại. Tuy nhiên lên tới cấp 3 thì nên dạy lại cho các em hiểu đúng bản chất, ít nhất cũng nên học phát âm thế nào mà máy hiểu ngay 100%.

Tôi không nghĩ một người như GS Hồ Ngọc Đại lại không biết về ngữ âm cơ bản. Mà nếu có không biết thì trải qua bấy nhiêu thời gian cũng có người nói cho ông ấy biết. Như thế chắc ông ấy cũng có suy nghĩ về cấu trúc quyển sách dạy vần.

Một vài người có nói với tôi về dạy phát âm cho trẻ là do cô giáo dạy, phần trên sách giáo khoa chỉ là hướng dẫn cách phân tích âm. Những suy nghĩ của tôi về những tài liệu mà tôi nhận được tôi đã viết hết cả ra trên FB. Nó là những kiến thức tuyệt đối đúng nhưng là cho đối tượng đã có khả năng nhận biết, tức người lớn. Từ những kiến thức này chuyển thể cho trẻ nhỏ là một khoảng cách rất xa.

Phương pháp của ông Đại, mà chúng ta tạm gọi là từ tổng thể tới chi tiết, đã được 40 năm và được áp dụng ở một số trường thực nghiệm ở Việt Nam (nếu chưa có nước nào trên thế giới thử nghiệm). Phương pháp này sẽ làm cho trẻ biết đọc nhanh hơn, nhưng trẻ sẽ bị mất tự do tư duy vì ông ấy đặt giới hạn cho các quy tắc phân tích (kiểu như K=C=Q, Uo=Ua). Ví dụ như học sinh của ông Đại sẽ cho rằng "xác xuất" là viết sai chính tả, nhưng thực ra là không phải như thế. Cụ thể câu "Chúng ta đặt quyết tâm tăng 1000 nghìn tấn xác xuất trong năm nay" thì là đúng chính tả, bởi nó được suy ra từ cấu trúc nội tại. Trong việc trình bày nội dung lý thuyết về âm và ký mã thì lý thuyết có nhiều lẫn lộn về khái niệm (ví dụ coi chữ chỉ như ký mã cho âm) nhưng có thể được khắc phục. Học sinh sẽ gặp khó khăn khi học ngoại ngữ.

Phương pháp truyền thống có nhiều nghìn năm thực tế và được áp dụng trên khắp thế giới nơi học theo ký thanh, mà chúng ta vẫn biết là đi từ chi tiết tới tổng thể. Đi từ phát âm của chữ cái rồi tổ hợp chúng lại thì sẽ mất nhiều thời gian hơn để biết đọc. Tuy nhiên có thể viết được phần mềm để trẻ tự kiểm tra xem mình phát âm có đúng không. Nếu vậy thì trẻ sẽ tự căn chỉnh phát âm và sẽ học nhanh các ngoại ngữ khác hơn.

Tôi không ở tầm những người có thể ủng hộ hay phủ nhận các phương pháp giảng dạy cho trẻ, ít nhất là kinh nghiệm giảng dạy trẻ cũng như số lượng tiền mà tôi có.

Các bạn ủng hộ phương pháp nào?

FB Nguyen Leanh

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

xét trước, đăng sau

Diễn đàn này được điều hợp trước: bài vở đóng góp sẽ xuất hiện sau khi được quản trị viên chấp thuận.

Chi tiết về bạn (không bắt buộc)
Votre message